AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe findings suggest that, in Çüngüş, waqfs functioned not only as institutions supporting religious services but also as mechanisms through which prominent families reinforced their economic power, social prestige, and local influence.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study presents the first comprehensive examination of the Ulya Mosque, one of the surviving Ottoman-era waqf monuments in Çüngüş, and the waqfs established around it. The primary sources of the research consist of seven waqf deeds preserved in the Archives of the General Directorate of Foundations, Hurufat registers, and other Ottoman archival documents. The study first evaluates the historical development of the mosque, its founder, and the question of its nomenclature. It then analyzes the establishment of the waqfs founded between 1873 and 1898, focusing on their endowed properties, sources of revenue, endowment conditions, and personnel structure. Archival records indicate that a mosque existed in the Ulya Quarter from at least the mid-eighteenth century and that it was restored and reorganized by Hacı Ali Efendi during the second half of the nineteenth century. The waqf deeds reveal that the mosque's revenues were derived primarily from commercial properties in the Çüngüş marketplace, which financed the salaries of mosque personnel as well as the maintenance and repair of the building. The study also demonstrates that most of these waqfs were founded by members of the Güllüzâde family and remained under the administration of the same family for several generations. The findings suggest that, in Çüngüş, waqfs functioned not only as institutions supporting religious services but also as mechanisms through which prominent families reinforced their economic power, social prestige, and local influence.
Özet
Bu çalışma, Çüngüş’te günümüze ulaşan Osmanlı dönemi vakıf eserlerinden Ulya Camii'ni ve cami etrafında teşekkül eden vakıfları ilk defa bütüncül olarak incelemektedir. Araştırmanın temel kaynaklarını Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde muhafaza edilen yedi vakfiye, hurufat defterleri ve diğer Osmanlı arşiv belgeleri oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle caminin tarihî gelişimi, banisi ve isimlendirilmesine dair bilgiler değerlendirilmiştir. Ardından 1873-1898 yılları arasında tesis edilen vakıfların kuruluş süreçleri, akarları, gelir kaynakları, vakıf şartları ve personel yapısı ortaya konulmuştur. Arşiv kayıtları, Ulya Mahallesi’nde 18. yüzyıl ortalarından itibaren bir caminin varlığını, 19. yüzyılın ikinci yarısında ise Hacı Ali Efendi tarafından yeniden ihya edilerek teşkilatlandırıldığını göstermektedir. Vakfiyeler, caminin gelirlerinin büyük ölçüde Çüngüş çarşısındaki ticari taşınmazlardan sağlandığını ve bu gelirlerle cami görevlilerinin ücretleri ile bakım-onarım giderlerinin karşılandığını ortaya koymaktadır. Ayrıca vakıfların önemli ölçüde Güllüzâde ailesi tarafından kurulduğu ve birkaç kuşak boyunca aynı aile tarafından idare edildiği tespit edilmiştir. Bulgular, Çüngüş’te vakıfların dinî hizmetlerin yanı sıra ailelerin ekonomik gücünü, sosyal itibarını ve yerel nüfuzunu pekiştiren kurumlar olarak da işlev gördüğünü göstermektedir.