Journals / Türk Dünyası Araştırmaları / 2026 / Cilt: 126 Sayı: 248

NEYRİZ CUMA CAMİİ MİHRABINDAKİ BÜYÜK SELÇUKLU DÖNEMİNE AİT ALÇI SÜSLEME VE KİTABELER

Kamran Sokhanpardaz(ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5247-1731
Pages
159–178
Publication Date
2020-10-31
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Mihrapta görülen bazı alçı kitabe ve süslemeler, Nîşâbur’da yapılan kazı çalışmalarından çıkan İran’ın ilk İslâmî devirlerine (X. yüzyıl) ait alçı süslemeleri, Karahanlı (840-1212), Gazneli (963-1186), Anadolu Selçuklu (1075-1308) ve İran’ın İlhanlı dönemi (1256-1353) alçı süslemeleri ile yakın benzerlik arzetmektedir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Büyük Selçuklu sanatı, İslam sanatı içinde müstakil bir kategori oluşturmaktadır.
📊
Key Findings & Data:Yapı, Büyük Selçuklulardan önce yapılmış camilerden biri olup, mihrabı farklı dönemlere aittir.
💡
Conclusion & Impact:Mihrapta görülen bazı alçı kitabe ve süslemeler, Nîşâbur’da yapılan kazı çalışmalarından çıkan İran’ın ilk İslâmî devirlerine (X. yüzyıl) ait alçı süslemeleri, Karahanlı (840-1212), Gazneli (963-1186), Anadolu Selçuklu (1075-1308) ve İran’ın İlhanlı dönemi (1256-1353) alçı süslemeleri ile yakın benzerlik arzetmektedir.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Büyük Selçuklu · Cami · Mimari

Özet

Büyük Selçuklu sanatı, İslam sanatı içinde müstakil bir kategori oluşturmaktadır. Büyük Selçukluların İran topraklarında ortaya koyduğu mimari anlayış ve biçimler Anadolu ve İslam coğrafyasının vazgeçilemez mimari özellikleri arasına girmiştir. Büyük Selçuklu mimarisinde dekorasyon malzemeleri arasında alçının yoğun bir biçimde kullanıldığı görülmektedir. Bu makalede, Neyriz Cuma Camii Mihrabındaki Büyük Selçuklu Dönemine ait alçı süsleme ve kitabeleri ele alınmıştır. Yapı, Büyük Selçuklulardan önce yapılmış camilerden biri olup, mihrabı farklı dönemlere aittir. Mihrabın bazı süsleme ve kitabeleri, Büyük Selçuklu dönemine ait olup olmadığına dair farklı görüşlerin bulunmasıyla birlikte, mihraptaki yazılmış tarihlerinden 460/1068 tarihini esas alınarak, mihrabın süsleme ve kitabelerinin bir kısmı, Büyük Selçuklu devleti'nin hükümdarı Sultan Alparslan zamanında önarım görülmesi bu çalışma kapsamında tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlardan, zikredilen mihrabın süsleme kompozisyonunun, yazı, bitkisel ve geometrik bezemeleri içerdiği ve kazıma, ajur ve kabartma tekniğinde yapıldıkları anlaşılmaktadır. Mihrabın alçı süsleme ve kitabelerin sanatçısı ile ilgili herhengi bir bilgi bulunmamaktadır. Mihrapta görülen bazı alçı kitabe ve süslemeler, Nîşâbur’da yapılan kazı çalışmalarından çıkan İran’ın ilk İslâmî devirlerine (X. yüzyıl) ait alçı süslemeleri, Karahanlı (840-1212), Gazneli (963-1186), Anadolu Selçuklu (1075-1308) ve İran’ın İlhanlı dönemi (1256-1353) alçı süslemeleri ile yakın benzerlik arzetmektedir.

🔖

Cite This Article

Sokhanpardaz, K. (2020). NEYRİZ CUMA CAMİİ MİHRABINDAKİ BÜYÜK SELÇUKLU DÖNEMİNE AİT ALÇI SÜSLEME VE KİTABELER. Türk Dünyası Araştırmaları, Cilt: 126 Sayı: 248, 159–178. https://ajindex.com/articles/1218693

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (12)

  1. İBNÜ'L-BELHI, Farsnâme, Guy Le Strange, R.A. Nicholson, Tahran: Dünyayı Kitap, 1363 h.ş.
  2. MAKDISÎ, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed, Ahsenü't-Tekâsîm fî Ma'rifeti'l-Ekâlîm, II. Baskı, Kahire: Mekteb-i Medbuli, 1991.
  3. _____, Ahsenü't-Tekâsîm fî Ma'rifeti'l-Ekâlîm, Çev. Ali Monzevi, Tahran: Neşr-i Kumeş, 1361 h.ş.
  4. STRANGE, Guy Le, The Lands Of The Eastern Caliphate: Mesopotamia, Persia And Central Asia; From The Moslem Conquest To The Time Of Timur, Cambridge: Cambrıdge Unıversıty Press Warehouse, 1905.
  5. ZAKERİ, Seyid Muhammed Hüseyin, “Mescid-i Camii Kebir-i Neyriz”, Gulamhüseyin Mimariyan (çev.), Hünerayi Ziba 24 (1384 h.ş).
  6. GODARD, Andre, Athar-e Îran, Çev. Ebu’l-Hasen Servikad-i Mukeddem, C. III, Meşhed: Kuds-i Rezevi Yayınevi, 1368 h.ş.
  7. CEZAR, Mustafa, Anadolu Öncesi Türklerde Şehir ve Mimarlık, Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1977.
  8. ÖZ, Mustafa, “Tafdîl”, DİA, C. XXXIX, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
  9. EL-BEYHAKI, Ahmed b. Hüseyin b. Ali b. Musa Ebu Bekir, Menâkıb-ı Şafiî, C. II, II. Baskı, Kâhire: Dâr-Alturas, 1970.
  10. İBNÜ'L-KESÎR, el-Bidâye ve’n-nihâye, C. XVI, Kahire: Hicr, 1932-39.
  11. ED-DIMAŞKI EL-MUHIBBI, Muhammed Emîn b. Fadlullah b. Muhibbillah, Hülasatü'l-eser fi A'yani'l-karni'l-hadi Aşer, C. II, Beyrut: Darü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 2006.
  12. MÜNEZZEH, Azam, Mihrab-ı Mescid-i Camii Neyriz, Şiraz: İntisarat-i Vasif, 1397 h.ş.