Journals / Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi / 2026 / Sayı: 113

THE EFFECTS OF REZA SHAH PEHLEVI PERIOD ON THE IDENTITY PROCESS OF IRANIAN TURKS

RIZA ŞAH PEHLEVİ DÖNEMİNİN İRAN TÜRKLERİNİN KİMLİK SÜRECİNE ETKİLERİ

Pages
39–64
Publication Date
2026-05-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Their small numbers also played an effective role in the assimilation process.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Iranian geography was generally ruled by different dynasties of Turkish origin from the 11th century, when the Seljuks dominated this region, until the first quarter of the 20th century.
📊
Key Findings & Data:However, with the rise of Reza Shah Pahlavi in 1925, a process of identity construction was initiated in Iran, centering on Persian identity and based on the pacification of other identities.
💡
Conclusion & Impact:Their small numbers also played an effective role in the assimilation process.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Farslaşma · İran · İran Türkleri

Abstract

The Iranian geography was generally ruled by different dynasties of Turkish origin from the 11th century, when the Seljuks dominated this region, until the first quarter of the 20th century. However, with the rise of Reza Shah Pahlavi in 1925, a process of identity construction was initiated in Iran, centering on Persian identity and based on the pacification of other identities. The aim of this study, written with the qualitative research method, is to examine the impact of the aforementioned policies implemented during the Reza Shah Pahlavi period on the identity process of the Turkish communities living in Iran. It seeks answers to questions such as what was the reaction of the Turkish communities in Iran to Reza Shah’s Persianization policies, what was the impact of these policies on the formation of Turkish identity in Iran, what was the impact of these policies on the increase of Turkish nationalist discourse in Iran, and how was the place of Persian and Turkish ethnic identity positioned within the identity discourse of Iranian Turks. The study in question is important in that it sheds light on an important issue that is still relevant, namely the determination of the place and position of Turkish identity in Iran. The findings of the research are as follows: While some of the Azerbaijani Turks have adopted an identity understanding that serves the discourse of Iranianization and Persianization and have been under the influence of the Persianization policy and Persian identity, the vast majority have shown a tendency to protect their own identity consciousness and to highlight their Turkish identity. The Qashgais acted with the spirit of tribal solidarity during these periods, but their power and population were largely eliminated during this time. Among the Turkmens who belong to the Sunni sect, Sunnism and tribal solidarity have had a strong influence on the formation of identity and national identity. The reason why Turkmens are the Turkish group that is most loyal to their identity and national identity and most preserving their traditional characteristics is due to the shaping effect of the Sunni sect they belong to on their identity and national identity and the geography they are located in. The tribal solidarity among the Shahsevan and Kalaj tribes is less than that of other Turkish tribes. Their small numbers also played an effective role in the assimilation process.

Özet

İran coğrafyası Selçukluların bu bölgeye hâkim oldukları XI. yüzyıldan, XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar olan zaman diliminde genel itibariyle farklı Türk kökenli hanedanlıklar tarafından yönetilmiştir. Ancak 1925 yılı itibariyle Rıza Şah Pehlevi’nin başa geçmesiyle birlikte İran’da Fars kimliğini merkeze alan ve diğer kimlikleri pasifize etmeye dayalı kimlik inşa etme süreci başlatılmıştır. Nitel araştırma yöntemi ile kaleme alınan bu çalışmanın amacı, Rıza Şah Pehlevi döneminde uygulanan söz konusu politikaların İran’da yaşayan Türk topluluklarının kimlik sürecine etkisini incelemektir. Rıza Şah’ın Farslaşma politikalarına İran’da Türk topluluklarının verdiği reaksiyon ne olmuştur, İran’da Türk kimliğinin şekillenmesine bu politikaların tesiri nasıldır, İran’da Türk milliyetçiliği söylemlerinin artışına bu politikaların etkisi nasıldır, İran Türklerinin kimlik söylemi içerisinde Fars ve Türk etnik kimliğinin yeri nasıl konumlanmıştır şeklindeki sorulara cevap aramaktadır. Söz konusu çalışma, İran’da Türk kimliğinin yeri ve konumunun tespiti konusunda güncelliğini de koruyan önemli bir meseleyi aydınlatması bakımından önemlidir. Araştırmanın bulguları ise şu şekildedir: Azerbaycan Türklerinin bir kısmı İranlılaşma-Farslaşma söylemine hizmet eden bir kimlik anlayışı benimseyerek Farslaşma politikasının ve Fars kimliğinin etkisi altında kalmışken büyük çoğunluğu ise kendi kimlik bilincine sahip çıkma ve Türk kimliğini öne çıkarma eğilimleri göstermiştir. Kaşkaylar ise söz konusu dönemlerde aşiret asabiyesi ruhuyla hareket etmişler ancak bu zaman zarflarında güçleri ve nüfusları büyük oranda ortadan kaldırılmıştır. Sünni mezhebe mensup olan Türkmenlerde ise Sünnilik ve aşiret asabiyesi, kimlik ve milli kimlik oluşumuna yoğun bir şekilde etki etmiştir. Türkmenlerin kimlik ve milli kimliklerine en bağlı olan ve geleneksel özelliklerini en çok koruyan Türk grubu olmalarının sebebi, mensup oldukları Sünni mezhebin, kimlikleri ve milli kimlikleri üzerindeki şekillendirici etkisi ve bulundukları coğrafyadan dolayıdır. Şahsevenler ve Halaçlarda aşiret asabiyesi diğer Türk aşiretlerine göre daha azdır. Sayıca az olmaları da asimile sürecinde etkili rol oynamıştır.

🔖

Cite This Article

Celep, Z. N. (2026). THE EFFECTS OF REZA SHAH PEHLEVI PERIOD ON THE IDENTITY PROCESS OF IRANIAN TURKS. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı: 113, 39–64. https://doi.org/10.33419/aamd.1959251

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (57)

  1. Abrahamian, Ervand, Modern İran Tarihi, çev. Dilek Şendil, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul 2017.
  2. Afsar, Iraj, “Kava Newspaper”, Encyclopædia Iranica, https://iranicaonline.org/ articles/kava, Erişim Tarihi: 19.05.2021.
  3. Annaberdiyev, Ahmet, İran Türkmenleri (1881-1979), Doktora Tezi, İstanbul 2006. Atabaki,Touraj, Azerbaycan Der İran-ı Muasır.
  4. Ayetullah Mirzayi, Seyyid, “Nasyonalism ve Kavmiyyet Der İran”, Mecelle-yi Cameşenasi-yi İran, S 1, 2017, s.69-103.
  5. Azer, San’an, İran Türkleri, Cumhuriyet Matbaası, İstanbul 1947.
  6. Bahadıri Kaşkayi, Hoşeng, İskan-ı Aşair Der İran Motalaayi Moredi İl-i Kaşkayi, Çev. Milad Yezdan Penah, Şir Ali Kiyaniyan, Tahran 2022.
  7. Bars, Mehmet Emin, “Ziya Gökalp ve Türkçülük Üzerine Bazı Değerlendirmeler”, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C 4, S 2, 2017, s.38-51.
  8. Beck, Lois, Kaşkayihayi İran, çev. Hamid Rıza Cihandide, Neşr-i Nezare, Kum 2017.
  9. Beghdili, Ali Asghar, Afşar Rızai, Sepide, Golcan, Mehdi, Alisufi, Alirıza, “Rıza Şah ve İran’da Milli Tarih Yazım Projesi”, çev. Zühre Nur Celep, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, C 4, S 8, 2022, s.1014-1023.
  10. Berzi, Abdullah Ali, Nasyonalizmi Kaşkayi, Tahran.
  11. Bosnalı, Soner, “Dil Edimi Açısından Halaççanın Konumu”, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, C 32, 2012, s.45-67.
  12. Calhoun, Craig, Milliyetçilik, çev. Bilgen Sütçüoğlu, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2012.
  13. Can, Halit, Milliyetçilik, Din ve Laiklik, Marifet Yayınları, İstanbul 2004.
  14. Destgib, Zarasa Recai, Hakikat, Hamid Rıza, Kaveh Pişgadem, Muhammed Kazım, “Gofteman-ı Nasyonalisti İl-i Kaşkayi Ez Meşruta Ta İngılab-ı İslami”, Pejuheşi-i Fasılname-yi İlmi, S 60, 2022, s.161-180.
  15. Deylemiyi Mazi, Emin, “Hoviyetsazi-yi Milli Der Dovran-ı Pehlevi-yi Evvel”, Neşriye-yi Zamane, 1386 (2007), s.82.
  16. Ekberi, Muhammed Ali, Tebârşinâsî-i Hüviyet-i Cedîd-i İranî (Asr-i Kâçâriye ve Pehlevî-i Evvel), İntişârât-i İlmî ve Ferhengî, Tahran 2005.
  17. Ensari, Muhammed Mehdi, “Matbuat-ı Rıza Han-ı Terh-i Endişe-i İranşehri ve Meşrutiyetsazi Beray-i Hükûmet-i Pehlevi”, S 1-2.
  18. Ertan, Temuçin F., Örs, Orhan, “Milliyetçiliğin Müphemliği: Milliyetçilik Nedir?”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, S 62, Bahar 2018, s.39-84.
  19. Goncharova, Anastasia, Aghazade, Mirmehdi, “Azerbaijani Turks in Iran: From the History to the Modernity”, C 5, S 1, 2021, s.145-156.
  20. Güneyli, Araz, “Birinci Pehlevi (1929-1941) Döneminde Güney Azerbaycan”, Güney Azerbaycan Sosyal, Kültür, Siyasi Araştırmalar Dosyası, Ankara.
  21. Hambly, Gavin, Merville, Charles, Cambridge of Iran, ed. Peter Avery, Cambridge Üniversitesi Basım, İngiltere 2008
  22. Hanigi, Hadi, “Hoviyet ve Goftemanhayi Hoviyet Der İran”, Hoviyet Der İran, 62 Ruykerd-i Siyasi, İçtimai, Ferhengi, Edebi Be Hoviyet ve Buhran-ı Hoviyet Der İran, Tahran 2004.
  23. Hasanlı, Cemil, Soğuk Savaş’ın İlk Çatışması İran Azerbaycan’ı, çev. Ekber N. Necet, Bağlam Yayınları, İstanbul 2005.
  24. Hatami Khajeh, Belal, İran’da Yaşayan Halaç Türklerinin Sosyokültürel Yapısı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2013.
  25. Heidari, Mojtaba, “Iranian Turks in Nation-Building Process: First Pahlavi Era”, Sosyal Bilimler Dergisi, C 8, S 1, 2023, s.75-97.
  26. Hobsbawm, E. J., 1780’den Günümüze Milliyet ve Milliyetçilik, “Program, Mit, Gerçeklik”, çev. Osman Akınhay, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2010.
  27. https://gunaz.tv/fa/post/40378, Erişim Tarihi: 14.12.2024
  28. https://gunaz.tv/fa/post/80167, Erişim Tarihi: 15.12.2024.
  29. https://l24.im/KtMYI: Erişim Tarihi: 05.01.2025.
  30. https://www.kisa.link/jXFdg, Erişim Tarihi: 15.12.2024.
  31. İpek, Cemil Doğan, “Güney Azerbaycan Türklerinde Kimlik Sorunu”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / Journal of Turkish World Studies, XII/1, 2012, s.267-283.
  32. Kashani-Sebat, Firoozeh, Sınır Kurguları İran Ulusunun Şekillenmesi (1804-1946), Çev. Duygu Şendağ, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2018.
  33. Kaşgay Türkleri Belgeseli - Yandex.Video, Erişim Tarihi: 05.02. 2021.
  34. Kemali Erdegani, Ali Ekber, “Bohran-ı Hoviyet ve Evamil-i Teşdid-i An Der İran”, Hoviyet Der İran, Ruykerd-i Siyasi, İçtimai, Ferhengi, Edebi Be Hoviyet ve Buhran-ı Hoviyet Der İran, Tahran 2004.
  35. Kesrevi, Ahmed, Azeri Ya Zeban-ı Bastan-ı Azerbaycan, 1946.
  36. Kuşat, Ali, “Bir Değerler Sistemi Olarak Kimlik Duygusu ve Atatürk”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S 15, 2003, s. 45-61.
  37. Moharremi, Tohid, “Hoviyet-i İrani, İslam-i Ma”, Hoviyet Der İran, Ruykerd-i Siyasi, İçtimai, Ferhengi, Edebi Be Hoviyet ve Buhran-ı Hoviyet Der İran, Tahran 2004.
  38. Muhammedi Şaban, Rızayi, Ahmed, “Berresi-yi Came’e Şenahti Gerayeş ve Kavmiyyet Gerayi Der Azerbaycan Ez Menzur-u Pantürkistha”, Fasılname-yi Tusiye-yi İçtimai, S 3, 2018, s.29-56.
  39. Nasiri Tayyibi, Mansur, İl-i Kaşkayi Der Tarih-i Muasır-ı İran, Tahran 1393 (2015).
  40. Necefi Keşküli, Fatıma, “Hala’a-yi Silah Aşair-i Kaşkayi Fars Der Dovre-yi Pehlevi (1304/1357 Hicri-Şemsi)”, S 4, Yaz 1389 (2010), s. 47-55.
  41. Nevruzi, İbrahim Hasan, “Vakavi Nakş-i Ruşenfikran-i İrani Der Tekvin-i Nasyonalism ve Şebe-yi Modernism”, Faslname-yi İlmi Camee-yi Şenasi-yi Siyasi-yi İran, 2020, s.2541-2563.
  42. Nusreti Nejad, Ferhad, Dovlet ve Hoviyet: Modern Şoden-i Devlet ve Ber Saht-ı Hoviyet-i Seraseri Der Dovre-yi Pehlevi-yi Evvel, Neşr-i Agah, Tahran 2022.
  43. Safizadeh, Fereydoun, “The Dynamics of Ethnic Identity in Iranian Azerbaijan”, Journal of Pedagogy, Pluralism, and Practice, C 5, 2013, s.55-75.
  44. Sarıkaya, Yalçın, Tarihî ve Jeopolitik Boyutlarıyla İran’da Milliyetçilik, Ötüken Yayınları, İstanbul 2008.
  45. Şahid, Ata, İran’da Türk Kimliğinin Siyasallaşması, Sosyoloji Doğu Kütüphanesi, İstanbul 2025.
  46. Şahmersi, Perviz Zare, Tarih-i Zeban-ı Türki Der Azerbaycan, Tebriz 1385 (2006).
  47. Şeriati, Ali, İran ve İslam, çev. Kenan Çamurcu, Fecr Yayınları, Ankara 2016.
  48. Şibani, Abdülkerim, Serferazi, Mehrzad, Kovanlı, İlham, “Tesirat-ı Cihan Şoden-i Ber Hoviyet-i Kavmi İl-i Kaşkayi”.
  49. Şimşek, Ufuk, Ilgaz, Selçuk, “Küreselleşme ve Ulusal Kimlik”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C 9, S 1, 2007, s.189-199.
  50. Tagibzade, Ahmed, “Hoviyet-i Milli ve Evamil-i Buhran-ı An Der İran”, Hoviyet Der İran, Ruykerd-i Siyasi, İçtimai, Ferhengi, Edebi Be Hoviyet ve Buhran-ı Hoviyet Der İran, Tahran 2004.
  51. Tala’a, Hoşeng, Nasyonalizmi İrani, İntişarat-ı Samarqand, Tahran 2017.
  52. Tarafdari, Ali Muhammed, “Oham Tarih-i Mukaddes”.
  53. Taş, Gün, İran’ın Ulusal Bütünlüğü ve Güney Azerbaycan Sorunu, Binyıl Yayınevi, Ankara 2016.
  54. Velizade, İbrahim, Pur, Davud İbrahim, Ahmedrash, Reşid, “Taberşenasi Höviyet-i Kavmi Türk Zebanan Der Dovre-yi Reza Şah”, Motalaa-yi Came’e Şenasi, C 12, S 42, 2019, s.41-56.
  55. Yanık, Celalettin, “Etnisite, Kimlik ve Milliyetçilik Kavramlarının Sosyolojik Analizi”, Kaygı, 2013, s.225-232.
  56. Zarae, İsmet, Tesir-i İkdamat-ı Atatürk Ber Seyri Modern Şoden-i İran Zamanı Rıza Şah, Yüksek Lisans Tezi, Sistan-Belucistan 2012.
  57. Beghdili, Ali Asghar, Afşar Rızai, Sepide, Golcan, Mehdi, Alisufi, Alirıza, “Rıza Şah ve İran’da Milli Tarih Yazım Projesi”, çev. Zühre Nur Celep, Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, C 4, S 8, 2022, s.1014-1023.