Journals / İslam Tetkikleri Dergisi / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

The Ancient Archive Forming the Damascus Documents Collection: Qubbat al-Khazna and its History

Şam Evrakı Koleksiyonu’nun Teşekkül Ettiği Kadim Bir Arşiv: Kubbetü’l-Hazne ve Tarihi

Betül Genan(İstanbul Medeniyet Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi)0000-0002-6780-4332
Şeyma Genan(Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü)0000-0002-6135-1045
Elif Behnan Bozdoğan(İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi)0000-0002-7759-6485
Nevrin Nur Aslan(Kocaeli Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi)0000-0003-2406-3594
Pages
89–119
Publication Date
2024-03-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study on the history of a manuscript collection that is considered cultural heritage has multifaceted importance in that it contributes to the research on manuscript culture and sheds light on the sociopolitical relations of the period.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Damascus Documents in the Museum of Turkish and Islamic Arts is a collection of manuscripts that were transferred from Damascus to Istanbul in the early 20th century.
📊
Key Findings & Data:In addition to Qur’anic manuscripts, this manuscript collection involves different types and languages, including manuscripts on the Islamic sciences, texts from other religions, official documents, and documents related to social life, and is of great importance for manuscript research, especially for the study of maṣāḥif [collection of sheets/copy of Qu’ran].
💡
Conclusion & Impact:This study on the history of a manuscript collection that is considered cultural heritage has multifaceted importance in that it contributes to the research on manuscript culture and sheds light on the sociopolitical relations of the period.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Yazma Eser · Kur’an yazması · Şam Evrakı

Abstract

The Damascus Documents in the Museum of Turkish and Islamic Arts is a collection of manuscripts that were transferred from Damascus to Istanbul in the early 20th century. In addition to Qur’anic manuscripts, this manuscript collection involves different types and languages, including manuscripts on the Islamic sciences, texts from other religions, official documents, and documents related to social life, and is of great importance for manuscript research, especially for the study of maṣāḥif [collection of sheets/copy of Qu’ran]. How this collection was formed can be revealed by elucidating upon the history of the building in which it had been preserved. Qubbat al-Khazna in the courtyard of the Umayyad Mosque in Damascus is a sheltered structure that has been used for different functions throughout history and in which a large collection of manuscripts has accumulated. Understanding the history of this building, as whether it was just a modern library, a giant archive, or just a warehouse remains unclear, will be essential for revealing the exact nature of the Damascus Documents. This article deals with the building known as Qubbat al-Khazna and the manuscript collection contained within. The research aims to reveal the chronological history of the Qubbat al-Khazna corpus and is based on Ottoman archival documents and written literature on the history of the Qubbat al-Khazna, as well as own personal research on the Collection of Damascus Documents. As a result, this article illuminates the story of the Qubbat al-Khazna, from which the Damascus Documents Collection had been formed, from its early years to the present day, and also reveals the actions Ottomans took to protect this collection. This study on the history of a manuscript collection that is considered cultural heritage has multifaceted importance in that it contributes to the research on manuscript culture and sheds light on the sociopolitical relations of the period.

Özet

Türk ve İslam Eserleri Müzesinde bulunan Şam Evrakı, 20. yüzyılın başlarında Şam’dan İstanbul’a nakledilerek muhafaza altına alınan bir yazma eser koleksiyonudur. Kur’an yazmalarının yanı sıra İslamî ilimlere ait yazmalar, diğer dinlere ait metinler, resmî evrak ve sosyal hayata dair belgeleri içeren, farklı türden ve dilden yazmalardan oluşan bu koleksiyon başta mushaf çalışmaları olmak üzere yazma eser araştırmaları için büyük bir önem taşır. Bu koleksiyonun teşekkül sürecini ortaya koyabilmek, içinde korunduğu yapı olan Kubbetü’l-Hazne tarihini aydınlatmakla mümkündür. Şam Emevî Camii’nin avlusundaki Kubbetü’l-Hazne tarih boyunca farklı işlevler için kullanılan ve bu işlevlerine bağlı olarak da içerisinde geniş bir yazma eser koleksiyonunun biriktiği korunaklı bir yapıdır. Modern bir kütüphane mi, dev bir arşiv mi yoksa sadece bir depo mu olduğu belirsiz olan bu yapının tarihî sürecini bilmek Şam Evrakı’nın mahiyetinin tam olarak ortaya konulması için elzemdir. İşte bu makale Kubbetü’l-Hazne isimli yapı ile içerisindeki yazma koleksiyonunu ele almaktadır. Kubbetü’l-Hazne külliyatının kronolojik tarihini ortaya koymayı amaçlayan araştırma, Osmanlı arşiv belgeleri ile Kubbe tarihine ilişkin yazılı literatüre ve Şam Evrakı Koleksiyonu üzerine gerçekleştirdiğimiz kişisel incelemelere dayanmaktadır. Sonuç olarak makalede Şam Evrakı Koleksiyonu’nun teşekkül ettiği Kubbetü’l-Hazne’nin ilk yıllardan günümüze uzanan hikayesi aydınlatılmış, Osmanlı’nın bu koleksiyonu korumaya yönelik aldığı aksiyon ortaya çıkartılmıştır. Kültür mirası olan bir yazma eser koleksiyonunun tarihine ilişkin bu çalışma, yazma eser kültürü araştırmalarına katkıda bulunmak, dönemin sosyopolitik ilişkilerine ışık tutmak gibi çok yönlü bir öneme sahiptir.

🔖

Cite This Article

Genan, B., Genan, Ş., Bozdoğan, E. B., Aslan, N. N. (2024). The Ancient Archive Forming the Damascus Documents Collection: Qubbat al-Khazna and its History. İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 1, 89–119. https://doi.org/10.26650/iuitd.2024.1385826

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (81)

  1. Ali, Muhammed Kürd. Hıtatü’ş-Şam. 6 Cilt. Beyrut: Mektebetü’n-Nûrî, 3. Basım, 1403/1983. google scholar
  2. Ammirati, Serena. “The Latin Fragments From The Qubba Al-Khazna Of Damascus: A Preliminary Palaegraphical and Textual Survey”. Rivista Degli Studi Orientali 90/1 (2017), 99-122. google scholar
  3. Bandt, Cordula - Rattmann, Arnd. “Bruno Violet and the exploration of the Qubbet al-khazna around 1900”. The Damascus Fragments: Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. ed. Arianna D’Ottone Rambach vd. 105-126. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  4. Baytar, İlona. “Kaiser II. Wilhelm’in İstanbul’a Üç Ziyareti ve Hediyeler”. İki Dost Hükümdar: Sultan II. Abdülhamid Kaiser II. Wilhelm. 59-95. İstanbul: TMMM Milli Saraylar Yayınları, 2009. google scholar
  5. Belâzurî, Ahmed b. Yahyâ. Kitâbü Futûhi’l-büldân. Kahire: Şeriketü Tab‘i’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1319/1901. google scholar
  6. Beyhan, Mehmet Ali. “Şirvânîzâde Mehmed Rüşdü Paşa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/209-210. İstanbul: TDV Yayınları, 2010. google scholar
  7. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 1762, Gömlek No. 132122. google scholar
  8. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 1768, Gömlek No. 132555. google scholar
  9. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 1792, Gömlek No. 134330. google scholar
  10. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 1793, Gömlek No. 134446. google scholar
  11. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 1795, Gömlek No. 134611. google scholar
  12. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 1800, Gömlek No. 134929. google scholar
  13. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 1822, Gömlek No. 136644. google scholar
  14. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 3538, Gömlek No. 265342. google scholar
  15. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 3586, Gömlek No. 268879. google scholar
  16. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 3591, Gömlek No. 269278. google scholar
  17. BOA, Osmanlı Arşivi. Bâbıâli Evrak Odası [BEO]. No. 3618, Gömlek No. 271288. google scholar
  18. BOA, Osmanlı Arşivi. Dahiliye Nezareti Şifre Kalemi [DH.ŞFR]. No. 72, Gömlek No. 3. google scholar
  19. BOA, Osmanlı Arşivi. Dahiliye Nezareti Şifre Kalemi [DH.ŞFR]. No. 73, Gömlek No. 70. google scholar
  20. BOA, Osmanlı Arşivi. Dahiliye Nezareti Şifre Kalemi [DH.ŞFR]. No. 73, Gömlek No. 73. google scholar
  21. BOA, Osmanlı Arşivi. Hariciye Nezareti İdare Evrakı [HR.İD]. No. 2033, Gömlek No. 78. google scholar
  22. BOA, Osmanlı Arşivi. Hariciye Nezareti İdare Evrakı [HR.İD]. No. 2033, Gömlek No. 106. google scholar
  23. BOA, Osmanlı Arşivi. Hariciye Nezareti İdare Evrakı [HR.İD]. No. 2033, Gömlek No. 109. google scholar
  24. BOA, Osmanlı Arşivi. İrade Hususi [İ.HUS]. No. 17, Gömlek No. 13. google scholar
  25. BOA, Osmanlı Arşivi. İrade Hususi [İ.HUS]. No. 94, Gömlek No. 88. google scholar
  26. BOA, Osmanlı Arşivi. İrade Maarif Nezareti [İ.MF]. No. 7, Gömlek No. 55. google scholar
  27. BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Mütenevvi Maruzat Evrakı [Y.MTV]. No. 230, Gömlek No. 174. google scholar
  28. BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Mütenevvi Maruzat Evrakı [Y.MTV]. No. 231, Gömlek No. 176. google scholar
  29. BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Mütenevvi Maruzat Evrakı [Y.MTV]. No. 260, Gömlek No. 99. google scholar
  30. BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Perakende Evrakı Başkitabet Dairesi Maruzatı [Y.PRK.BŞK]. No. 16, Gömlek No. 93. google scholar
  31. BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Perakende Evrakı Hariciye Nezareti [Y.PRK.HR]. No. 32, Gömlek No. 7. google scholar
  32. BOA, Osmanlı Arşivi. Yıldız Perakende Evrakı Maarif Nezareti [Y.PRK.MF]. No. 4, Gömlek No. 35. google scholar
  33. Bozdoğan, Elif Behnan. “Şam Evrakı Koleksiyonuna Giriş: Aynı Mushafa Ait Farklı Yazmaların Tespiti”. Kur’an Araştırmaları ve Oryantalizm. ed. Necmettin Gökkır vd. 277-291. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2021. google scholar
  34. Buzpınar, Ş. Tufan. “Osmanlı Suriyesi’nde Türk Aleyhtarı İlânlar ve Bunlara Karşı Tepkiler, 1878-1881”. İslâm Araştırmaları Dergisi 2 (1998), 73-89. google scholar
  35. Can, Birol vd. “‘Fusayfisâ’ İslam Mimarisinde Mozaik”. Art-Sanat Dergisi 7 (2017), 71-121. google scholar
  36. Canatar, Mehmet. “Şam Umumi Kütüphanesine Dair Bir Değerlendirme”. Tarihin Peşinde Bir Ömür. ed. Hayrunnisa Alan vd. 621-626. İstanbul: Kronik, 2018. google scholar
  37. Cûmânî, Said. “Târîhu Kubbeti’l-mâl”. The Damascus Fragments: Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. ed. Arianna D’Ottone Rambach vd. 53-74. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  38. D’Ottone, Arianna. “Manuscripts as Mirros of a Multilingual and Multicultural Society: the Case of the Damascus Find”. Negotiating Co-Existence: Communities, Cultures and Convivencia in Byzantine Society. ed. Barbara Crostini - Sergio La Porta. 63-88. Trier: Wissenschaftlicher Verlag Trier, 2013. google scholar
  39. D’Ottone Rambach, Arianna. “Early Qur’ânic Scrolls from the Qubbat al-khazna and their links with the Christian Manuscript Tradition of Greek-Byzantine Scrolls”. Journal of Late Antique, Islamic and Byzantine Studies 1/1-2 (2022), 118-132. google scholar
  40. D’Ottone Rambach, Arianna vd. (ed.). “Introduction”. The Damascus Fragments Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. 9-50. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  41. D’Ottone Rambach, Arianna vd. (ed.). The Damascus Fragments: Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  42. Demirbaş, Uğurhan vd. (ed.). Belgelerle Arşivcilik Tarihimiz. 2 cilt. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, 1999. google scholar
  43. Deroche, François. “Başlangıçta: Şam’dan Erken Dönem Kur’anlar”. çev. Ceylan Adar İlter. Kur’an Sanatı Türk ve İslam Eserleri Müzesi Hazineleri. ed. Massumah Farhad - Simon Rettig. 61-75. İstanbul: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2016. google scholar
  44. Deroche, François. “Collections de manuscrits anciens du Coran a İstanbul”. Etudes medievales et patrimoine turc. 145-165. Paris: Editions du CNRS, 1983. google scholar
  45. Deroche, François. “The Quranic Collections Acquired by Wetzstein”. Manuscripts, Politics and Oriental Studies: Life and Collections of Johann Gottfried Wetzstein (1815-1905) in Context. ed. Boris Liebrenz -Christoph Rauch. 92-115. Leiden: Brill, 2019. google scholar
  46. Deroche, François. Qur’ans of the Umayyads: A First Overview. Leiden: Brill, 2014. google scholar
  47. Erbay, Cüneyd - Hirschler, Konrad. “Writing Middle Eastern agency into the history of the Qubbat al-khazna: The late Ottoman state and manuscripts as historical artefacts”. The Damascus Fragments: Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. ed. Arianna D’Ottone Rambach vd. 151-178. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  48. Erdoğan, Mehmet. “Cumhuriyet Dönemi’nde Osmanlı Hariciyesine Ait Hazine-i Evrak”, Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi 4/4 (2022), 3-26. google scholar
  49. Friedrich, Schulthess. Christlich-palastinische Fragmente aus der Omajjaden-Moschee zu Damascus. Berlin: Weidmann, 1905. google scholar
  50. Goitein, Shelomo Dov. “The Documents of the Cairo Geniza as a Source for Mediterranean Social History”. Journal of the American Oriental Society 80/ 2 (Nisan 1960), 91-100. google scholar
  51. Göleç, Mustafa. “Evkâf-ı İslâmiye’den Türk ve İslam Eserleri Müzesine: Osmanlı-Türk Müzeciliğinin Siyasal Anlamı”. Evkâf-ı İslâmiye Müzesinin Kuruluşunun 100. Yılı ve Vakıf Müzeleri. 17-22. Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 2014. google scholar
  52. Gözeler, Esra. “ŞE 4141 Rulo: Türk ve İslam Eserleri Müzesinde Kûfî Bir Kur’an Elyazması”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 63/1 (31 Mayıs 2022), 1-32. google scholar
  53. Hirschler, Konrad. “Books Within Books”. The Damascus Fragments: Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. ed. Arianna D’Ottone Rambach vd. 439-473. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  54. İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer. el-Bidâye ve’n-nihâye. thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî. 21 cilt. Cize: Hicr li’t-Tıba‘a ve’n-Neşr, 1418/1998. google scholar
  55. İbn Asâkir, Ebu’l-Kâsım Alî b. el-Hasan. Târîhu Medîneti Dımaşk. thk. Ömer b. Garame el-Amravî. 80 cilt. b.y.: Dâru’l-Fikr, 1415-1995. google scholar
  56. Karacagil, Ökkeş Kürşad. “II. Wilhelm’in Osmanlı İmparatorluğunu Ziyareti ve Mihmandarı Mehmed Şakir Paşa’nın Günlüğü (1898)”. Türkiyat Mecmuası 24/2 (14 Aralık 2014), 73-97. google scholar
  57. Kazan, Hilal. “1893 Yangını Sonrası Şam Emevi Camii Restorasyonu”. Mediterranean Journal of Humanities 6/2 (29 Aralık 2016), 333-341. google scholar
  58. Khackikyan, Levon - Matevosyan, Artashes. “The Armenian fragments of the National Museum in Damascus”. çev. Arevik Sargsyan. The Damascus Fragments: Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. ed. Arianna D’Ottone Rambach vd. 363-407. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  59. Korkmaz, Adem. Midhat Paşa’nın Hayatı, İdari ve Siyasi Faaliyetleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2016. google scholar
  60. Liebrenz, Boris. “Fire, consuls, and scholars: Conflicting views on the discovery of the Qubbat al-khazna documents”. The Damascus Fragments: Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. ed. Arianna D’Ottone Rambach vd. 75-89. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  61. Loppolo, Fabio. “The Sister, the king and yet another Consul”. The Damascus Fragments: Towards a History of the Qubbat al-khazna Corpus of Manuscripts and Documents. ed. Arianna D’Ottone Rambach vd. 91103. Beyrut: Orient-Institut Beirut, 2020. google scholar
  62. Mutlu, Mustafa. “Bahriyeli Ressam Ali Sami Boyar’ın Hayatı ve Faaliyetleri (1880-1967)”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 52 (Ağustos 2021), 283-307. google scholar
  63. Ocak, Sümeyra. “Erken Devir İslam Mimarisinde Beytü’l-Mâl (Hazine) Binaları”. Yalova Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 2 (2016), 63-102. google scholar
  64. Ory, Solange. “Un Nouveau type de Mushaf: inventaire des corans en rouleaux de provenance damascaine, conserves a İstanbul”. Revue des eludes İslamîques 32 (1964), 87-149. google scholar
  65. Pakalın, Mehmet Zeki. “Ali Galip Bey”. Sicill-i Osmanî Zeyli: Son Devir Osmanlı Meşhurları Ansiklopedisi. haz. Şakir Batmaz. 2/132-133. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2008. google scholar
  66. Sahillioğlu, Halil. “Ceyb-i Hümâyun”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/465-467. İstanbul: TDV Yayınları, 1993. google scholar
  67. Sourdel Thomine, Janine - Sourdel, Dominique. “Nouveaux documents sur l’histoire religieuse at sociale de Damas au Moyen Âge”. Revne des etudes islamiques 32/1 (1964), 1-25. google scholar
  68. Staatsbibliothek zu Berlin: “Photographien von ausgewahlten Fragmenten aus der Omayyaden-Moschee in Damaskus in verschiedenen Sprachen, 1908”. Erişim 14 Ocak 2024. https://digital.staatsbibliothek-berlin. de/werkansicht?PPN=PPN685013049&PHYSID=PHYS_0001&DMDID= google scholar
  69. Suciu, Alin. “A Bohairic Fragment of the Acts of Matthew in the City of the Prietsts and Other Coptic Fragments from the Genizah of the Umayyad Mosque in Damascus”. Le Museon 3 (2018), 251-277. google scholar
  70. Sürmeneli, Zeynep. Türk ve İslam Eserleri Müzesi Şam Evrakı Koleksiyonundaki Parşömenlerin Hasar Tespiti ve Konservasyon Açısından Değerlendirilmesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023. google scholar
  71. Şeyho, Luvis. “Âdiyyâtu Kitâbiyye”. Mecelletu’l-Meşrik 5/14 (1902), 671. google scholar
  72. Tantâvî, Alî. el-Câmiu’l-Emevî fî Dımaşk. Şam: Vizâratü’l-Evkâf, 1379/1960. google scholar
  73. Tülücü, Süleyman. “Şeyho, Luvîs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/86-88. İstanbul: TDV Yayınları, 2010. google scholar
  74. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı: “Büyük Çamlıca Camisi Külliyesi’ndeki İslam Medeniyetleri Müzesi bugün açılacak (08 Nisan 2022)”. Erişim 01 Eylül 2023. https://www.iletisim.gov.tr/ turkce/yerel_basin/detay/buyuk-camlica-camisi-kulliyesindeki-islam-medeniyetleri-muzesi-bugun-acilacak google scholar
  75. Tüzen, Adnan. “Arşiv Belgelerinde Evkâf-ı İslâmiye Müzesi”. Evkâf-ı İslâmiye Müzesinin Kuruluşunun 100. Yılı ve Vakıf Müzeleri. 25-49. Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 2014. google scholar
  76. Violet, Bruno. “Um die Jahrhundertwende in Damaskus”. Der Orient 18/5 (1936), 97-110. google scholar
  77. Von Soden, Hermann. Bericht über die in der Knbbet in Damaskus gefundenen Handschriftenfragmente. Berlin: Prusya Kraliyet Bilim Akademisi, 1903. google scholar
  78. Yâzîcî, Tâlib. “Dârü’l-Kütübi’z-Zâhiriyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/510-511. İstanbul: TDV Yayınları, 1993. google scholar
  79. Yâzîcî, Tâlib. “Emeviyye Camii”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/108-109. İstanbul: TDV Yayınları, 1995. google scholar
  80. Yazma Eser. İstanbul: Türk ve İslam Eserleri Müzesi (TİEM), Şam Evrakları Koleksiyonu, ŞE4258, ŞE8478, ŞE8964; ŞE12819/105; ŞE12917/182; ŞE13695/255; ŞE13697/2; ŞE13703/2; ŞE13750/42; ŞE13882/156. google scholar
  81. Zeyyât, Habîb. Hazâinü’l-kütüb fî Dimeşk ve davâhîhâ. b.y.: Matbaatü’l-Maârif, 1902. google scholar