SavedAdd your journal

Journals / İslam Tetkikleri Dergisi / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

Al-Nawawī’s Incomplete Magnum Opus: al-Majmū‘ Sharh al-Muhazzab

Nevevî’nin Yarım Kalmış “Magnum Opus”u: el-Mecmû‘ Şerhu’l-Mühezzeb

Nail Okuyucu(Marmara Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi)0000-0002-8210-5361
Pages
59–87
Publication Date
2024-03-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This article discusses the process of composing the book, its place among al-Nawawī’s writings, and the salient features of its content and methodology and traces its influence on the later period.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Al-Nawawī made significant contributions to the literature of the Shāfiʿī school with his studies of the Shāfiʿī’s leading texts and had begun writing a commentary he titled al-Majmū‘ regarding one of these texts, al-Shīrāzī’s al-Muḥazzab.
📊
Key Findings & Data:He considered his commentary to be a comprehensive book on fiqh, and in it, he didn’t just limit himself to the views and issues discussed within the Shāfiʿī school but also dealt with the views of almost all jurists and schools, including the early scholars.
💡
Conclusion & Impact:This article discusses the process of composing the book, its place among al-Nawawī’s writings, and the salient features of its content and methodology and traces its influence on the later period.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İslam Hukuku · Nevevî · el-Mecmû‘

Abstract

Al-Nawawī made significant contributions to the literature of the Shāfiʿī school with his studies of the Shāfiʿī’s leading texts and had begun writing a commentary he titled al-Majmū‘ regarding one of these texts, al-Shīrāzī’s al-Muḥazzab. He considered his commentary to be a comprehensive book on fiqh, and in it, he didn’t just limit himself to the views and issues discussed within the Shāfiʿī school but also dealt with the views of almost all jurists and schools, including the early scholars. Al-Nawawī dealt with fiqh issues in light of his knowledge about related sciences, especially hadith, but was unable to complete the commentary due to the method he had followed and his desire to keep the scope wide. He was only able to write as far as the heading “Ribā” in the “Buyū‘” chapter following the topics of worships. Taqī al-Dīn al-Subkī attempted to complete the commentary but was also unable, instead only being able to comment on certain chapters. Muhammad Najīb al-Mutīī, a more recent Egyptian scholar, did manage to write a supplement to the rest of the work and complete the commentary. This work, in which al-Nawawī contributed to both Shāfiʿīyya and Islamic law in general, is one of the most important sources of the Shāfiʿī school and occupies a prominent place among comparative Islamic legal texts. This article discusses the process of composing the book, its place among al-Nawawī’s writings, and the salient features of its content and methodology and traces its influence on the later period.

Özet

Şâfiî mezhebinin önde gelen fürû fıkıh metinleri üzerine yaptığı çalışmalarla mezhep literatürüne önemli katkılarda bulunan Nevevî, bu metinlerden biri olan Şîrâzî’nin el-Mühezzeb’i üzerine el-Mecmû‘ adını verdiği bir şerh yazmaya başlamış; geniş kapsamlı bir fıkıh kitabı olarak düşündüğü şerhte sadece Şâfiî mezhebinin görüşleri ile mezhep içinde tartışılan meselelerle sınırlı kalmayarak selef âlimleri de dâhil olacak şekilde neredeyse bütün fakihlerin ve mezheplerin görüşlerini ele almıştır. Fıkıh konularını başta hadis olmak üzere mücavir ilimlerdeki birikiminin ışığında ele alan Nevevî, takip ettiği yöntem ve kapsamı geniş tutmak isteyişinden ötürü şerhi tamamlayamamış, ibadet konularının ardından gelen “Büyû” bölümündeki “Ribâ” başlığına kadar yazabilmiştir. Eseri ikmal etmek için girişimde bulunan Takiyyüddin es-Sübkî de şerhi tamamlamaya muvaffak olamamış ve belli başlıkları şerh edebilmiştir. Eserin geri kalan kısmı üzerine son dönem Mısırlı âlimlerden Muhammed Necîb el-Mutîî tekmile yazmış ve şerhi tamamlamıştır. Nevevî’nin gerek Şâfiîliğe gerekse umumi manada İslam hukuk yazımına muhtelif açılardan katkılar sunduğu bu çalışma, Şâfiî fıkhının önemli kaynaklarından biri olmasının yanı sıra mukayeseli İslam hukuk kitapları arasında da seçkin bir yere sahiptir. Bu makalede kitabın telif süreci, Nevevî’nin telifleri arasındaki yeri, muhteva ve yönteminin öne çıkan hususiyetleri ele alınacak ve sonraki döneme olan etkilerinin izleri sürülecektir.

🔖

Cite This Article

Okuyucu, N. (2024). Al-Nawawī’s Incomplete Magnum Opus: al-Majmū‘ Sharh al-Muhazzab. İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 1, 59–87. https://doi.org/10.26650/iuitd.2024.1398165

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (52)

  1. Acet, Semih. “Nevevî ve Müslim Şerhi Minhâcü’l-Muhaddisîn”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail Okuyucu. 471-512. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  2. Aybakan, Bilal. “Sübkî, Takıyyüddin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 10 Eylül 2023.https://islamansiklopedisi.org.tr/subki-takiyyuddin google scholar
  3. Başoğlu, Tuncay. “Fıkıh Usulü, Mezhep ve Fetva Ekseninde Nevevî’nin Fıkhî Tavrı”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail Okuyucu. 331-382. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  4. Beyler, Muhammet. “Nevevî’nin Sahîh-i Buhârî Üzerindeki Mesaisi”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail google scholar
  5. 90 bk. Nevevî, el-Mecmû‘ Şerhu’l-Mühezzeb (Ayasofya, 1295), 1b-45a; a.mlf., el-Mecmû‘ Şerhu’l-Mühezzeb, 1/2-78.Okuyucu. 537-584. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  6. Cembolâtî, Ali. “Avdun ile’l-Mecmû‘ şerhi’l-Mühezzeb”. Minberü’l-İslâm 28/5 (1390), 194-196. google scholar
  7. Çelik, Taha. “Nevevî’nin Ahkâm Hadisleri Yazımı ve Şâfiî Doktrini Merkezli Fıkhü’l-Hadis Anlayışı”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail Okuyucu. 383-418. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  8. Dakr, Abdülganî. el-İmâm en-Nevevî. Dımaşk: Dârü’l-kalem, 1407/1987. google scholar
  9. Duman, Soner. “Nevevî’nin Şâfiî Fürû-i Fıkıh Literatürünü Dönüştüren Eserleri”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail Okuyucu. 279-329. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  10. Ganîmî, Abdülâhir Hammâd. “el-Allâme Necîb el-Mutîî: Safahât meçhule min hayâtihî”. 15 Eylül 2023. Erişim 15 Eylül 2023. www.eigportal.com,/^-j^-ÂJ^fr^-^Ui. ^-^.j^'Le jj>'-<2ajJI/ google scholar
  11. Haddâd, Ahmed Abdülazîz Kasım. el-İmâmen-Nevevîveeseruhûfi’l-hadîsve ulûmih. Beyrut: Dârü’l-beşâiri’l-İslâmiyye, 1992. google scholar
  12. Hüseynî, Abdullah. “el-Kavlu’l-mühezzeb fî merâhili tasnîfi Kitâbi’l-Mecmû‘ Şerhi’l-Mühezzeb”. Erişim 15 Ağustos 2023. https://7usaini81.blogspot.com/2022/06/blog-post.html google scholar
  13. İbn Hacer el-Heytemî. Minahu’l-Fettâh ala menâsiki’l-îzâh: Hâşiyetu İbn Hacer el-Heytemî alâ Şerhi’l-Îzâh li’n-Nevevî. nşr. Muhammed Fazıl Geylânî el-Hasenî. İstanbul: Merkezu Geylânî li’l-buhûsi’l-ilmiyye, 1441/2020. google scholar
  14. İbn Hacer el-Heytemî. Tuhfetü’l-muhtâc fî şerhi’l-Minhâc. nşr. Muhammed Fazıl Geylânî el-Hasenî. 10 Cilt. Mısır: el-Mektebetü’t-ticâriyyeti’l-kübrâ, 1441/2020. google scholar
  15. İbn İmâmü’l-Kâmiliyye, Kemâleddin Ebû Abdullah Muhammed. Buğyetü’r-râvî fî tercemeti’l-İmâm en-Nevevî. nşr. Abdürraûf b. Muhammed b. Ahmed el-Kemâlî. Beyrut: Dârü’l-beşâiri’l-İslâmiyye, 1431/2010. google scholar İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. el-Bidâye ve’n-nihâye. thk. Ali Şîrî. 14 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-turâsi’l-Arabî, 1408/1988. google scholar
  16. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. Tabakatü’ş-Şâfiiyye. nşr. Abdülhafîz Mansûr. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-medâri’l-İslâmî, 2004. google scholar
  17. İbnü’l-Attâr, Ebü’l-Hasan. Tuhfetü’t-tâlibîn. nşr. Ebû Ubeyde Meşhûr b. Hasan Âlü Selmân. Amman: Dârü’l-eseriyye, 1428/2007. google scholar
  18. İbnü’l-Mülakkın. Umdetü’l-muhtâc ilâ şerhi’l-Minhâc. 16 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1439/2018. google scholar
  19. İsnevî, Ebû Muhammed Cemâleddin Abdürrahim b. Hasan b. Ali. el-Mühimmât fî şerhi’r-Ravza ve’r-Râfiî. 10 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1430/2009. google scholar
  20. Kubâtî, Münîr Ali Abdürrab Müflih. “Tecdîdü’l-İmâm en-Nevevî fi’l-mezhebi’ş-Şâfiî -Kitâbü’s-Salât nemûzecen-”. Mecelletü Câmiati’l-Medîne el-Âlemiyye 5 (2013), 328-381. google scholar
  21. Kürdî, Muhammed b. Süleyman. el-Fevâidü’l-medeniyye fî men yüftâ bi-kavlihî min eimmeti’ş-Şâfiiyye. Dımaşk: Dâru nûri’s-sabâh, 2011. google scholar
  22. Mutîî, Muhammed Necîb. el-Mecmû‘: Tekmile. 12-23 Cilt. Riyad: Dâru âlemi’l-kütüb, 1423/2003. google scholar
  23. Müheymid, Muhammed Ali. “Nâşirin Girişi”. Mukaddimetü’l-Mecmû‘. mlf. Nevevî. 5-63. Amman: Ervika li’d-dirâsât ve’n-neşr, 2020. google scholar
  24. Münâvî, Muhammed Abdürraûf. Feyzü’l-Kadîr Şerhu’l-Câmii’s-sagır. 6 Cilt. Kahire: el-Mektebetü’t-ticâriyye, 1356. google scholar
  25. Nas, Taha. “Nevevî’nin Şâfiî Mezhebindeki Yeri ve Otoritesi”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail Okuyucu. 221-278. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  26. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. el-Ezkâr: Hilyetü’l-ebrâr ve şiârü’l-ahyâr fî telhîsi’d-daavât ve’l-ezkâri’l-müstehabbe fi’l-leyl ve’n-nehâr. nşr. Abdülkadir el-Arnaût. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1414/1994. google scholar
  27. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. el-Îzâh fî menâsiki’l-hac ve’l-umre. nşr. Abdülfettâh Hüseyin Râve el-Mekkî. Beyrut: Dârü’l-beşâiri’l-İslâmiyye, 1414/1994. google scholar
  28. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. el-Mecmû‘ Şerhu’l-Mühezzeb. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya, 1295, vr. 1-308. google scholar
  29. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. el-Mecmû‘ Şerhu’l-Mühezzeb. 12 Cilt. Beyrut: Dârü’l-fikr, ts. google scholar
  30. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc Şerhu Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. nşr. Halîl Me’mûn Şîhâ. 18 Cilt. Beyrut: Dârü’l-ma‘rife, 1430/2009. google scholar
  31. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. et-Tahkik: Kitâbüt-Tahkikfîfıkhi’l-İmâmeş-Şâfî. nşr. Ali Muhammed Muavvaz - Âdil Ahmed Abdülmevcûd. Beyrut: Dârü’l-cîl, 1992. google scholar
  32. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. et-Tenkih fî şerhi’l-Vasit. nşr. Ahmed Mahmûd İbrahim -Muhammed Muhammed Tâmir. 7 Cilt. Kahire: Dârü’s-selâm, 1417/1997. google scholar
  33. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. Hulâsatü’l-ahkâm fî mühimmâti’s-sünen ve kavâidi’l-İslâm. nşr. Hüseyin İsmâil el-Cemel. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1418/1997. google scholar
  34. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. Mukaddimetü’l-Mecmû‘. nşr. Muhammed Ali el-Muheymîd. Amman: Ervika li’d-dirâsât ve’n-neşr, 2020. google scholar
  35. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. Ravzatü’t-tâlibîn. nşr. Âdil Ahmed Abdülmevcûd - Ali Muhammed Muavvaz. 8 Cilt. Beyrut: Dâru âlemi’l-kütüb, 1412/1992. google scholar
  36. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. Şerhu Sahîhi’l-Buhârî ilâ nihâyeti kitâbi’l-îmân, 1429/2008. google scholar
  37. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. Tashîhu’t-Tenbîh. nşr. Muhammed Ukle İbrâhim. 3 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1417/1996. google scholar
  38. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. Tehzîbü’l-esmâ’ ve’l-lugat. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, ts. google scholar
  39. Okuyucu, Nail. “İslamî İlimlerin Dönüşüm Çağında Bir Fıkıh, Hadis ve Âdâb Âlimi Olarak İmam Nevevî”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail Okuyucu. 29-181. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  40. Osmânî, Kadî Safed. Tabakâtü’l-fukahâi’l-kübrâ ve yeştemilu alâ terâcimi’ş-Şâfiiyye min ba‘di’l-İmâm eş-Şâfiî ilâ asri’l-musannif. nşr. Muhyiddin Ali Necîb. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-beşâiri’l-İslâmiyye, 1434/2013. google scholar
  41. Sehâvî, Şemseddin. el-Menhelü’l-azbü’r-revî fî tercemeti kutbi’l-evliyâ’ en-Nevevî. nşr. Adî Muhammed el-Gubârî. Cidde: Dârü’l-minhâc, 1441/2020. google scholar
  42. Sekkaf, Alevî b. Ahmed. el-Fevâidü’l-Mekkiyye fîmâ yahtâcühü’t-talebetü’ş-Şâfiiyye. nşr. Hamîd b. Mis‘ad el-Hâlimî. Merkezü’n-nûr li’d-dirâsât ve’l-ebhâs, ts. google scholar
  43. Sirsâvî, Mâzin b. Muhammed. “Şerhu’n-Nevevî alâ Sahîhi Müslim: Tahkîkü’l-kavl fî ismihî ve târîhi tasnîfihî ve rütbetihî ve mevâridihî ve esahhi nüsahihî”. Mecelletü’l-ilmiyye li-Külliyyeti Usûli’d-dîn ve’d-da‘ve bi’z-Zekazîk 31/1 (2019), 87-158. google scholar
  44. Sübkî, Tâceddin. Tabakatü’ş-Şâfiiyyeti’l-kübrâ. nşr. Mahmûd Muhammed et-Tanâhî - Abdülfettâh Muhammed el-Hulv. 10 Cilt. Kahire: Hecer li’t-tıbâa ve’n-neşr, 1413/1992. google scholar
  45. Sübkî, Takıyyüddin. el-Mecmû‘: Tekmile. 10-12 Cilt. Kahire: Matbaatu’t-tezâmuni’l-ehavî, 1349-1352. google scholar
  46. Süyûtî, Celâleddin. el-Hâvî li’l-fetâvî. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1424/2004. google scholar
  47. Süyûtî, Celâleddin. el-Minhâcü’s-sevîfî tercemeti’l-İmâm en-Nevevî. nşr. Ahmed Şefîk Demc. 2 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1408/1988. google scholar
  48. Topgül, M. Enes. “Nevevî’nin Hadis Usulü Alanındaki Eserleri ve Literatüre Katkısı”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail Okuyucu. 419-470. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  49. Ya‘kûbî, Nizâm Muhammed Sâlih. “Mukaddime”. el-Mecmû‘ Şerhu’l-Mühezzeb: Nüshatü’l-İmâm Takiyyüddin es-Sübkî el-mensûha min nüshati’l-İmâm en-Nevevî. mlf. Nevevî. 9-16. Dımaşk/Beyrut: Darü’l-Muktebes, 2018. google scholar
  50. Yıldız, Fahreddin. “Nevevî’nin el-Erbaûn’u ve Kırk Hadis Literatüründeki Yeri”. İslam İlim Geleneğinde Nevevî. ed. Nail Okuyucu. 585-645. İstanbul: İSAM Yayınları, 2022. google scholar
  51. “Muhammed Necîp el-Mutîî”. Wikipedia. Erişim 15 Eylül 2023. https://ar.wikipedia.org/w/index. php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%86%D8%AC%D9%8A%D8%A8_%D8%A7 %D9%84%D9%85%D8%B7%D9%8A%D8%B9%D9%8A&oldid=63709759 google scholar
  52. “Nâşirin Girişi”. el-Mecmû‘ Şerhu’l-Mühezzeb. Riyad: Dâru âlemi’l-kütüb, 2003. google scholar