SavedAdd your journal

Journals / İslam Tetkikleri Dergisi / 2024 / Cilt: 14 Sayı: 2

Formation and Dispersion of a Personal Library in the 18th Century: The Case of Mehmed Ismet Efendi’s Library

18. Yüzyılda Şahsi Bir Kütüphanenin İnşası ve Dağılışı: Mehmed İsmet Efendi Kütüphanesi Örneği

İsa Uğurlu(Sabancı Üniversitesi, Tarih Bölümü)0000-0003-1416-8915
Pages
529–552
Publication Date
2024-09-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

It reveals that after Mehmed Ismet’s death, his manuscript collection was quickly scattered, and his books were acquired either by his friends or by book collectors of the period.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article presents the personal library of Mehmed Ismet Efendi (d. 1747), an understudied Ottoman intellectual from the eighteenth century.
📊
Key Findings & Data:The present article examines the strategies this polymath adopted during his library formation.
💡
Conclusion & Impact:It reveals that after Mehmed Ismet’s death, his manuscript collection was quickly scattered, and his books were acquired either by his friends or by book collectors of the period.
🔬Design:Derleme
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı Entelektüel Tarihi · Osmanlı Kitap Kültürü · Osmanlı Kütüphaneleri

Abstract

This article presents the personal library of Mehmed Ismet Efendi (d. 1747), an understudied Ottoman intellectual from the eighteenth century. Mehmed Ismet Efendi was a proficient madrasa professor in Islamic sciences, a well-trained poet who was capable of composing Turkish, Arabic, and Persian poetry, an astronomer who engaged in issues related to astronomy and prepared annual calendars for statesmen, a Ṣūfī master who had authorization in at least five Ṣūfī orders, and one of the leading calligraphers of the period. The present article examines the strategies this polymath adopted during his library formation. It is argued that thanks to the wealth he possessed, he expanded the manuscript collection inherited from his father until his death. He paid special attention to collecting books related to the branches of science that interested him. As a calligrapher, he copied books and pamphlets to add them to his library and also attempted to embezzle others’ books. The last section of this paper focuses on the aftermath of the library. It reveals that after Mehmed Ismet’s death, his manuscript collection was quickly scattered, and his books were acquired either by his friends or by book collectors of the period.

Özet

Bu makale, 18. yüzyılın önemli entelektüellerinden biri olduğu anlaşılan fakat bugüne kadar hakkında yeterince çalışma yapılmayan Mehmed İsmet Efendi’nin (ö. 1747) şahsi kütüphanesi hakkındadır. Mehmed İsmet Efendi, İslami ilimlerde yetkin bir müderris, Türkçe, Arapça ve Farsça şiirler kaleme alabilecek kadar iyi yetişmiş bir şair, astronomi meseleleri üzerine kalem oynatan ve devlet adamları için yıllık takvimler hazırlayan bir müneccim, en az beş tarikattan şeyhlik hilafeti alan bir mutasavvıf ve devrin önemli hattatlarından biriydi. Makale, “hezarfen” olarak nitelenebilecek Mehmed İsmet Efendi’nin kütüphanesini kurarken benimsediği stratejileri incelemiştir. Onun babasından kalan bir koleksiyonu, sahip olduğu servet sayesinde ölünceye kadar büyüttüğü, bunu yaparken ilgi duyduğu ilim dallarına müteallik eserler toplamaya özen gösterdiği, kendi kütüphanesine koymak amacıyla kitap ve risaleler istinsah ettiği ve başkalarının kitaplarını zimmetine geçirmeye teşebbüs ettiği makalenin tezlerindendir. Makalenin son bölümü ise kütüphanenin akıbetine odaklanmaktadır. Mehmed İsmet Efendi’nin ölümünden sonra kütüphanesinin hızla dağıldığı ve kitaplarının arkadaşları ve devrin kitap koleksiyonerleri tarafından satın alındığı bu bağlamda ortaya çıkarılmaktadır.

🔖

Cite This Article

Uğurlu, İ. (2024). Formation and Dispersion of a Personal Library in the 18th Century: The Case of Mehmed Ismet Efendi’s Library. İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 2, 529–552. https://doi.org/10.26650/iuitd.2024.1493681

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (61)

  1. Açıl, Berat. “Fazıl Ahmed Paşa Koleksiyonu ve İlimler Tasnifi: Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme”. Darulfunun İlahiyat 35/1 (2023), 129-152. google scholar
  2. Açıl, Berat. “Kütüphane Fihristlerinin Tenkitli Neşrine Doğru: Fazıl Ahmed Paşa Koleksiyonu’na Ait Defterlerin Mukayesesi”. Osmanlı Tarihinde Köprülüler Dönemi (1656-1710): Yeni Kaynaklar, Yeni Yaklaşımlar. ed. M. Fatih Çalışır. 415-450. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 2024. google scholar
  3. Açıl, Berat. ed. Osmanlı Kitap Kültürü: Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Notları. Ankara: Nobel, 2015. google scholar
  4. Açıl, Berat. ed. Osmanlı Kitap Kültürü: Cârullah Efendi Kütüphanesi ve Derkenar Notları. İstanbul: İLEM, 2020. google scholar
  5. Açıl, Berat. “Osmanlı’da Bir Medrese Kütüphanesi Nasıl Oluşur? Cârullah Efendi Kütüphanesi Örneği”. Osmanlı Kitap Koleksiyonerleri ve Koleksiyonları: İktidar ve İhtiras. haz. Tülay Artan - Hatice Aynur. 138-151. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2023. google scholar
  6. Albayrak, Nurettin. “İzzet Ali Paşa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/556-557. İstanbul: TDV Yayınları, 2001. google scholar
  7. Arslan, Sami. “Metin İçinde Metin: Müstensihlerin Gözünden Fazıl Ahmed Paşa Koleksiyonu”. Osmanlı google scholar
  8. Tarihinde Köprülüler Dönemi (1656-1710): Yeni Kaynaklar, Yeni Yaklaşımlar. ed. M. Fatih Çalışır. 451488. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 2024. google scholar
  9. Artan, Tülay. “On Sekizinci Yüzyıl Başında Osmanlı Bilgi Üretimi ve Dağılımı: Yazma Eser Koleksiyonları ve Koleksiyonerler Arasında Şehid Ali Paşa’nın Yeri”. Müteferrika 58 (2020), 5-40. google scholar
  10. Aslan, Ali. Yazma Eserlerde Mülkiyet Tezâhürleri ve Temellük Kayıtları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024. google scholar
  11. Aydüz, Salim. “Halil Faiz (Cabîzade).” Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi. I/515. İstanbul: YKY, 1999. google scholar
  12. Aydüz, Salim. “İsmet Mehmed Efendi (ö. 1747) ve Tedâhül-i Seneye Dair Risâlesi”. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi 15 (2009), 223-264. google scholar
  13. Aydüz, Salim. “İsmet Mehmed Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. EK-1/664-666. İstanbul: TDV Yayınları, 2016. google scholar
  14. Aypay, Ali İrfan. Lâle Devri Şairi İzzet Ali Paşa, Hayatı-Eserleri-Edebi Kişiliği, Divan: Tenkitli Metin, Nigârnâme: Tenkitli Metin. İstanbul: yy, 1998. google scholar
  15. BOA, Osmanlı Arşivi. Ali Emiri. Mahmud I. [AE. SMH. d. I]. No. 89, Gömlek No. 6074. google scholar
  16. BOA, Osmanlı Arşivi. Bab-ı Defteri. [D.]. No. 4320, Gömlek No. 5. google scholar
  17. BOA, Osmanlı Arşivi. Bab-ı Defteri. [D.]. No. 4320, Gömlek No. 6. google scholar
  18. BOA, Osmanlı Arşivi. Bab-ı Defteri. [D.]. No. 4320, Gömlek No. 7. google scholar
  19. BOA, Osmanlı Arşivi. Bab-ı Defteri. [D.]. No. 4320, Gömlek No. 8. google scholar
  20. BOA, Osmanlı Arşivi. Evkaf. Harameyn Muhasebesi Defterleri. [EV. HMH. d.]. No. 2984. google scholar
  21. BOA, Osmanlı Arşivi. Topkapı Sarayı. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı. [TSMA, E.]. No. 43. google scholar
  22. Çalışır, M. Fatih. “Osmanlı Kültür Tarihine Bir Katkı: Fazıl Ahmed Paşa Koleksiyonu”. Osmanlı Tarihinde Köprülüler Dönemi (1656-1710): Yeni Kaynaklar, Yeni Yaklaşımlar. ed. M. Fatih Çalışır. 383-414. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 2024. google scholar
  23. Erünsal, İsmail. Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik. İstanbul: TİMAŞ, 3. Basım, 2020. google scholar
  24. İhsanoğlu, Ekmeleddin vd. Osmanlı Astronomi Literatürü Tarihi. 2 Cilt. ed. Ekmeleddin İhsanoğlu. İstanbul: IRCICA, 1997. google scholar
  25. İpek, Nimet - Gülsev Şanver, Gülsüm. “A Historiographical View into Catchword Practices in Islamic Manuscripts”. (Yayın Aşamasında). google scholar
  26. İpşirli, Mehmet. “Lale Devrinde Teşkil Edilen Tercüme Heyetine Dair Bazı Gözlemler”. Osmanlı İlmî ve Meslekî Cemiyetleri: 1. Millî Türk Bilim Tarihi Sempozyumu, 3-5 Nisan 1987. ed. Ekmeleddin İhsanoğlu. 33-42. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi, 1987. google scholar
  27. İstanbul: Beyazıt Yazma Eser Kütüphanesi, Veliyyüddin Efendi Koleksiyonu, 41, 369, 392, 432, 438, 440, 696, 721, 808, 947, 965, 1232, 1308, 1345, 1420, 1559, 1573, 1607, 1622, 1662, 1677, 1686, 1688, 1703, 1708, 1754, 1755, 1774, 1781, 1794, 1795, 1796, 1797, 1807, 1815, 1820, 1826, 1827, 1830, 1838, 1850, 1961, 1985, 2057, 2100, 2101, 2102, 2113, 2123, 2124, 2129, 2138, 2159, 2275, 2278, 2283, 2288, 2306, 2318, 2324, 2329, 2332, 2434, 2715, 2739, 2801, 2824, 2863, 2864, 2886, 2891, 2974, 2985, 3184, 3191, 3204, 3211, 3212, 3221, 3222, 3228, 3230, 3249, 3291. google scholar
  28. İstanbul: Hacı Selim Ağa Kütüphanesi, 1089. google scholar
  29. İstanbul: İSAM, Kısmet-i Askeriye Sicilleri, 105, 107. google scholar
  30. İstanbul: Kandilli Rasathanesi Kütüphanesi, Takvimler Kataloğu, T25, T26, T28, 418, T30, T33, T36. google scholar
  31. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Esad Efendi Koleksiyonu, 1233, 1534, 3248. google scholar
  32. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Kadızâde Mehmed Koleksiyonu, 19, 28, 39, 45, 57, 60, 79, 91, 95, 97, 100, 102, 106, 131, 139, 141, 151, 182, 218, 239, 243, 271, 273, 274, 275, 276, 277, 279, 293, 294, 298, 344, 347, 350, 359, 368, 369, 370, 371, 401, 403, 404, 409, 416, 417, 427, 437, 441, 449, 460, 467, 469, 493, 494, 495, 500 ve 566. google scholar
  33. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Nuruosmaniye Koleksiyonu, 4892. google scholar
  34. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Reşid Efendi Koleksiyonu, 328. google scholar
  35. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Süleymaniye Koleksiyonu, 324. google scholar
  36. Kafadar, Cemal. “Sohbete Çelebi, Çelebiye Mecmûa.,” Mecmûa: Osmanlı edebiyatının kırkambarı. haz. Hatice Aynur vd. 43-52. İstanbul: Turkuaz, 2012. google scholar
  37. Kaplan, Yunus. “İzzet, İzzet Alî Paşa”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 28 Aralık 2022. http://teis. yesevi.edu.tr/madde-detay/izzet-ali-pasa google scholar
  38. Kaplan, Yunus. “Mehmed İsmet Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 25 Aralık 2022. https://teis. yesevi.edu.tr/madde-detay/ismet-mehmed-ismet-efendi google scholar
  39. Kara, Tufan. “Temellük Tarihlerinden Tarih Yazmak: Köprülü Kütüphanesi Örneği”. Osmanlı Tarihinde Köprülüler Dönemi (1656-1710): Yeni Kaynaklar, Yeni Yaklaşımlar. ed. M. Fatih Çalışır. 489-506. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 2024. google scholar
  40. Kesik, Beyhan. “Fâ’iz, Câbî-zâde Halîl Fâ’iz Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Erişim 26 Aralık 2022. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/faiz-cabizade-halil-faiz-efendi google scholar
  41. Kılıç, Atabey. “Mecmûa tasnifine dâir”. Mecmûa: Osmanlı edebiyatının kırkambarı. haz. Hatice Aynur vd. 75-96. İstanbul: Turkuaz, 2012. google scholar
  42. Kut, Günay. “Sultan I. Mahmud Kütüphanesi (Ayasofya Kütüphanesi)”. Osmanlı Devleti’nde Bilim, Kültür ve Kütüphaneler. 99-128. Ankara: Türk Kütüphaneciler Derneği, 1999. google scholar
  43. Küçük, Harun. “Response to Nir Shafir”. Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies 59 (2022), 261-272. google scholar
  44. Küçük, Harun. Science Without Leisure: Practical Naturalism in Istanbul, 1660-1732. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 2019. google scholar
  45. Mansurnoor, Iik Arifin. “Religious Scholars and State: Patterns of Recruitment Among the Ottoman ‘Ulama’”. Islamic Studies 31/1 (1992), 35-51. google scholar
  46. Muhammed 'İsmet b. İbrahim, er-Rifden-Nadr ‘ala ‘Aka’idel-Hizr, ed. Muhammed Osman Doğan. Amman: Arwiqa, 2021. google scholar
  47. Müstakimzâde Süleymân Sa’deddîn Efendi. Tuhfe-i Hattatın. haz. İbnülemîn Mahmûd Kemâl Bey. İstanbul: Devlet Matbaası, 1928. google scholar
  48. Müstakimzâde Süleymân Sa‘deddîn Efendi. Tuhfe-i Hattâtîn. ed. Mustafa Koç. İstanbul: Klasik, 2014. google scholar
  49. Özcan, Abdülkadir. “Âsım Efendi, Çelebizâde”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 3/477-478. İstanbul: TDV Yayınları, 1993. google scholar
  50. Özvar, Erol. “Osmanlı Dünyasında Yazma Eser Üretkenliği”. Sahn-ı Semân’dan Dârülfünûn’a: Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası (Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler) - XVII. Yüzyıl. 19-44. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2017. google scholar
  51. Shafir, Nir. “The Almighty Akçe: The Economics of Scholarship and Science in the Early Modern Ottoman Empire”. Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies 58 (2021), 251-280. google scholar
  52. Uğur, Abdullah. “Muhammediye’nin Bir Beyti Üzerine Mehmed İsmet’in Şerhi”. Edebali İslamiyat Dergisi 4/2 (2020), 1-13. google scholar
  53. Uğurlu, İsa. “Recording History and Documenting Ego in the Eighteenth-Century Istanbul: Astrological Calendars as Ego-documents”. (Yayın Aşamasında). google scholar
  54. Uğurlu, İsa. The Politics of Sufi Networking: Naqshbandis in the Ottoman Istanbul, 1650-1800. İstanbul: Sabancı Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024. google scholar
  55. Uzun, Mustafa İsmet. “Mecmua”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/265-268. Ankara: TDV Yayınları, 2003. google scholar
  56. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi: Karlofça Anlaşmasından XVIII. Yüzyılın Sonlarına Kadar. Cilt 4(1). Ankara: TTK, 5. Basım, 1995. google scholar
  57. YEK Mühür Veritabanı, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Mühür Veritabanı. “Aranan: Bi-Vakfi Merhûm Kadızâde Mehmed Efendi” Erişim 1 Eylül 2024. https://muhur.yek.gov.tr/muhur/yekmu0117 google scholar
  58. YEK Mühür Veritabanı, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Mühür Veritabanı. “Aranan: Muhammed İsmet b. İbrâhim b. Hasan”. Erişim 13 Ocak 2023. https://muhur.yek.gov.tr/muhur/yekmu0795 google scholar
  59. Zilfi, Madeline C. “Elite Circulation in the Ottoman Empire: Great Mollas of the Eighteenth-Century”. Journal of the Economic and Social History of the Orient 26/3 (1983), 318-364. google scholar
  60. Zilfi, Madeline C. The Politics of Piety: The Ottoman Ulema in the Postclassical Age (1600-1800). Minneapolis: Bibliotheca Islamica, 1988. google scholar
  61. Kafadar, Cemal. “Sohbete Çelebi, Çelebiye Mecmûa.,” Mecmûa: Osmanlı edebiyatının kırkambarı. haz. Hatice Aynur vd. 43-52. İstanbul: Turkuaz, 2012. google scholar