Journals / İslam Tetkikleri Dergisi / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 1

Beyond the Isnads: A Structural Analysis of Shiite Narration through the Scholarly and Social Interactions of Abū Hāshim al-Ja‘farī

İsnadların Ötesinde: Ebû Hâşim el-Ca‘ferî’nin (ö. 261/875) İlmî ve Toplumsal Etkileşimleri Üzerinden Şiî Rivayet Sisteminin Yapısal Analizi

Ahmad Snobar(İSTANBUL 29 MAYIS ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ)0000-0003-1881-3598
Pages
131–150
Publication Date
2025-04-03
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

It calls for further research into the isnad traditions of other narrators to develop a more comprehensive understanding of the structural challenges within the Shiite narration system.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study critically examines the structure of the Shiite narration system by analyzing both the isnads and texts of Abū Hāshim al-Jaʿfarī’s reports—one of the most prominent narrators of the third Islamic century as recorded in Shiite sources.
📊
Key Findings & Data:It concludes that these isnads were often merely formal constructs, lacking substantive evidence of originality corroborated by other sources.
💡
Conclusion & Impact:It calls for further research into the isnad traditions of other narrators to develop a more comprehensive understanding of the structural challenges within the Shiite narration system.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Şiî Hadis · Şiî İsnadlar · Ebû Hâşim el-Ca‘ferî

Abstract

This study critically examines the structure of the Shiite narration system by analyzing both the isnads and texts of Abū Hāshim al-Jaʿfarī’s reports—one of the most prominent narrators of the third Islamic century as recorded in Shiite sources. As a case study, the research aims to investigate the dynamics of narration transmission within the Shiite framework. It specializes in exploring the “beyond isnads” aspect of Abū Hāshim’s narrations, compiling data related to his scientific, social, historical, and geographical interactions to evaluate the credibility and authenticity of these isnads. The study raises questions regarding the consistency, reliability, and historical and social authenticity of Shiite narrations. It concludes that these isnads were often merely formal constructs, lacking substantive evidence of originality corroborated by other sources. Additionally, the research highlights the absence of critical evaluation of Abū Hāshim’s narrations and the scarcity of references to other members of Ahl al-Bayt in later narrations, pointing to underlying issues in the Shiite narration system. Ultimately, the study reveals significant gaps in the Shiite isnad system’s reliability and effectiveness as a tool for verification and documentation, both in Abū Hāshim’s era and in the centuries that followed. It calls for further research into the isnad traditions of other narrators to develop a more comprehensive understanding of the structural challenges within the Shiite narration system.

Özet

Bu çalışma, Şîa kaynaklarında hicri üçüncü yüzyılın en önemli ravilerinden biri olan Ebû Hâşim el-Ca‘ferî’nin rivayetlerini sened ve metin açısından analiz etmek suretiyle Şiî rivayet sisteminin yapısını konu edinen eleştirel bir çalışmadır. Bir vaka araştırması olarak Şiî sistemde rivayet aktarımının dinamiklerini incelemeyi hedeflemektedir. Ebû Hâşim el-Ca‘ferî’nin rivayetlerinin görüldüğü “isnadların ötesi”ni araştırmaya odaklanmakta; onun ilmî, toplumsal, tarihsel ve coğrafi etkileşimleriyle irtibatlı verileri toplayarak bu isnadların güvenilir olup olmadığını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışma, Şîa rivayetlerinin tutarlılığı ve güvenilirliği ile isnadların tarihsel ve toplumsal bir olayı ne derece yansıttığı konusunda bazı sorular yöneltmekte, söz konusu isnadların çoğu zaman sadece şeklî unsurlar olduğu ve otantikliğine dair diğer kaynaklarca desteklenen kanıtlar taşımadığı sonucuna varmaktadır. Ayrıca Ebû Hâşim’in rivayetleri etrafında eksikliği fark edilen eleştirel değerlendirmeler ve sonraki rivayetlerde Ehl-i Beyt’ten diğer şahısların nadiren bulunmasının, bu rivayet sisteminde bir sorun oluşturabileceğini göstermektedir. Çalışma, Ebû Hâşim vakası üzerinden, Şiî isnad sisteminin, senedin güvenilirliği ile o dönemde ve sonrasında bir doğrulama ve belgeleme aracı olarak etkinliği konusunda boşluklar gösterdiği ve bu sistemin tarihsel açıdan özgünlüğü konusunda birtakım sorgulamalara sebebiyet verdiği sonucuna varmaktadır. Çalışma, Şiî rivayet sisteminin yapısı ve zorlukları hakkında daha kapsamlı bir resim oluşturmak için diğer ravilerin isnad uygulamaları üzerine daha fazla çalışma yapılması çağrısında bulunmaktadır.

🔖

Cite This Article

Snobar, A. (2025). Beyond the Isnads: A Structural Analysis of Shiite Narration through the Scholarly and Social Interactions of Abū Hāshim al-Ja‘farī. İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 1, 131–150. https://doi.org/10.26650/iuitd.2025.1588411

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (67)

  1. بن بابويه، محمد بن علي بن الحسين. األمالي للشيخ الصدوق. تحقيق: قسم الدراسات اإلسالمية، مؤسسة البعثة. قم: مؤسسة البعثة،.1996 google scholar
  2. ابن بابويه، محمد بن علي بن الحسين. علل الشرائع. تحقيق: محمد صادق بحر العلوم. النجف: المكتبة الحيدرية،.1966 google scholar
  3. ن بابويه، محمد بن علي بن الحسين. عيون أخبار الرضا. تحقيق: حسين األعلمي. بيروت: شركة األعلمي للمطبوعات،.1984 google scholar
  4. ألشتر، عبد الكريم. شعر دعبل بن علي الخزاعي. دمشق: مطبوعات مجمع اللغة العربية، الطبعة ،2.1983 google scholar
  5. لبرقي، أحمد بن محمد بن خالد. كتاب المحاسن. تحقيق: جالل الدين الحسيني. طهران: دار الكتب اإلسالمية، الطبعة ،2.1950 google scholar
  6. الخوئي، أبو القاسم. معجم رجال الحديث. تحقيق: مرتضى الحكمي. النجف: مؤسسة اإلمام الخوئي اإلسالمية، الطبعة ،5 د. ت. google scholar
  7. الطبرسي، الفضل بن الحسن. إعالم الورى بأعالم الهدى. تحقيق: مؤسسة آل البيت عليهم السالم إلحياء التراث. قم: مؤسسة آل البيت إلحياء التراث،.1996 google scholar
  8. الطبري، محمد بن جرير. تاريخ الرسل والملوك. تحقيق: محمد أبو الفضل إبراهيم. القاهرة: دار المعارف بمصر، الطبعة ،2.1967 google scholar
  9. الطوسي، محمد بن الحسن. األمالي. قم: دار الثقافة، 1414ه google scholar
  10. الطوسي، محمد بن الحسن. الغيبة. تحقيق: عباد الله الطهراني وعلي أحمد ناصح. قم: مؤسسة المعارف اإلسالمية،.1990 google scholar
  11. الطوسي، محمد بن الحسن. الفهرست. تحقيق: جواد القيومي. قم: مؤسسة نشر الفقاهة، الطبعة ،2.2001 google scholar
  12. الطوسي، محمد بن الحسن. تهذيب األحكام. تحقيق: حسن الموسوي. طهران: دار الكتب اإلسالمية، الطبعة ،4 1365ه google scholar
  13. الطوسي، محمد بن الحسن. رجال الطوسي. تحقيق: جواد القيومي. قم: مؤسسة النشر اإلسالمي، الطبعة ،5.2009 google scholar
  14. قوزوديشلي، بكر. أسباب إيراد الحديث: سياق رواية الحديث في القرن األول الهجري. ع ّّمان: دار الفتح،.2022 google scholar
  15. الكشي، محمد بن عمر. اختيار معرفة الرجال. لبنان: مركز نشر آثار العالمة المصطفوي، الطبعة ،7.2009 google scholar
  16. الكليني، محمد بن يعقوب. الكافي. تحقيق: مركز بحوث دار الحديث. قم: دار الحديث للطباعة والنشر،.2009 google scholar
  17. المسعودي، علي بن الحسين. مروج الذهب ومعادن الجوهر. تحقيق: أسعد داغر. قم: دار الهجرة،.1988 google scholar
  18. المفيد، محمد بن محمد بن النعمان. تصحيح اعتقادات اإلمامية. تحقيق: حسين دركاهي. قم: المؤتمر العالمي أللفية الشيخ المفيد، 1413هـ. google scholar
  19. موتسكي، هرلد. بدايات الفقه اإلسالمي وتطوره في مكة حتى منتصف القرن الهجري الثاني الميالدي الثامن. عربه: خير الدين عبد الهادي. راجعه: جورج تامر. بيروت: دار البشائر اإلسالمية،.2010 google scholar
  20. النجاشي، أحمد بن علي. رجال النجاشي. بيروت: شركة األعلمي للمطبوعات،.2010 google scholar
  21. النعماني، محمد بن إبراهيم. الغيبة. تحقيق: فارس حسون كريم. أنوار الهدى،.2001 google scholar
  22. النعماني، نعمة الله الموسوي الجزائري. األنوار النعمانية. تبريز: مطبعة شركة جاب، د. ت google scholar
  23. النمازي الشاهرودي، علي. مستدركات علم رجال الحديث. طهران: فرزند مؤلف،.1997 google scholar
  24. Berkî, Ahmed b. Muhammed b. Hâlid. Kitâbü’l-Mehâsin. thk. Celâleddin el-Hüseynî. Tahran: Dâru’l-Kütübi’l-İslâmiyye, 2. Basım, 1950. google scholar
  25. Eşter, Abdülkerim. Şi‘ru Di‘bil b. Ali el-Huzâî. Dımaşk: Matbû’âtü MecmaTl-Lügati’l-Arabiyye, 2. Basım, 1983. google scholar
  26. Hûî, Ebü’l-Kâsım. Mu‘cemu ricâli’l-hadîs. thk. Murtazâ el-Hikemî. Necef: Müessesetü’l-İmâmi’l-Hûî el-İslâmiyye, 5. Basım, ts. google scholar
  27. İbn Bâbûye, Muhammed b. Ali b. Hüseyin. ‘İlelü’ş-şerâ’i‘, thk. Muhammed Sâdık Bahru’l-Ulûm. Necef: el-Mektebetü’l-Hayderiyye, 1966. google scholar
  28. İbn Bâbûye, Muhammed b. Ali b. Hüseyin. el-Emâlî li’ş-Seyh Sadûk. thk. Kısmü’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye, Müessesetü’l-Ba‘se. Kum: Müessesetü’l-Ba‘se, 1996. google scholar
  29. İbn Bâbûye, Muhammed b. Ali b. Hüseyin. ‘Uyûnü ahbâri’r-Rızâ, thk. Hüseyin el-A‘lemî. Beyrut: Şeriketü’l-A‘lemî li’l-Matbû‘ât, 1984. google scholar
  30. Keşşî, Muhammed b. Ömer. İhtiyâru ma’rifeti’r-ricâl. Lübnan: Merkezü Neşri Âsâri’l-Allâme el-Mustafavî, 7. Basım, 2009. google scholar
  31. Kuzudişli, Bekir. Esbâbü irâdi’l-hadîs: Siyâku rivâyeti’l-hadîs fî’l-karni’l-evveli’l-hicrî. Amman: Dâru’l-Feth, 2022. google scholar
  32. Küleynî, Muhammed b. Ya‘kûb. el-Kâfî. thk. Merkezü Bühûsi Dâri’l-Hadîs. Kum: Dârü’l-Hadîs li’t-Tıbâ‘a ve’n-Neşr, 2009. google scholar
  33. Mes‘ûdî, Ali b. Hüseyin. Mürûcü’z-zeheb ve ma‘âdini’l-cevher. thk. Es‘ad Dâgır. Kum: Dâru’l-Hicre, 1988. google scholar
  34. Motzki, Harald. Bidâyâtü’l-fıkhi’l-İslâmî ve tatavvurihî fî Mekke hattâ muntasafi’l-karni’l-hicrî es-sânî el-mîlâd es-sâmin. trc. Hayruddîn Abdülhâdî, mrc. Georges Tamer. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 2010. google scholar
  35. Müfîd, Muhammed b. Muhammed b. en-Nu‘mân. Tashîhu’l-i‘tikâdi’l-İmâmiyye. thk. Hüseyin Derkâhî. Kum: al-Mü'temeru’l-Âlemî li-Elfiyyeti’ş-Şeyh el-Müfîd, 1413. google scholar
  36. Namâzî Şâhrûdî, Ali. Müstedrekâtü ‘ilmi ricâli’l-hadîs. Tahran: Ferzend-i Müellif, 1997. google scholar
  37. Necâşî, Ahmed b. Ali. Ricâlü’n-Necâşî. Beyrut: Şeriketü’l-A‘lemî li’l-Matbû‘ât, 2010. google scholar
  38. Nû‘mânî, Muhammed b. İbrâhim. el-Gaybe. thk. Fâris Hassûn Kerîm. Envârü’l-Hüdâ, 2001. google scholar
  39. Nû‘mânî, Nimetullah el-Mûsevî el-Cezâirî. el-Envâru’n-Nu‘mâniyye. Tebriz: Matba‘atü Şeriketi Câb, ts. google scholar
  40. Taberî, Muhammed b. Cerîr. Târîhu’r-rusül ve’l-mülûk. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. Kahire: Dâru’l-Ma‘ârif bi-Mısr, 2. Basım, 1967. google scholar
  41. Tabersî, Fazl b. Hasan. İ‘lâmü’l-verâ bi-a‘lâmi’l-hüdâ. thk. Müessesetü Âli’l-Beyt li-İhyâi’t-Türâs. Kum: Müessesetü Âli’l-Beyt li-İhyâi’t-Türâs, 1996. google scholar
  42. Tûsî, Muhammed b. Hasan, el-Fihrist. thk. Cevâd el-Kayyûmî. Kum: Müessesetü Neşri’l-Fekâhe, 2. Basım, 2001. google scholar
  43. Tûsî, Muhammed b. Hasan. el-Emâlî. Kum: Dâru’s-Sekâfe, 1414. google scholar
  44. Tûsî, Muhammed b. Hasan. el-Gaybe. thk. İbâdullâh et-Tahrânî - Ali Ahmed Nâsıh. Kum: Müessesetü’l-Ma‘ârifi’l-İslâmiyye, 1990. google scholar
  45. Tûsî, Muhammed b. Hasan. Ricâlü ’t-Tûsî. thk. Cevâd el-Kayyûmî. Kum: Müessesetü’n-Neşri’l-İslâmî, 5. Basım, 2009. google scholar
  46. Tûsî, Muhammed b. Hasan. Tehzîbü’l-ahkâm. thk. Hasan el-Mûsevî. Tahran: Dâru’l-Kütübi’l-İslâmiyye, 4. Basım, 1365. google scholar
  47. بن بابويه، محمد بن علي بن الحسين. األمالي للشيخ الصدوق. تحقيق: قسم الدراسات اإلسالمية، مؤسسة البعثة. قم: مؤسسة البعثة،.1996 google scholar
  48. ابن بابويه، محمد بن علي بن الحسين. علل الشرائع. تحقيق: محمد صادق بحر العلوم. النجف: المكتبة الحيدرية،.1966 google scholar
  49. ن بابويه، محمد بن علي بن الحسين. عيون أخبار الرضا. تحقيق: حسين األعلمي. بيروت: شركة األعلمي للمطبوعات،.1984 google scholar
  50. ألشتر، عبد الكريم. شعر دعبل بن علي الخزاعي. دمشق: مطبوعات مجمع اللغة العربية، الطبعة ،2.1983 google scholar
  51. لبرقي، أحمد بن محمد بن خالد. كتاب المحاسن. تحقيق: جالل الدين الحسيني. طهران: دار الكتب اإلسالمية، الطبعة ،2.1950 google scholar
  52. الخوئي، أبو القاسم. معجم رجال الحديث. تحقيق: مرتضى الحكمي. النجف: مؤسسة اإلمام الخوئي اإلسالمية، الطبعة ،5 د. ت. google scholar
  53. الطبرسي، الفضل بن الحسن. إعالم الورى بأعالم الهدى. تحقيق: مؤسسة آل البيت عليهم السالم إلحياء التراث. قم: مؤسسة آل البيت إلحياء التراث،.1996 google scholar
  54. الطبري، محمد بن جرير. تاريخ الرسل والملوك. تحقيق: محمد أبو الفضل إبراهيم. القاهرة: دار المعارف بمصر، الطبعة ،2.1967 google scholar
  55. الطوسي، محمد بن الحسن. الغيبة. تحقيق: عباد الله الطهراني وعلي أحمد ناصح. قم: مؤسسة المعارف اإلسالمية،.1990 google scholar
  56. الطوسي، محمد بن الحسن. الفهرست. تحقيق: جواد القيومي. قم: مؤسسة نشر الفقاهة، الطبعة ،2.2001 google scholar
  57. الطوسي، محمد بن الحسن. رجال الطوسي. تحقيق: جواد القيومي. قم: مؤسسة النشر اإلسالمي، الطبعة ،5.2009 google scholar
  58. قوزوديشلي، بكر. أسباب إيراد الحديث: سياق رواية الحديث في القرن األول الهجري. ع ّّمان: دار الفتح،.2022 google scholar
  59. الكشي، محمد بن عمر. اختيار معرفة الرجال. لبنان: مركز نشر آثار العالمة المصطفوي، الطبعة ،7.2009 google scholar
  60. الكليني، محمد بن يعقوب. الكافي. تحقيق: مركز بحوث دار الحديث. قم: دار الحديث للطباعة والنشر،.2009 google scholar
  61. المسعودي، علي بن الحسين. مروج الذهب ومعادن الجوهر. تحقيق: أسعد داغر. قم: دار الهجرة،.1988 google scholar
  62. موتسكي، هرلد. بدايات الفقه اإلسالمي وتطوره في مكة حتى منتصف القرن الهجري الثاني الميالدي الثامن. عربه: خير الدين عبد الهادي. راجعه: جورج تامر. بيروت: دار البشائر اإلسالمية،.2010 google scholar
  63. النجاشي، أحمد بن علي. رجال النجاشي. بيروت: شركة األعلمي للمطبوعات،.2010 google scholar
  64. النعماني، محمد بن إبراهيم. الغيبة. تحقيق: فارس حسون كريم. أنوار الهدى،.2001 google scholar
  65. النمازي الشاهرودي، علي. مستدركات علم رجال الحديث. طهران: فرزند مؤلف،.1997 google scholar
  66. Hûî, Ebü’l-Kâsım. Mu‘cemu ricâli’l-hadîs. thk. Murtazâ el-Hikemî. Necef: Müessesetü’l-İmâmi’l-Hûî el-İslâmiyye, 5. Basım, ts. google scholar
  67. Nû‘mânî, Nimetullah el-Mûsevî el-Cezâirî. el-Envâru’n-Nu‘mâniyye. Tebriz: Matba‘atü Şeriketi Câb, ts. google scholar