AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThese sources have the potential to reveal how the political authorities and various social circles responded to women’s promenades and their presence as theatergoers on Direklerarası Street and how the attitudes, expectations and initiatives of these groups shaped women’s urban experiences.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Built by Damad İbrahim Pasha on the historical Divanyolu between Vezneciler and the Şehzade Mehmed Complex in the 1720s, the arasta with colonnaded arcades in front of its shops came to be known as Direklerarası. By the 1860s, the district, encompassing the street and its surroundings, became part of an entertainment and social milieu centered around teahouses, literary cafés and coffeehouses in Beyazıt. By the 1880s, Direklerarası had transformed into the main hub of entertainment and spectacles in the historical peninsula with the rise of theatrical activities. Women, benefiting from the modernization and reform processes, participated in Direklerarası’s vibrant social and entertainment scene through activities like promenades and theater. Ottoman state archives and contemporary periodicals reveal that the discourse on its entertainment culture was predominantly centered on Muslim Ottoman women, whose increasing visibility in urban public spaces created tensions around morality, gender relations, clothing and spatial segregation. This article examines Muslim Ottoman women’s engagement with Direklerarası’s social and entertainment milieu, the restrictions and bans they faced, and their strategies to navigate prevailing gender norms. Drawing on official documents regulating women’s urban behavior, periodicals discussing Direklerarası’s entertainment culture and theater advertisements, it explores how authorities and social environments responded to women’s presence as strollers and theatergoers. These sources have the potential to reveal how the political authorities and various social circles responded to women’s promenades and their presence as theatergoers on Direklerarası Street and how the attitudes, expectations and initiatives of these groups shaped women’s urban experiences.
Özet
1720’lerde Damat İbrahim Paşa’nın tarihî Divanyolu üzerinde Vezneciler ile Şehzade Mehmed Külliyesi arasına yaptırdığı, karşılıklı sıra dükkânlardan oluşan arasta, dükkânların önünde yer alan revaklı sütunlar dolayısıyla Direklerarası adını almıştır. Cadde ve yakın çevresini içine alan Direklerarası muhiti, 1860’larda Beyazıt ve çevresinde kümelenen çayhane, kıraathane ve kahvehanelerin öncülüğünde gelişen eğlence ve sosyallik ağının bir parçası olmuş, 1880’lerden itibaren ise tiyatro faaliyetleriyle Suriçi İstanbul’un başlıca eğlence ve gösteri merkezi hâline gelmiştir. Modernleşme ve reform süreçlerinin sunduğu yeni fırsat ve imkânlardan yararlanan kadınlar da cadde boyunca gezintiler ve tiyatro gibi etkinlikler aracılığıyla Direklerarası’nın eğlence ve sosyallik ortamına dâhil olmuşlardır. Osmanlı siyasi otoritelerinin Direklerarası’na dair yayımladığı belgeler ve dönemin süreli yayınlarında yer alan tartışmalar, Direklerarası’nın eğlence kültürüne dair gündemin çoğunlukla Müslüman Osmanlı kadını üzerinden şekillendiğini ve Müslüman Osmanlı kadınının şehir kamusallığında artan görünürlüğünün ahlak, kadın-erkek ilişkileri, giyim-kuşam ve mekânsal ayrışma gibi dinamikler üzerinden yeni gerilim alanları ürettiğini göstermektedir. Bu çalışma Müslüman Osmanlı kadınlarının Direklerarası’nın eğlence ve sosyallik ortamlarına nasıl dâhil olduklarını, ne tür kısıtlama ve engellerle karşılaştıklarını ve dönemin toplumsal cinsiyet normları ile nasıl yüzleştiklerini incelemektedir. Çalışmada kadınların şehir mekânlarında nasıl bulunması ve davranması gerektiğini düzenleyen resmî belgeler, Direklerarası’nın eğlence atmosferini değerlendiren dönemin süreli yayınları ve tiyatro ilanları gibi çeşitli kaynaklar bir arada kullanılmaktadır. Bu kaynaklar, siyasi otoritelerin ve çeşitli toplumsal çevrelerin kadınların Direklerarası Caddesi’ndeki gezintilerine ve tiyatro izleyicisi olarak varlıklarına nasıl tepki verdiklerini ve bu çevrelerin tutum, beklenti ve girişimlerinin kadınların kent deneyimlerini nasıl şekillendirdiğini ortaya koyma potansiyeline sahiptir.