Journals / BELLETEN / 2026 / Cilt: 90 Sayı: 317

A Situational Analysis of Shipbuilding and its Organization in Antalya in the 19th Century

XIX. Yüzyılda Antalya’da Gemi İnşası ve Organizasyonu Üzerine Bir Durum Analizi

Journal
BELLETEN
Pages
229–262
Publication Date
2026-04-10
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Thus, it aims to contribute to the structural and functional characteristics of provincial shipyards through shipbuilding activities in Antalya, particularly, and the procedures and processes followed by the Tersâne-i Âmire regarding shipbuilding in general.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The sources providing detailed information about the types of ships built in the provincial shipyards of the Ottoman period, including their structural characteristics, capacities, armaments, and personnel, are limited.
📊
Key Findings & Data:The lack of materials, such as drawings, plans, paintings, or maps prior to the mid-19th century poses a significant challenge to the comprehensive understanding of these subjects.
💡
Conclusion & Impact:Thus, it aims to contribute to the structural and functional characteristics of provincial shipyards through shipbuilding activities in Antalya, particularly, and the procedures and processes followed by the Tersâne-i Âmire regarding shipbuilding in general.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Antalya · Gulet · Şalopa

Abstract

The sources providing detailed information about the types of ships built in the provincial shipyards of the Ottoman period, including their structural characteristics, capacities, armaments, and personnel, are limited. The lack of materials, such as drawings, plans, paintings, or maps prior to the mid-19th century poses a significant challenge to the comprehensive understanding of these subjects. However, information about the structural features of the ships and the shipbuilding typologies can be found in the accounts of local and foreign travellers, and on rare occasions, in their drawings. The orders sent from the centre and the cost books kept by the officials responsible for shipbuilding during the construction provide substantial evidence for understanding the nature of the provincial shipyards and the ships built there. Furthermore, the correspondence between the centre and the provinces, reflecting the difficulties encountered in procuring materials or labour before and during the construction, contains detailed information about the nature, size, and materials of the ships. In this context, based on the records of shipbuilding in Antalya, this study attempts to examine in detail the ship types built in the shipyards of Antalya, the organisational structures of the workers, the wages paid, the stages of shipbuilding, the responsibilities of the officials involved, and the control mechanisms developed by the centre over this organisation. Thus, it aims to contribute to the structural and functional characteristics of provincial shipyards through shipbuilding activities in Antalya, particularly, and the procedures and processes followed by the Tersâne-i Âmire regarding shipbuilding in general.

Özet

Osmanlı dönemi taşra tersanelerinde yapılan gemi tiplerinin tespiti, yapısal özellikleri, kapasiteleri, donanımları ve görevlileri hakkında ayrıntılı bilgi sağlayacak kaynaklar sınırlıdır. XIX. yüzyıl ortalarına kadar çizim, plan, resim ya da harita gibi görsel materyallerin yok denecek kadar az olması, bu konuların aydınlığa kavuşturulmasında karşılaşılan başlıca engellerden biridir. Yerli ve yabancı seyyahların anlatımlarında, nadir de olsa gemilerin yapısal özellikleri ve inşa edilen gemilerin tipolojileri hakkında bazı bilgilere ulaşılabilmektedir. Merkezden gönderilen emirler ya da gemi yapımından sorumlu görevliler tarafından inşa sürecinde tutulan masraf defterleri, taşra tersanelerinin ve burada inşa edilen gemilerin mahiyetini anlamak adına önemli ipuçları sunmaktadır. Ayrıca inşa öncesinde ve yapım aşamasında gerekli malzemelerin veya iş gücünün temininde yaşanan zorlukların yansıdığı merkez-taşra yazışmaları, inşa edilecek gemilerin mahiyeti, ebatları ve kullanılan malzemeler hakkında ayrıntılı bilgiler içermektedir. Bu bağlamda, Antalya’da gemi inşası sırasında tutulan kayıtlara dayanarak, bu çalışmada Antalya tersanelerinde inşa edilen gemilerin türleri, işçilerin örgütsel yapıları, işçilere ödenen ücretler, gemi inşasının aşamaları, bu süreçte yer alan görevlilerin sorumlulukları ve merkezin bu örgütlenme üzerinde geliştirdiği kontrol mekanizmaları ayrıntılı olarak incelenmeye çalışılacaktır. Böylelikle özelde Antalya’da gemi inşa faaliyetleri aracılığıyla taşra tezgâhlarının yapısal ve işlevsel nitelikleri, genelde ise Tersâne-i Âmire’nin gemi inşasıyla ilgili bu merkezlerde izlediği prosedürler ve süreçler üzerine bir katkı sağlanması amaçlanmaktadır.

🔖

Cite This Article

Touatı, F. Ş. (2026). A Situational Analysis of Shipbuilding and its Organization in Antalya in the 19th Century. BELLETEN, Cilt: 90 Sayı: 317, 229–262. https://doi.org/10.37879/belleten.2026.229

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (64)

  1. Arşiv Kaynakları
  2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  3. Cevdet Bahriye (C.BH), 53/2498, 98/4712, 206-9641, 53/2498.
  4. Cevdet Nafia (C.NF), 43/2131
  5. Hatt-ı Hümayun (HAT), 549/27103, 574-28127 A, 574-28127 C, 574-28127 D, 735/34856, 396/20885.
  6. Bâb-ı Asafi Divan-ı Hümayun Sicilleri Mühimme Defterleri (A.DVNS.MHM.d.), 115/630, 119/151, 127/294.
  7. Bâb-ı Defteri Başmuhasebe Kalemi Defterleri (BOA, D.BŞM.d.), 8391, 8327. Bâb-ı Defteri Başmuhasebe Tersane Emini Defterleri (BOA, D.BŞM.TRE.d.), 15511. Kamil Kepeci Defterler (KK.d.), 5768.
  8. İrade Meclis-i Vâlâ (İ.MVL), 422/18516 Meclis-i Vâlâ (MVL), 26/8
  9. Sadaret Meclis-i Vâlâ Evrakı (A.MKT.MVL), 110-73. Sadaret Mektubi Kalemi (A.MKT), 92/29.
  10. Sadaret Divan Kalemi Evrakı (A.DVN), 160-30, 160-19, 160-27, 151-49, 160-31, 160-34, 160-18, 160-20, 160-23, 160-28
  11. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS.MA.e.), 900/73.
  12. Araştırma ve İnceleme Eserler
  13. Aslan, Engin, Mısır’dan Osmanlı Sarayı’na Zahire Sevkiyatı (1650-1700), Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ensititüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Denizli 2017.
  14. Aydın, Yusuf Alperen, Sultanın Kalyonları, Osmanlı Donanmasının Yelkenli Savaş Gemileri (1701-1770), Küre Yayınları, İstanbul 2011.
  15. Baugean, Jean-Jérome, Collection de Toutes les Especes de Batimens de Guerre et de Batimens Marchands Qui Naviguent sur L’océan et dans la Méditerranée, Chez Jean, Paris 1826.
  16. Beaufort, Francis, Karamanya, çev. Ali Neyci&Doğan Türker, Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma enstitüsü Yayınları, Antalya 2003.
  17. Beydiz, Mustafa Gürbüz, XVI. Yüzyıldan XIX. Yüzyıla Osmanlı Gemi Tasvirleri, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2008.
  18. Bostan, İdris, “Doğu Akdeniz’de Bir Osmanlı Deniz Üssü ve Limanı: 18. Yüzyılda Mısır İskenderiyesi”, Osmanlı Deniz Ticareti, Küre Yayınları, İstanbul 2019, s. 141- 168.
  19. Bostan, İdris, Osmanlı Bahriye Teşkilatı; XVII. Yüzyılda Tersâne-i Âmire, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2003.
  20. Bostan, İdris, Osmanlılar ve Deniz-Deniz Politikaları Teşkilat ve Gemiler, Küre Yayınları, İstanbul 2010.
  21. Bostan, İdris, “Tersâne-i Âmire”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DVİA), C 40, İstanbul 2011, s. 513-516.
  22. Cezar, Yavuz, “Osmanlı Devleti’nin Mali Kurumlarından Tersâne-i Âmire Hazinesi ve Defterdarlığının 1805 Tarihli Kuruluş Yasası ve Eki”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, C 41/S.1, 1985, s. 361-388.
  23. Cezar, Yavuz, Osmanlı Maliyesinde Bunalım ve Değişim Dönemi (XVIII. Yüzyıldan Tanzimat’a Mali Tarih), Alan Yayıncılık, İstanbul 1986.
  24. Cuinet, Vital, La Turquie D’Asie, Géographie Administrative Statistique Descriptive et Raisonnée de Chaque Province de L’Aisie-Mineure, Tom. I, Paris 1892.
  25. Çevik, Umut, “Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın Valiliği Döneminde (1805-1848) Mısır’da Uyguladığı Tekel Ekonomisi”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İnsan Bilimleri Dergisi, C 3/S. 2, 2022, s. 245-265.
  26. Davis, Edwin John, Anatolica; or the Journal of a Wisit to Some of the Ancient Ruined Cities (1874). Dayar, Evren, “Ayanlar Çağı’nda Antalyalı Bir Hanedan: Tekelioğulları (1770- 1814)”, Osmanlı Araştırmaları, S. 59, 2022, s. 117-156.
  27. Dayar, Evren, “Three Periods of Antalya in the 19.th Century”, Adalya, S. 26, 2023, s. 363-389.
  28. Delis, Apostolos, “From Lateen to Square Rig: The Evolutaion of the Greek- Owned Merchant Fleet and Its Ships in the Eighteenth and Nineteenth Centuries”, The Mariner’s Mirror, Vol. 100/Issue 1, 2014, s. 44-58.
  29. Depe, Enes, 18. Yüzyılda Osmanlı Taşra Tezgâhlarında Kalyon İnşa Organizasyonu, Kriter Yayınevi, İstanbul 2022.
  30. Depe, Enes, Kadimden Cedide Osmanlı Donanması (1770-1790), Kriter Yayınları, İstanbul 2024.
  31. Durgun, Hatice, “XIX. Yüzyılda Finike ‘nin İdari ve Sosyo-Ekonomik Yapısından Kesitler”, Akademik İncelemeler Dergisi, C 12/S. 2, 2017, s. 35-63.
  32. Ekinci, İlhan, “Karadeniz’de Ayanlar ve Denizcilik”, Karadeniz Araştırmaları, S. 37, Bahar-2013, s. 15-49.
  33. Ekinci, İlhan, “Osmanlı Denizciliğinde Sened-i Bahri Uygulaması”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6/26, Güz-2013, s. 81-93.
  34. Fahmy, Khaled, Kavalalı Mehmed Ali: Osmanlı Valiliğinden Mısır Hükümdarlığına, çev. Abdullah Yılmaz, Vakıf Bank Kültür Yayınları, İstanbul 2009.
  35. Gümüş, Şenay Özdemir “Osmanlı Devleti’nin Karadeniz’de Ticaret Gemisi İnşa Politikası (1783-1824)”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C I/S. 9, 2012, s. 63-77.
  36. Gümüş, Şenay Özdemir “Osmanlı’da Gemilerin Denize İndirilmesi”, CBÜ, Sosyal Bilimler Dergisi, C I/S. 1, 2010, s. 15-36.
  37. Gümüş, Şenay Özdemir, “XVIII. Yüzyılda Midilli’de Osmanlı Donanması için Gemi İnşası”, Osmanlı Dönemi Akdeniz Dünyası, ed. Haydar Çoruh, M. Yaşar Ertaş,
  38. M. Ziya Köse, Yeditepe Yayınları, İstanbul 2011, s. 221-238.
  39. Houghton, John, “The Egypian Navy of Muhammad Ali Pasha”, The Mariner’s Mirror, Vol. 105/Issue 2, 2019, s. 162-182.
  40. İnalcık, Halil, “Capital Formation in the Ottoman Empire”, The Journal of Economic History, Vol. 29/No. 1, The Tasks of Economic History, 1969.
  41. Kanar, Mehmet, Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, C II, Say Yayınları, İstanbul 2009, s. 2951.
  42. Karaca, Behset, “XVI. Asırda Antalya Tersanesi ve Burada Gemi İnşası”, Antalya Kitabı (Selçuklu’dan Cumhuriyet’e Sosyal Bilimlerde Antalya), C I, ed. Bedia Koçakoğlu&Behsat Karslı&Demet Sustam&Zehra Sula&Halil İbrahim Yücel&Ayşe Demir, Antalya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Antalya 2018, s. 77- 94.
  43. Kazıcı, Ziya, “Osmanlılarda Örfi Vergiler ve Bu Vergilerin Kaynağı olan Örfi Hukuk”, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 4, 1986, s. 286-310.
  44. Konyalı, İbrahim Hakkı, Alanya Tarihi-Turistik Kılavuz, Yay. Alanyalı M. Ali Kemaloğlu, Alanya Ticaret ve Sanayi Odası, Konya 2011.
  45. Lamartine, Alphonse de, Reise in den Orient in den Jahren 1832-1833, Gezginlerin Gözüyle Antalya, AKMED Yayınları, Antalya 2008.
  46. Lanckoronski, Karl Graf Von, Pamyhylia ve Pisidia Kentleri, C I, çev. Selma Bulgurlu Gün, Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü Yayınları, Antalya 2004.
  47. Lütfi Gürçay, Gemici Dili, Genel Kurmay Başkanlığı Deniz Şubesi, 1943.
  48. Panzac, Daniel, “Flottes et arsenaux dans l’affrontemment turco-égyptien (1830- 1840)”, Cahiers de la Méditeranée, 84/2012, s. 367-378.
  49. Panzac, Daniel, Osmanlı Donanması (1572-1923), çev. Ahmet Maden-Sertaç Canpolat, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2014.
  50. Pultar, Mustafa, Büyük Deniz Sözlüğü, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2022.
  51. Smyth, William Henry, The Sailor’s Word Book, Conway Meritime Press., London 1867.
  52. Sönmez, Cemil Cahit, Antalya Kenti Kalesi’nin Tarihi, Burçlar, Kapılar ve Sur Duvarları, Mimarlar Odası Antalya Şubesi Yayınları, Antalya 2008.
  53. Soyluer, Serdal, Bodrum Tersanesi’nde Osmanlı Donanmasına Gemiler İnşası (Tevfîr-i Merâkib-i Bahriyye Teksîr-i Süfün-i Mansûre), ed. H. Ahmet Arslantürk, Metamorfoz Yayıncılık Okur Tarih, İstanbul 2023.
  54. Süleyman Nutki, Kamus-i Bahri, drl. Mustafa Pultar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2011.
  55. Şimşek, Fatma, “19. Yüzyılın İkinci Yarısında Cezayir-i Bahr-i Sefid Vilayetinde Kaçak Gemi Yapımı”, Belleten, C 83/S. 96, 2019, s. 201-228.
  56. Şimşek, Fatma, “Doğu Roma’dan Osmanlı Dönemi’ne Antalya Tersanesi’nin Lokalizasyon Problematiği”, Antalya’nın Denizcilik ve Deniz Ticareti Tarihi, İMEAK Deniz Ticaret Odası, Antalya 2022, s. 235-257.
  57. Şimşek, Fatma, “Taşra Tersanelerinde Gemi Yapımı ve Mütesellimlerin Gemi İnşa Faaliyetleri (XVIII. Yüzyıl)”, Mediterranean Journal of Humanities, C IX/S. 2, 2019, s. 465-473.
  58. Şimşek, Fatma, Anadolu Sancaklarında Müütesellimlik Kurumu, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Antalya 2010.
  59. Texier, Charles, Description de L’asie Mineure, 1839.
  60. Tızlak, Fahrettin, “Tekelioğlu İsyanı”, XIII. Türk Tarih Kongresi Bildiriler Kitabı, C III/Kısım 1, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2002.
  61. Turner, William, Journal of a Tour in the Levant, Vol. III, London 1820.
  62. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti’nin Merkez ve Bahriye Teşkilatı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1988.
  63. Yiğit, Ahmet, “165 Numaralı Bodrum Şeriyye Sicilinde Bulunan Denizciliğe Dair Kayıtlar”, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 22, 2009, s. 117-138.
  64. Zorlu, Tuncay, Innovation and Empire in Turkey: Sultan Selim III and Modernisation of the Ottoman Navy, I.B Tauris, 2011.