Journals / BELLETEN / 2026 / Cilt: 90 Sayı: 317

Risking One’s Life for Others in Late Ottoman Istanbul: Tahlîs-i Can (Life-saving) and Imperial Rewards

Son Dönem Osmanlı İstanbul’unda Başkası İçin Kendi Hayatını Tehlikeye Atmak: Tahlîs-i Can ve Taltifler

İhsan Erdinçli(KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4762-6129
Journal
BELLETEN
Pages
187–228
Publication Date
2026-04-10
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In this respect, the practice assumed a multifaceted function—elevating humanitarian values such as sacrifice and solidarity, promoting the emulation of such behaviors among other members of society, and reinforcing the bond between the state and its subjects.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The Ottoman Empire conferred various medals and decorations to honor and encourage its subjects and public officials, whether Muslim or non-Muslim.
📊
Key Findings & Data:Among these was the Tahlisiye Medal, introduced during Sultan Abdülmecid’s reign in the mid-19th century.
💡
Conclusion & Impact:In this respect, the practice assumed a multifaceted function—elevating humanitarian values such as sacrifice and solidarity, promoting the emulation of such behaviors among other members of society, and reinforcing the bond between the state and its subjects.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı İmparatorluğu · İstanbul · kaza

Abstract

The Ottoman Empire conferred various medals and decorations to honor and encourage its subjects and public officials, whether Muslim or non-Muslim. Among these was the Tahlisiye Medal, introduced during Sultan Abdülmecid’s reign in the mid-19th century. Deriving its name from the term tahlisiye (rescue), the medal was instituted to honor individuals who risked their lives to save others amid the increasing frequency of accidents accompanying the expansion of maritime traffic. Its official regulation was published in 1892, during the reign of Sultan Abdülhamid II. Over time, the medal’s scope expanded to cover landbased incidents such as fires, natural disasters, traffic accidents, building collapses, and, in rare cases, workplace accidents. In addition to the Tahlisiye Medal, such acts were, in some cases, rewarded with the Medal of Merit (İftihar Madalyası), the Fifth Class of the Order of the Medjidie (Mecidî Nişanı), or, in certain instances, with funds allocated from the Sultan’s personal treasury. The awarding process involved investigations by the Ministry of Police (Zaptiye Nezareti) and the Ministry of the Interior (Dâhiliye Nezareti). Within this framework, the archival records produced document about the bureaucratic process operating through detailed information regarding the location and nature of the incident, as well as the identities and conditions of both the victim and the rescuer. These details are further noteworthy insofar as they provide significant insights into the social and symbolic functions of the practice. In this respect, the practice assumed a multifaceted function—elevating humanitarian values such as sacrifice and solidarity, promoting the emulation of such behaviors among other members of society, and reinforcing the bond between the state and its subjects.

Özet

Osmanlı İmparatorluğu, müslim-gayrimüslim ayrımı gözetmeksizin tebaasını ve kamu görevlilerini onurlandırmak ve teşvik etmek amacıyla çeşitli madalya ve nişanlar takdim etmiştir. Bu bağlamda 19. yüzyılın ortalarında Abdülmecid döneminde ihdas edilen madalyalardan biri de Tahlisiye Madalyası’dır. “Kurtarma” anlamına gelen tahlisiye kelimesinden adını alan bu madalya, artan deniz trafiğiyle birlikte meydana gelen kazalarda kendi canını tehlikeye atarak başkalarını kurtaran bireyleri ödüllendirmek amacıyla verilmiştir. Madalyanın nizamnamesi ise 1892 yılında, II. Abdülhamid döneminde yayımlanmıştır. Zamanla madalyanın kullanım alanı da genişlemiş, karada gerçekleşen trafik kazaları, yangınlar, doğal afetler, bina ve duvar gibi yapıların çökmesi, hatta nadiren de olsa iş kazaları gibi olaylar sonucunda zor durumda kalanları kurtaranları da kapsamaya başlamıştır. Bu tür fedakârlıklar, Tahlisiye Madalyası’nın dışında, kimi durumlarda İftihar Madalyası ve Beşinci Dereceden Mecidî Nişanı, nadiren de padişahın şahsi hazinesinden ödenen parayla ödüllendirilmiştir. Taltif sürecine ilişkin tahkikat, esas itibarıyla Zaptiye ve Dâhiliye Nezareti tarafından yürütülmüştür. Bu çerçevede düzenlenen arşiv kayıtları, olayın yeri ve mahiyeti ile kazazede ve kurtarıcının kimliği ve durumuna ilişkin ayrıntılar üzerinden işleyen bürokratik süreci ortaya koymaktadır. Söz konusu ayrıntılar, uygulamanın toplumsal ve sembolik işlevlerine dair önemli ipuçları sağlaması bakımından ayrıca dikkate değerdir. Bu yönüyle hem fedakârlık ve yardımlaşma gibi insani değerleri yücelten hem toplumun diğer fertlerini benzer davranışları sergileme konusunda teşvik eden hem de devletin tebaasıyla bağını güçlendiren çok yönlü bir işleve sahip olmuştur.

🔖

Cite This Article

Erdinçli, İ. (2026). Risking One’s Life for Others in Late Ottoman Istanbul: Tahlîs-i Can (Life-saving) and Imperial Rewards. BELLETEN, Cilt: 90 Sayı: 317, 187–228. https://doi.org/10.37879/belleten.2026.187

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (44)

  1. Arşiv Kaynakları
  2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  3. Babıâli Evrak Odası Evrakı: (BEO), 101/7528; 288/21549; 1693/126913. Cevdet Askeriye: (C.AS) 608/25635.
  4. Dahiliye Mektubî Kalemi: (DH.MKT), 21/1; 159/36; 184/10; 194/53; 221/48; 235/5; 239/27312/24; 434/58; 491/62; 716/36; 729/34; 745/50; 840/25; 1051/8; 1091/57; 1176/64; 1183/83; 1210/75; 1272/74; 1409/54; 1422/22; 1457/36; 1500/101; 1507/5; 1717/81; 1729/31; 1741/49; 1753/119; 1763/94; 1763/97; 1777/28; 1814/91; 1821/23; 1993/90; 2119/99; 2294/14; 2412/71; 2539/66; 2891/77.
  5. Dahiliye Muhaberat-ı Umumiye İdaresi Evrakı: (DH.MUİ), 26/23. İrade Dahiliye: (İ.DH), 889/70783; 891/70940; 970/76607.
  6. İrade Taltifat: (İ.TAL), 175/35.
  7. Maliye Nezareti Emlak-i Emiriyye Müdürriyeti: (ML.EEM), 146/74.
  8. Sadaret Mektubi Kalemi Nezaret ve Devair Evrakı: (A.}MKT.NZD), 258/16. Şura-yı Devlet Evrakı: (ŞD), 2601/13.
  9. Yıldız Perakende Evrakı Evrakı Teşrifat-ı Umumiye Dairesi: (Y.PRK.TŞF), 8/82.
  10. Zabtiye Nezareti: (ZB), 22/84; 65/124; 66/109; 66/5; 66/46; 66/92; 73/5; 73/23; 73/25; 317/111; 318/68; 318/69; 318/96; 319/30; 319/15; 319/31; 319/52; 317/65; 318/106; 315/104; 324/78; 318/98; 319/32; 319/53; 355/9; 355/112; 367/13; 320/44; 332/75; 315/45; 317/22; 317/83; 365/53; 367/24; 367/36; 335/72; 324/4; 318/43; 322/88; 323/111.
  11. Süreli Yayınlar
  12. Düstur, Cilt 6, Ankara: Devlet Matbaası, 1939.
  13. Sabah, S. 37, 6 Ekim 1889, s. 3; S. 38, 7 Ekim 1889, s. 2; S. 2177, “Bir Tahlis-i Fedakârane”, 27 Ağustos 1895, s. 2; S. 8556, 11 Temmuz 1913, s.2.
  14. “Madalya”, Takvim-i Vekayi, S. 15, 28 Nisan 1891, s. 1-2; S. 17, 3 Mayıs 1891, s.2.
  15. Mürüvvet, S. 340, 26 Haziran 1889, s. 3.
  16. Vekayi-i Zabtiye, S.3, 4 Mayıs 1869, s.4; S. 29, 21 Ağustos 1285, s. 2. Araştırma ve İnceleme Eserler
  17. Arısal, Murat, Millileştirme Öncesi İstanbul’da Ulaşım (1869-1938), Kitabevi Yayınları, İstanbul 2021.
  18. Artuk, Cevriye, “İftihar Madalyası”, Belleten, C 44/S. 175, 1980, s. 535-537.
  19. Barclay, Craig Peter, Heroes of Peace: The Royal Humane Society and the Award of Medals in Britain, 1774-1914, University of York, Department of History, Yayımlanmamış Doktora Tezi, York 2009.
  20. Basiretçi Ali Efendi, İstanbul Mektupları, haz. Nuri Sağlam, Kitabevi, İstanbul 2001.
  21. Bayarslan, Aydın, Osmanlı’da Karadeniz Tahlisiye İdaresi, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ordu 2023.
  22. Cezar, Mustafa, Osmanlı Devrinde İstanbul Yapılarında Tahribat Yapan Yangınlar ve Tabii Afetler, Berksoy Matbaası, İstanbul 1963.
  23. Clarke, John D., Gallantry Medals C Awards -of the World-, Haynes Pubns, 1993.
  24. Çakır, Sinan, 1870 Beyoğlu Yangını ve Sonrasındaki İmar Faaliyetleri, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2023.
  25. Çekim, Meryem, Sultan II. Abdülhamid Döneminde Taltîfât (1876-1909), Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzurum 2023.
  26. Deringil, Selim, “Abdülhamid Dönemi Osmanlı İmparatorluğu’nda Simgesel ve Törensel Doku: ‘Görünmeden Görünmek’”, Toplum ve Bilim, 62, (1993), s. 34-56.
  27. Deringil, Selim, İktidarın Sembolleri ve İdeoloji II. Abdülhamid Dönemi (1876-1909), Doğan Kitap, İstanbul 2014.
  28. Deringil, Selim, Simgeden Millete II. Abdülhamid’den Mustafa Kemal’e Devlet ve Millet, İletişim, İstanbul 2022.
  29. Doğan, Cem, İtfâiyye-i Hümâyûn: Osmanlı İstanbulu’nda Yangın, Modernleşme ve Kent Toplumu (1871-1921), Libra, İstanbul 2019.
  30. Eldem, Edhem, İftihar ve İmtiyaz Osmanlı Nişan ve Madalyaları Tarihi, Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, İstanbul 2004.
  31. Erdinçli, İhsan, “Modernleşen İstanbul’da Yeni Ulaşım Araçları ve Kazalar (1860- 1914)”, Akademide 40 Yıl: Prof. Dr. Fahrettin Tızlak’a Armağan Kitabı, Palet Yayınları, Konya 2024, s. 157-184. Erüreten, Metin, Osmanlı Madalyaları ve Nişanları Belgelerle Tarihi, DMC İstanbul 2001.
  32. Finkel, Caroline, “Henry Felix Woods and the Black Sea/Bosphorus Entrance Maritime Safety System, Then and Now”, The Northern Mariner/Le marin du nord, C. 30, S. 4, (2020), s. 379-418.
  33. Kılıçaslan, Emre, “Üç Tarz-ı Tahlisiye: Osmanlı Kıyı Güvenliğine Bir Bakış”, Geçmişten Günümüze Türkiye’de Sahil Güvenlik, ed. İsmail H. Demircioğlu vd., Pegem Akademi, Ankara 2020, s. 465-481. Koraltürk, Murat, Şirket-i Hayriye (1851-1945), İDO, İstanbul 2007.
  34. Kuzucu, Kemalettin, “Yangın Tulumbasının İcadı ve Türk İtfaiyesinin İlk Yüzyılı”, Lale Devri’nde Osmanlı Devleti ve Nevşehir, ed. İlyas Gökhan vd., Kömen Yayınları, Konya 2018.
  35. Kuzucu, Kemalettin, “Osmanlı Döneminde Afet Yönetimine Dönük Bir Girişim: 1892 Tarihli Arama Kurtarma Örgütü: Heyet-i Tahlisiye”, 2016 Hoca Ahmet Yesvi Yılı Anısına Uluslararası Türk Dünyası
  36. Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Kongresi Bildirileri, C IV, ed. Sinan Demirtürk, Türk Eğitim-Sen Genel Merkezi Yayınları, Ankara 2016, s. 139-153.
  37. Küskü, Fırat, “II. Abdülhamid Döneminde Hayat Kurtaranlara Madalya Verilirdi”, Toplumsal Tarih, 323 (2020) s. 72-75.
  38. M. Said, Yüzme Muallimi, Matbaa-i Bahriye, İstanbul 1328.
  39. Osmanlı’da Ulaşım, ed. Vahdettin Engin vd., Çamlıca Yayınları, İstanbul 2012.
  40. Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C II-III, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1983.
  41. Soydemir, Selman, “Hayat Kurtaranlara Osmanlı’dan Madalya”, Yedi Kıta, 35, (2011), s. 31-39.
  42. Keyvanoğlu, Merve Cemile, “1870 Büyük Beyoğlu Yangını”, OTAM, S. 41, 2017, s. 169-190.
  43. Turan, Namık Sinan, “II. Abdülhamid Dönemi Diplomaside Sembolik Dil İnşasında Nişanın Yeri: Toplumsal Anlamda Ötekini Taltif Etmek ‘Şefkat Nişanı’”, Halil İnalcık Armağanı III, ed. Ahmet Özcan, Doğu Batı Yayınları, Ankara 2017, s. 216-245.
  44. Young, Lambton, Acts of Gallantry, London 1872.