Journals / BELLETEN / 2026 / Cilt: 90 Sayı: 317

Temüjin’s Struggle with the Naymans on the Road to Khanate

Hanlığa Giden Süreçte Temücin’in Naymanlarla Mücadelesi

İbrahim Güneş(MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2080-8870
Journal
BELLETEN
Pages
127–156
Publication Date
2026-04-10
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study focuses on Temüjin’s struggles with the Naymans, examining how he established political unity in Mongolia and laid the foundations of the Mongol Empire.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The wars waged by Temüjin in pursuit of unifying Mongolia under a single political structure have been extensively studied in a historical context.
📊
Key Findings & Data:These struggles held critical importance not only militarily but also strategically.
💡
Conclusion & Impact:This study focuses on Temüjin’s struggles with the Naymans, examining how he established political unity in Mongolia and laid the foundations of the Mongol Empire.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Temücin (Cengiz Han) · Tayang Han · Moğollar

Abstract

The wars waged by Temüjin in pursuit of unifying Mongolia under a single political structure have been extensively studied in a historical context. However, the roles of the tribes involved in this process, particularly their decisive influence on Temüjin’s rise, have not been adequately analyzed. The unification of Mongolia was achieved through the subjugation of powerful tribes such as the Naymans, Keraits, Merkits, and Tatars, as well as the effective utilization of these tribes within various state institutions. These struggles held critical importance not only militarily but also strategically. The conflict between Temüjin and the Naymans represents a significant phase in the power struggles of Mongolian history. The Naymans, of Turkic origin, initially maintained dominance in the Mongolian steppe as a strong and organized tribe but weakened due to leadership deficiencies and internal strife. Temüjin exploited this situation through his diplomatic skills and military successes, defeating the Naymans and consolidating his authority over the Mongol tribes. The struggle with the Naymans profoundly affected not only the Mongols but also the fates of other regional peoples. During this period, the Naymans emerged as one of the most formidable opponents Temüjin faced on his path to becoming Genghis Khan. In particular, Tayang Khan’s retreat and the eventual destruction of the Naymans led to their disappearance from the historical stage. However, it is evident that the Naymans did not vanish entirely; some tribe members continued to exist within Mongol society. This study focuses on Temüjin’s struggles with the Naymans, examining how he established political unity in Mongolia and laid the foundations of the Mongol Empire.

Özet

Temücin’in Moğolistan’ı tek bir siyasi çatı altında birleştirme hedefi doğrultusunda yürüttüğü savaşlar, tarihsel bağlamda geniş bir şekilde ele alınmış olsa da bu süreçte yer alan boyların, özellikle Temücin’in yükselişindeki belirleyici rolleri yeterince incelenmemiştir. Moğolistan’da siyasi birliğin sağlanması, Naymanlar, Kereyitler, Merkitler ve Tatarlar gibi güçlü boyların kontrol altına alınması ve bu boyların çeşitli devlet kademelerinde etkin bir şekilde kullanılmasıyla mümkün olmuştur. Bu mücadeleler askerî açıdan önemli olmakla birlikte stratejik anlamda da kritik bir öneme sahiptir. Temücin ile Naymanlar arasındaki mücadele, Moğol tarihindeki güç mücadelesinin önemli bir aşamasıdır. Türk kökenli oldukları anlaşılan Naymanlar, başlangıçta güçlü bir kabile olarak Moğol coğrafyasında üstünlüklerini korumaya çalışmış, ancak liderlik zafiyeti ve iç çekişmeler nedeniyle zayıflamışlardır. Temücin, diplomatik becerileri ve askerî başarıları sayesinde bu durumdan faydalanarak Naymanları yenilgiye uğratmış ve Moğol kabileleri üzerindeki otoritesini pekiştirmiştir. Naymanlarla mücadele, yalnızca Moğolların değil, bölgedeki diğer halkların kaderini de derinden etkilemiştir. Bu süreçte Naymanlar, Cengiz Han’ın yükseliş sürecinde karşılaştığı en güçlü rakiplerden biri olarak Moğol tarihindeki yerini almıştır. Özellikle Tayang Han’ın geri çekilmesi ve Naymanların yok edilmesi, bu hanedanlığın tarih sahnesinden silinmesine neden olmuştur. Ancak Naymanların gücünün tamamıyla ezilmesine rağmen, bazı bireylerinin Moğol toplumunda varlık göstermeye devam ettiği görülmektedir. Bu çalışmada, Temücin’in Naymanlarla olan mücadelelerine odaklanılarak onun Moğolistan’da siyasi birliği nasıl sağladığı ve Moğol İmparatorluğu’nun temellerini nasıl attığı değerlendirilecektir.

🔖

Cite This Article

Güneş, İ. (2026). Temüjin’s Struggle with the Naymans on the Road to Khanate. BELLETEN, Cilt: 90 Sayı: 317, 127–156. https://doi.org/10.37879/belleten.2026.127

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (45)

  1. Akerov, Tabyldy A., “On the Origin of the Nayman”, Journal of Siberian Federal University. Humanities C Social Sciences, IX, 2016, s. 2071-2081.
  2. Anonim, Cheng Wou Ts’in Tcheng Lou, Histoire des Campagnes des Gengis Khan, Frans. çev. P. Pelliot-L.Hambis, I, Paris 1951.
  3. Anonim, Moğolların Gizli Tarihçesi, çev. Mehmet Levent Kaya, yay. haz. E. Kalan, Kabalcı Yayınları, İstanbul 2011.
  4. Atamelik Cüveynî, Tarih-i Cihangüşâ, tsh. Muhammed Kazvinî, Tahran 1388.
  5. Atwood, C. P., Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire, Fact On File, New York 2004.
  6. Aydın, Erhan, Uygur Yazıtları, Bilge Kültür Sanat Yayınları, İstanbul 2018.
  7. Barthold, V. V., Orta-Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, haz. Y. Kopraman-İ. Aka, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2006.
  8. Bese, Lajos, “On Some Ethnic Names in 13th Century Inner-Asia”, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, XLII/1, 1988, s. 17-42.
  9. Bretschneider, E., Medieval Researches From Eastern Asiatic Sources, I, London 1910.
  10. Ch’ang Ch’un, Cengiz Han’ın Ölümsüzlük Arayışı, Taoist Simyacı Nir Keşişi Türkistan Seyahatnamesi, (1221-1224), çev. Gülşah Hasgüçmen, Kronik Yayınları, İstanbul 2022.
  11. Cüzcanî, Tabakât-ı Nâsırî, tsh. Abdulhey Habibî, II, Tahran 1402.
  12. Ebul’l-Farac, Ebu’l-Farac Tarihi, C II, çev. Ömer Rıza Doğrul, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1999
  13. Foltz, Richard, “Ecumenical Mischief Under the Mongols”, Central Asiatic Journal, XLIII/1, 1999, s. 42-69.
  14. Genceli Kiragos, Moğol İstilası (1220-1265), çev. Mahmud Kemal Bey, Post Yayınları, İstanbul 2018.
  15. Golden, Peter, Türk Halkları Tarihine Giriş, Ötüken Yayınları, İstanbul 2002.
  16. Güneş, İbrahim, Temücin’in Yükselişi (Keçe Çadırlarda Yaşayan Halkların Hükümdarlığına Giden Yol), Efeakademi, İstanbul 2026
  17. Halperin, Charles J., “The Kipchak Connection: The Ilkhans, the Mamluks and Ayn Jalut”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, LXIII/2, 2000, s. 229-245.
  18. Handmîr, Habibü’s-Siyer, tsh. Muhammed Debirsiyakî, IV, Tahran 1333. Hodong, Kim, “Formation and Changes of Uluses in the Mongol Empire”, Journal of the Economic and Social History of the Orient, LXII/2-3, 2019, Mobility
  19. Transformations and Cultural Exchange in Mongol Eurasia, edited by Michal Biran, s. 269-317.
  20. Howorth,H. H., “The Northern Frontagers of China. Part III. The Kara Khitai”, The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, VIII/2, 1876, s. 262-290.
  21. Humphrey, Caroline- Hürelbaatar, Altanhuu, “Regret as a Political Intervention: An Essay in the Historical Anthropology of the Early Mongols”, Past C Present, CLXXXVI, 2005, s. 3-45.
  22. Hüseyin b. Ali Batîtî, Ehval Mülûku’t-Tatar ve’l-Moğol, tsh. Resûl Ca’feriyân, Kum 1394.
  23. İbnü’l-Esîr, el-Kâmil fi’t-Tarih, çev. Abdülkerim Özaydın, XII, Bahar Yayınları, İstanbul 1987.
  24. Johannes de Plano Carpini, Moğolistan Seyahatnamesi, çev. Ergin Ayan, Kronik Yayınları, İstanbul 2022.
  25. Ke Shaomin, Xin Yuan Shi, II, Tianjin Xu Tuigengtang, Beijing 1922.
  26. Krader, Lawrence, “Qaγan and the Beginnings of Mongol Kingship”, Central Asiatic Journal, I/1, 1955, s. 17-35.
  27. Müverrih Vardan, Türk Fetihleri Tarihi, çev. Hrant D. Andreasyan, Post Yayınları, İstanbul 2017.
  28. Nesevî, Siretü’s-Sultân Celâleddîn Mengübertî, nşr. Hâfız Ahmed Hamdî, Kahire 1953.
  29. Oliver, E. E., “The Chaghatāi Mughals”, The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, XX/1, 1888, s. 72-128.
  30. Pelliot, Paul, “Une tribu méconnue des Nayman: les Bätäkin”, T’oung Pao, XXXVII/2, 1943, s. 35-72.
  31. Peng Da-Xiu Ting, Hei Ta Shi Lu (Kara Tatarlar’a Dair Muhtasar), Cengiz İmparatorluğu Hakkında İlk Tarih Hayıtları, haz. Mustafa Uyar, çev. Ankhbayar Danuu, Ötüken Yayınları, İstanbul 2012.
  32. Raina, Radha, “Frozen in Time: Ancient Skills of the Mongols”, India International Centre Quarterly, XX/3, 1993, s. 79-94.
  33. Ratchnevsky, P., Genghis Khan: His Life and Legacy, trans. T. Nivison Haining, W. Blackwell, New Jersey 1993.
  34. Ratchnevsky, P., “Zu Einigen Problemen der Symbiose in China unter den Mongolen”, Das Verhältnis der Bodenbauem und Viehzüchtern in Historischer Sicht, Berlin 1968, s. 127-134.
  35. Reşidüddîn, Câmiü’t-Tevârih, tsh. Behmen Kerîmî, I, 1367. Reşidüddîn, Câmiü’t-Tevârih, tsh. M. Ruşen-Musevî, I, Tahran 1373. Reşidüddîn, Câmiü’t-Tevârih, tsh. E. Blochet, II, London 1911.
  36. Roux, Jean-Paul, Moğol İmparatorluğu Tarihi, çev. Aykut Kazancı-Ayşe Bereket, Kabalcı Yayınları, İstanbul 2001.
  37. Sagang Sechen, The Precious Summary, A History of the Mongols from Chinggis Khan to the Qing Dynasty, İng çev. Johan Elverskog, Columbia University Press, New York 2023.
  38. Sinor, Denis, “Western Information on the Kitans and Some Related Questions”,Journal of the American Oriental Society, CXV/2, 1995, s. 262-269.
  39. Skrynnikova, Tat’jana D., “Boghol, a Category of Submission at the Mongols”, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, LVIII/3, 2005, s. 313-319. Song Lian, Yuan Shi, ed. Yang Jialuo, I-III, Zhong Hua Shuju, Beijing 1976.
  40. Song Lian, Yuan Shi, ed. Yang Jialuo, Mu hu ali- (Muqali biyografisi), CXIX, Zhong Hua Shuju, Beijing 1976.
  41. Şiçirō, Murayama, “Sind Die Nayman Türken Oder Mongolen”, Central Asiatic Journal, IV/3, 1959, s. 188-198. Türkçesi: Anıl Yasin Oğuz, “Naymanlar Türk mü Yoksa Moğol mu?”, ETÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, XII, Erzurum 2021, s. 117-132.
  42. Tu Ji, Mengwu’er Shiji, I-III, Beijing 1934.
  43. Ünal, Orçun, “On the Language of the Argippaei: An Ancient Predecessor of Mongolic? // Ἀργιππαῖοι 民 族的語言:蒙古語言古代的祖先?, Central Asiatic Journal, LX/1-2, 2017, s. 19-49.
  44. Vassâf, Tecziyetü’l-Emsâr ve Tezciyetü’l-Aʿsâr, tsh. Ahmed Hâtimî, I-II, Tahran 1401.
  45. Wilhelm Von Rubruk, Moğolların Büyük Hanına Seyahat, çev. Ergin Ayan, Kronik Yayınları, İstanbul 2020.