AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIn this context, the traces of the Qaiys, which have existed throughout history, are seen among all Turkic peoples in Turkestan, and their roots date back to the grouping of Eurasian nomads.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
In this article is basis on the issues of previous scholarly discussions about the Qaiy’s origin, who are a powerful tribe in history, on the basis of a comparative study in the light of new sources. First of all, the study will try to show the fallacy of the opposing opinions of Turkologists J. Marquart and F. Köprülü that the Far Eastern Qai of al-Biruni and al-Marwazī and the Qaiyg of Kashgari Mahmud do not have any relationship. In fact, the Qai and Qaiyg tribes, known as Qai during the period of the Great Hun Empire, while remained in the Far East under the name of Qai in the maelstrom of political events and continuous migrations throughout history, when they came to Turkestan, they were seen as a strong ethno-political organization separated from each other under the name of Qaiyg, whose language was predominantly Turkic-speaking. The historical sources clarify the main stages of the westward migration of the Qaiys in the 6-9th centuries and show their role in the formation of the Oghuz and Kipchak tribes in the Eurasian steppes. The tamgas of the Qaiys have been identified on stone depictions and rock reliefs of the Tengir-Too Mountains in Turkestan. The tamgas of the Qaiys in Turkestan has been identified with the previous dominance tamgas of the Western Gokturks, Türgesh and Karluks as a new strong ethno-political self-identity. In this context, the traces of the Qaiys, which have existed throughout history, are seen among all Turkic peoples in Turkestan, and their roots date back to the grouping of Eurasian nomads.
Özet
Bu makalede, tarihte güçlü bir boy olan Ḳayılar ile ilgili daha önceki ilmi tartışmalar üzerinden hareketle yeni kaynaklar ışığında karşılaştırmalı bir çalışmaya dayanarak ele almaktır. Öncelikle, söz konusu çalışmaya ilgili olarak Türkologlar J. Marquart ile F. Köprülü’nün ortaçağ yazarları el-Birunî ve el-Marvezî’de verilen Uzak Doğu’daki Ḳay ve Kaşgarlı Mahmud’da gösterilen Ḳayıg’ın arasında herhangi bir akrabalık bağlantılarının olmadığı konusunda son derece birbirine karşı iddialarının yanlış olduğunu belirtmeye çalışılacaktır. Haddizatında, bu iki isimde adlandırılan Ḳay ve Ḳayıg boyu, Büyük Hun Devleti döneminde Ḳay ismiyle bilinerek tarihi süreç içerisindeki siyasî olayların ve sürekli göçlerin girdabında Uzak Doğu’da Ḳay adı ile kalmışken, Türkistan’a geldiklerinde daha ziyade Ḳayıg adıyla birbirinden ayrılmış, ancak dilleri ağırlıklı olarak Türkçe konuşan güçlü bir etno-siyasî organizasyon olarak görüldüler. Tarihi kaynaklara bakıldığında Ḳayıların VI-XI. Yüzyıllarda batıya yönelik göçlerinin ana aşamaları açıklığa kavuşturulmuş ve bunların Avrasya bozkırlarındaki Oğuz ve Kıpçak boylarının oluşumundaki rolü gösterilmiştir. Türkistan’daki Tanrı Dağları taş betimlemeleri ve kaya kabartmaları üzerinden Ḳayılara ait tamgalar tespit edilmiştir. Bu Ḳayıların tamgaları yeni bir güçlü etno-siyasî öz kimlik olarak önceki Batı Göktürk, Türgeş ve Karlukların hâkimiyet tamgaları üzerinde özdeşleştirilmiştir. Bu bağlamda tarih boyunca varlığını sürdüren Ḳayıların izleri Türkistan topraklarındaki tüm Türk kökenli topluluklar arasında görülmekle birlikte onların kökleri Avrasya göçer-konarlarının gruplaşmasına kadar uzanmaktadır.