Ahmed Avni Konuk Düşüncesinde Cevher ve Araz Problemi

Özet

İslam Felsefesinin önemli isimlerinden Muhyiddin İbnu’l Arabi’nin değerli eseri Fususu’l-Hikem ’ini şerh etmiş olan Ahmed Avni Konuk bu şerhlere yazmış olduğu Mukaddime ’ sinde büyük bir felsefi sistem ortaya koymuştur. Çoğunlukla büyük filozoflarda rastladığımız tarzda bütünlüklü ve kapsayıcı bu felsefi sistemini, çok az sayıda sayfalara sığdırabilen Konuk’un metafizik düşüncesinde ele aldığı konulardan birisi de cevher ve araz problemi dir. Özellikle de cevher kavramını problemli olarak görmesi dolayısıyla metafizik sisteminde cevher kavramına yer vermemesi ve bu kavramı metafizik sistemlerinin temeline yerleştiren büyük filozofları (özellikle Aristoteles ve Platon ile onları takip eden İslam filozoflarını) ve kelam alimlerini de tutarsızlıkla suçlayarak eleştirmesi oldukça dikkat çekicidir. Bu alanda günümüzdeki tartışmalara da yeni bir bakış açısı kazandırması bakımından bu çalışmada, varlığın doğasına ilişkin temel kavramlar olan cevher ve araz’ın Ahmed Avni Konuk’un metafizik teorisinde hangi anlamlara geldiği ve daha da önemlisi metafizik sisteminde cevher kavramını neden dışarıda bıraktığı tartışılmaktadır. Böylelikle çalışma, üzerinde çok fazla çalışılmamış bir son dönem Osmanlı mütefekkiri olan Ahmed Avni Konuk’un perspektifinden, metafiziğin problemli konusu cevher ve araz kavramlarına ilişkin farklı bir bakış açısı kazandırmayı; cevher kavramının tanımını ve metafizikteki konumunu yeniden sorgulatmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler : Ahmed Avni Konuk, cevher, araz.