Journals / Asia Minor Studies / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 2

The Operatıonal Actıvıtıes Of The Russıan-Establıshed Loan And Dıscount Bank Of Persıa (Bānk-E Esteqrāżī-E Rūs) In Iran, 1891–1921

Rusların İran’da Kurduğu İran İstikrazi Bankası (1891-1921)’nın Faaliyetleri Üzerine

Telli Akhundova Korkmaz(KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8513-706X
Dost Mohammad Qayoumi(NEVŞEHİR ÜNİVERSİTESİ, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ)0000-0001-9776-9286
Pages
203–226
Publication Date
2026-07-27
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In this study, the rationale behind the establishment, the foundation, and the operational mechanisms of the Loan and Discount Bank of Persia — the concession for which was granted by Nāṣir al-Dīn Shāh to the Polyakov Brothers in 1890 — have been examined in accordance with primary documentary sources.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Prior to the establishment of the Imperial Bank of Persia and the Loan and Discount Bank of Persia, no European-style banking institution had been founded in Iran.
📊
Key Findings & Data:However, this initiative undertaken by Iranians did not yield any substantive outcome.
💡
Conclusion & Impact:In this study, the rationale behind the establishment, the foundation, and the operational mechanisms of the Loan and Discount Bank of Persia — the concession for which was granted by Nāṣir al-Dīn Shāh to the Polyakov Brothers in 1890 — have been examined in accordance with primary documentary sources.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İran Bankası · Çarlık Rusya · Polyakov Kardeşler

Abstract

Prior to the establishment of the Imperial Bank of Persia and the Loan and Discount Bank of Persia, no European-style banking institution had been founded in Iran. During the reign of Nāṣir al-Dīn Shāh, Qajar merchants sought to establish a bank in Tehran and open branches in other commercial centers of Iran with the purpose of facilitating and expediting their trade operations. However, this initiative undertaken by Iranians did not yield any substantive outcome. Through the Imperial Bank of Persia, which they established in Tehran, and its branches across various regions of Iran, the British achieved considerable successes in advancing their own imperial interests. Following the British acquisition of the Imperial Bank of Persia (Bank-i Shāhī) concession from Nāṣir al-Dīn Shāh, the Polyakov Brothers subsequently obtained authorization from Nāṣir al-Dīn Shāh to establish the Loan and Discount Bank of Persia. The Russians established the bank in the late nineteenth century with the objectives of competing with the British Imperial Bank of Persia, pursuing commercial interests, and providing credit facilities. Adversely affected by the political and economic upheavals of the twentieth century, the bank was brought to the verge of dissolution due to insufficient capital; however, its shares were subsequently acquired by the St. Petersburg Bank, whereupon the institution became an instrumental vehicle for the implementation of Russian political objectives through its branch network established across various cities of Iran. Indeed, the primary operational function of the institution was to extend credit to various segments of Iranian society, most notably to the state, court dignitaries, and statesmen, thereby compelling them to serve in accordance with the goals and objectives of Tsarist Russia. Among the other operational activities of the Loan and Discount Bank of Persia were the preparation of the groundwork for the expansion of Tsarist Russia's economic influence in Iran, the acquisition of numerous economic concessions — most prominently in road construction — the obstruction of the establishment of a national bank in Iran, the infliction of damage upon Iran's domestic industries, and the deepening of Iran's economic dependence on Russia. In this study, the rationale behind the establishment, the foundation, and the operational mechanisms of the Loan and Discount Bank of Persia — the concession for which was granted by Nāṣir al-Dīn Shāh to the Polyakov Brothers in 1890 — have been examined in accordance with primary documentary sources.

Özet

İran Şâhenşâhî ve İran İstikrazi Bankaları kurulmadan önce, İran'da Avrupa tarzında banka kurulmamıştır. Nâsıreddîn Şah dönemi Kaçar tüccarları, kendi ticaretlerini kolaylaştırmak ve hızlandırmak maksadıyla Tahran’da bir banka ve İran'ın diğer ticari kesimlerinde şubeler açmak istemişlerdir. Ancak İranlılar tarafından gerçekleştirilen bu girişim herhangi bir sonuç vermemiştir. İngilizler, Tahran’da kurdukları İran Şâhenşahî Bankası ve İran'ın çeşitli bölgelerinde şubeleri sayesinde kendi çıkarları için önemli başarılar elde etmişlerdir. İngilizlerin, Nâsıreddin Şah’tan İran Şâhenşahî Bankası (Bank-ı Şâhî) imtiyazını elde etmelerinin ardından, Polyakov Kardeşler de Nâsıreddîn Şah’tan İran İstikrazi Bankası’nı kurma iznini almışlardır. Ruslar bankayı, 19. yüzyılın sonlarında İngiliz Şâhenşâhî Bankası ile rekabet etmek, ticari amaçlar ve kredi sağlama hedefleriyle kurmuşlardır. 20. Yüzyılın siyasi ve ekonomik olaylarından etkilenen banka, sermaye yetersizliği nedeniyle feshedilmenin eşiğine geldiğinde ise hisseleri Petersburg Bankası tarafından satın alınmış ve İran’ın farklı şehirlerinde açtığı şubeler sayesinde Rus siyasi maksatlarının uygulama aracı haline gelmiştir. Nitekim kurumun temel faaliyeti, İran halkının çeşitli kesimlerine, özellikle de devlete, saray ricali ve devlet adamlarına kredi sağlamak ve onları Çarlık Rusya'nın hedef ve amaçları doğrultusunda hizmet etmek zorunda bırakmak olmuştur. İran İstikrazi Bankası'nın diğer faaliyetleri arasında Çarlık Rusya'nın İran'daki ekonomik nüfuzuna yönelik zemin hazırlanması, başta yol yapımı olmak üzere çok sayıda ekonomik imtiyazların elde edilmesi, İran'da milli banka kurulmasının engellenmesi, İran iç sanayisine zarar verilmesi ve İran ekonomisinin Rusya'ya olan bağımlılığının derinleştirilmesi gibi faaliyetleri sayabiliriz. Çalışmada Kaçar Hanedanlığından Nâsıreddin Şah tarafından 1890 yılında imtiyazı Polyakov Kardeşlere verilen İran İstikrazi Bankası’nın kurulma nedeni, kurulması ve işleyişi belgeler doğrultusunda incelenmiştir.

🔖

Cite This Article

Korkmaz, T. A., Qayoumi, D. M. (2026). The Operatıonal Actıvıtıes Of The Russıan-Establıshed Loan And Dıscount Bank Of Persıa (Bānk-E Esteqrāżī-E Rūs) In Iran, 1891–1921. Asia Minor Studies, Cilt: 14 Sayı: 2, 203–226. https://doi.org/10.17067/asm.1908442

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (58)

  1. Abbasi, M. (1389). “Barresi İstikraz-ı harici İran der ahd-i Nâsıreddin Şah”. Pejuhişname-i Tarih, 6 (21), 61-62.
  2. Aynüssaltana, K. M. (1376). Rûznâme-i (Kahraman Mirza Sâlur); Rûzgar-ı padişahi Muzaffereddin Şah, C. 2. Tahran: İntişarat-ı Esâtir.
  3. Câvid, S. (1359). Nehzat-i Meşrutiyet-i İran ve nakş-i azâdihâhân-ı cihan. Tahran: İntişarat-ı Dünya.
  4. Cemâlzade, M. A. (1335). Genc-i şâygân (Evzâ'- ı iktisadi İran der ibtidai karn-i bist) Berlin: Silsile İntişarat-ı İdare-i Kâve.
  5. Dânişpur, A. (1326). Bank-ı Şâhenşâhî ve imtiyaz. Tahran: İntişârat-ı Ruzname-yi Muzaffer.
  6. Dihkânnejad, M. (1388). “Bâzhâni nakş-i Bank-i İstikrazi der İktisad-ı İran”. Gencine-i Esnad 19 (73), 19.
  7. Es'adi, Z. (1385). “Te'sis ve amelkerd-i Bank-ı İstikrazi der İran”. Mecelle-i Miskeveyh 2(2): 26.
  8. Fesihîzade, A; Ebtahî, A. (1393). “Tahlilî ber çigünegi teşkil ve emelkerd-i Bank-ı İstikrazi Rus der İran”. Neşirye-i Tarih Pejuhi 16(59), 206.
  9. Feuvrier, J. (1366). Se sâl der derbâr-ı İran: Hâtırât-ı Doktor Feuvrier Pezeşk-i vîje-i Nâsıreddin Şâh-ı Kacâr. (A. İ. Âştiyâni, Çev.) Tahrân: İntişârât-ı Dünyâ-yi Kitâb.
  10. Floor, W; Münferid, E; Güruh-i Tarih-i İran ve İslam-i Dânişnâme-i Cahan-ı İslam. (1400). “Safevîyan, Münasebât-ı hârici bâ devlethâyı Avrupai” Dânişnâme-i Cihan-ı İslam: Şin- Sâd (Şifte- Siffin). C. 29. Tahran: Bünyad-ı Dâ’iretü’l- Ma’ârif Bozürg-i İslamî, 773-774.
  11. Gehrke, Ulrich. (1377). Pîş be sûyi Şark İran der siyaset-i şarki Alman der Ceng-i Cihani Evvel. (Sadri. Perviz, Çev.) C. 1. Tahran: Kitab-ı Siyamek.
  12. Hacı Zergerbâşi, S. R.; Muhammedî, S.; Mükerremipur, M. B. (1402). “Tedâvüm ve Tağyir der Revâbıt-ı İran ve Rusya؛ Nigâhi ez manzeri revendnigâri). Fasılnâme-i Teâmülat-ı Diplomatik 1(4), 127.
  13. Hasanî, S. R. (1390). “Darâmedi Tahlilî ber: Pul, peydâyiş-i bânkhâ ve te’sîr-i ân ber iktisad ve ticaret der Asr-i Kacar (bâ tekye ber faaliyethâ-yı bânkdâri Rus ve İngilis der İran). Fasılnâme-i Tarih-i Revâbıt-ı Hârıci 12(48), 67.
  14. Hüseyini Horasanî, F. (1393). Revâbıt-ı Siyasi ve İktisadî İran ve Rusya der Asr-ı Nâsıreddin Şah. Tahran: İntişarat-ı Dürnâ Kalem.
  15. Issawi, C. (1362). Tarih-i İktisadi İran-ı Asr-i Kacariye 1215-1332 kameri. (Y. Âjend, Çev.)Tahran: Neşr-i Güstere.
  16. İmamoğlu, O. (2019). Mirza Malkum Han'ın risalelerinde İran modernleşmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
  17. İttihâdiye (Nizam Mâfi), M. (1361). Peydayiş ve tahavvülat-ı ahzâb-ı siyasi meşrutiyet (Devre-yi evvel ve dovvum-ı Meclis-i Şura-yi Milli). Tahran: Neşr-i Güstere.
  18. İttihâdiye (Nizam Mâfi), M. (1377). İncâ Tahran est. Mecmue-i makalati der bâre-i Tahran (1344-1269 hk.). Tahran: Neşr-i Tarih-i İran.
  19. Karadeniz, Y. (2013). Kaçarlar Döneminde İran (1795-1925), İstanbul: Selenge Yayınları.
  20. Karadeniz, Y. (2019). İran’da Nasırüddin Şah ve Muzafferüddin Şah Dönemlerinde İngiltere ve Rusya’ya Verilen İmtiyazlar (1848-1906), Asia Minor Studies, 7(2), 231-243
  21. Kâzımzâde, F. (1354). Rus ve İngiliz der İran (1864-1914): Pejûhişi der bâre-i Emperyalizm (M. Emirî, Çev.) Tahran: İntişârât-ı Şirket-i Sehhâmî Kitâbha-i Ceybî.
  22. Kecbâf, A. E.; Dihkânnejad, M.; Çirağçi, K. (1397). “Barresi Eb'âd-ı Tahavvülat-ı Revâbıt-ı İran bâ Rusya der Devre-i Safevi”. Fasılnâme-i Pejuhişhâyı Tahkikî, 10(1), 4.
  23. Kirmani, N. İ. (1387). Tarih-i bidari İraniyan yâ tarih-i meşruh ve hakiki Meşruiyet-i İran bâ 42 gravür. C. 1.Tahran: İntişârat-ı Emir Kebir.
  24. Kukanova, N. G. (1956). Rusko-İranskie torgovıe otnoşeniya v kontse XVII-naçale XVIIIvv. İstoriçeskie zapiski, t. 57, 232-254.
  25. Kulagina, L. (1359). İstila-yı emperyalizm ber İran. (C. İzedi, Çev.) Tahran: İntişarat-ı İlm.
  26. Kuznetsova, N. A. (1358). Pîramun-i tarih-i nevin-i İran: Evzâ'-i siyasi ve iktisadı-ictimai İran, der pâyan-ı sede-i hijdehüm tâ nime-i nuhust-i nüzdehüm. (C. İzedi, Çev.) Tahran: İntişaarat-ı Beynelmilel.
  27. Lambton, A. K. S. (1363). Seyr-i der Tarih-i İran ba'd ez İslam. (Y. Âjend, Çev.) Tahran: Müessese-i İntişarat-ı Emir Kebir.
  28. Lee Entner, Marvin. (1369). Revâbit-i Bâzergânî Rus ve İrân 1828–1914. (A. Tevekkülî, Çev.) Tahran: İntişârât-ı Bonyâd-ı Mevkûfât-ı Dr. Mahmûd Afşâr.
  29. Lıtsov, V.P. (1951). Persidskiy pokhod Petra I, Moskva.
  30. Litten, Wilhelm. (1367). İran ez nüfuz-ı müsalemetâmiz tâ tahtul-himayegi (1860-1919). (M. Mirahmedî, Çev.) Tahran: Müessese-i İntişarat-ı Muin.
  31. Muasır, H. (1353). Tarih-i İstikrâr-ı Meşrutiyet der İran Müstahrece ez Ru-yi isnad-ı Mahremâne-yi Vezarat-i umur-i harice-yi Engelistan. C.1. Tahran: İntişarat-ı İbn Sina.
  32. Mûhtâri, M. T. (1387). “Nigâhî be tarih-i revâbıt-ı İran ve Rusya”, Revâbıt-ı İran ve Rusya, Senâi, M. (Ed.) Cihangir Keremi. Tahran: İntişarat-ı İras.
  33. Muinî, M.; Caferî, A.E. (1401). “Tahlil ve Barresi emelkerd-i şube-i Bank-ı İstikrazi Rusya der Eyalet-i Esterâbad (1318- 1343 Kameri / 1925-1900)”. Mecelle-i Pejuhişhâ-yı Ulum-ı Tarihi 14 (31), 74.
  34. Musaeva, S. İ. (2025). Rossiysko-İranskie Kulturno-Ekonomiçeskie Svyazi: İstoriya i Perspektivı Sotrudniçestva, Trudı İnstituta İstorii, Arkheologii i Etnografii DVO RAN, Vlavivostok, 49,48-59.
  35. Müstevfî, A. (1388). Şerh-i zindegani men: Tarih-i ictimai ve idari devra-i Kacariye ez Ağa Muhammed Han ta payan-ı devre-i Nâsıreddîn Şah (1). C. 1. Tahran: İntişarat-ı Zevvar.
  36. Nâibiyân, C. (1373). Revâbıt-ı İran bâ düvel-i hârici der Devran-ı Kacâriye. Tahran: İntişarat-ı Ferdâbeh.
  37. Nasirî, M.; Cihanşahî, A. A. vd. (1338). Tarihçe-i Sî sale-i Bank-i Milli İran 1307-1337. Tahran: Şirket-i Çap ve Neşr Bank-i Milli İran.
  38. Nasr, S. T. (1363). İran der berhurd bâ isti'margeran ez âğaz-i Kâcariye tâ Meşrutiyet. Tahran: İntişarat-ı Şirket-i Mualifan ve Müterciman.
  39. Nikitine, Basile P. (1356). Hâtırat ve Sefernâme-i Mösyö B. Nikitine. (A.M. Ferehveşi, Çev.). Tahran: Kânun-i Marifet.
  40. Novoseltsev, A.P. (1960). Russko-iranskie otnoşeniya XVII-Pervoy polovinı XVIIIvv. V zarubejnoy istoriografii, İstoriya SSSR, 3, 183-190.
  41. Rabi’î Rûdseri, M. (1380). Bank ve Bânkdarî der İran (Ez İran çe mîdanem? /14). Tahran: İntişârat-ı Defteri-i Pejuhişhâ-yi Ferhengi.
  42. Rabi’î, M. (1375). “Bânk der İrân”. Dânişnâme-i Cihân-i İslâm (Bâkâlîcârûkûhî - Berbe). C. 2. Tahran: Merkez-i Dâiretu'l-maârif-i Bozorg-i İslâmî, 87-88.
  43. Rahmani, İ. (1383). Ruznâme-i Mukaddes Hablülmetin. C.5. Tahran: İntişarat-ı Sâzman-ı Esnad ve Kitabhane-i Milli Cumhuri İslami İran.
  44. Rencber, M. A.; Tevekküliyan, A.; Mûsevî, S.A. (1391). “Revâbıt-ı Ticarî İran ve Rusya der Devre-i Dovvüm-i Hükümet-i Safevîye (1135-996 kameri /1723-1588 miladi)”. Fasılnâme-i Tarih-i Revâbıt-ı Hâricî 13(51), 62-63.
  45. Rıza, İ. (1371). “İranşinâsî der Rusiye ve İttihad-ı Şurevî”, Mecmue Makalat Encumenvâre-i barresi mesail-i İranşinâsî. Tahran: Müessese-i Çâp ve İntişarat-ı Vezaret Umur-i Hârice, 215-216
  46. Sadr, M. (1364). Hâtırat-ı Sadruleşraf. Tahran: İntişarat-ı Vahid.
  47. Seyyah, Hacı. (1356). Hatırat-ı Hacı Seyyah ya devre-i hevf ve vahşet. haz. Seyfullah Gülkar. Tahran: Müessese-i İntişarat-ı Emir-i Kebir.
  48. Şâhidî, M. (1399). “Bank-ı İstikrazi”. Dânişnâme-i Tahran-ı Bozurg (Tahran 1): Âbenbâr-ı Kâsım Han Gûristan)- Buk'a-i İmamzâde Davud. C. 3. Tahran: Merkez-i Dâiretü'l-maârif-i Bozürg -i İslâmî, 374.
  49. Şâhidî, M. (1378). “Meclis-i Evvel- Meşrute, buhranha-yı mali ve tarh-i te'sis-i Bank-ı Mîlli”. Fasılnâme-i Tarih-i Muasır-ı İran 3(10), 4.
  50. Şâhidî, M. (1381). Tarih-i Bank-i İstikrazi Rus der İran nigâhi güzerâ be revend hemkârihâ-yı banki İran ve Rus. Tahran: Merkez-i Çap ve İntişarat-ı Vezaret-i Umur-i Hârice.
  51. Şâhidî, M. (1383). “Nakş-i Bank-ı İstikrazi der cilevgiri ez Te'sis-i Bank-ı Mîlli ve Bank-ı Âlmâni der İran-i Asri Meşrute”. Fasılnâme-i Tarih-i Muasır-ı İran 8(30), 4-23.
  52. Şâhidî, M. (1387). “Truva-yi Banki Rushâ”. Mahnâme-i Zamane, Müessese-i Ferhengi Daniş ve Endişe-i Muasır 7(72), 64-66.
  53. Şâhidî, Muzaffer. (1387). “Rekabethâyı Bank-ı Şâhenşâhî ve Bank-ı İstikrazi Rus der İran (1890-1914/1308-1332 hk.)”. Fasılnâme-i Tarih-i Muasır-i İran 11(42),63-68.
  54. Şpakovskiy, A. Ya. (1915). Torgovlya Moskovskoy Rusi s Persiey v XVI-XVIIvv., Kiev.
  55. Tîmurui, İ. (1332). Asr-i bihaberi ya Tarih-i İmtiyazat der İran. Tahran: İntişarat-ı Çap-ı İkbal.
  56. Yegânegi, İ.B. (1400). Tahavülat-ı Puli ve Mali İran ez sâl-ı 1875 tâ 1932. Çev. Ahmed Meyderi. Tahran: İntişarat-ı Dünya-yı İktisad.
  57. İttihâdiye (Nizam Mâfi), M. (1377). İncâ Tahran est. Mecmue-i makalati der bâre-i Tahran (1344-1269 hk.). Tahran: Neşr-i Tarih-i İran.
  58. Nikitine, Basile P. (1356). Hâtırat ve Sefernâme-i Mösyö B. Nikitine. (A.M. Ferehveşi, Çev.). Tahran: Kânun-i Marifet.