AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe study, which focuses primarily on icâreteyn, aims to reveal that this leasing model is actually a little-known, complex, multifaceted, and multi-layered practice.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Icâreteyn and mukātaa were the most common leasing methods used in Ottoman foundations as of the 17th century. Icâreteyn, meaning double leasing, was a method of reconstruction and revival that foundations inevitably resorted to due to the severe conditions they faced after fires. Even more severe for foundations was mukātaa leasing, which also granted ownership rights to the mutasarrıf. The conditions following the fires, in particular, presented a real dilemma for the foundations. This is because, in order to survive, foundations would either have to provide the necessary capital themselves to rebuild their destroyed properties, which very few foundations were able to do, or they would have to agree to a long-term (icâreteyn) and sometimes indefinite (mukātaa) partnership with individuals who had the required cash. This meant that foundations had “to choose the lesser of two evils”. However, looking at the practices, it would not be correct to speak of a typical icâreteyn. This is because the variability and differences observed in the identified examples are quite striking. In fact, considering its characteristics and methods of implementation, it could even be argued that icâreteyn is a practice shrouded in conundrum. Based on archival documents, this study will examine the diversity and variability of different types of icâreteyn examples, focusing on the differing aspects of their application. This variability will be addressed in three groups: the immediate payment of the muaccele, the recording of repair and construction costs as muaccele without making a cash payment to the foundation, and the addition of new repair costs to the previously paid muaccele. The first of these will be evaluated separately, while the other two will be discussed together. An assessment will be made based on the documents identified regarding mukātaa leasing, which is a less desirable option for foundations than icâreteyn. The study, which focuses primarily on icâreteyn, aims to reveal that this leasing model is actually a little-known, complex, multifaceted, and multi-layered practice.
Özet
İcâreteyn ve mukataa, Osmanlı vakıflarında 17. yüzyıl itibariyle yaygınlaşmaya başlayan kiralama usulleriydi. Çift kira anlamına gelen icâreteyn, vakıfların başlangıçta yangınlar ve depremler sonrasında içine düştükleri zor koşullar dolayısıyla kaçınılmaz şekilde başvurdukları bir yeniden inşa ve ihya yöntemiydi. Vakıflar açısından bundan daha ağırı ise mutasarrıfa mülkiyet hakkı da tanıyan mukataalı kiralamaydı. Özellikle yangınlardan sonraki koşullar, vakıflar için tam anlamıyla bir dilemma durumuydu. Zira vakıflar, hayatiyetlerini sürdürebilmek adına ya harap olan yapılarının yeniden inşası için gerekli sermayeyi kendileri tedarik edecekler, ki bunu yapabilen çok az vakıf mevcuttu, ya da ihtiyaçları olan nakde sahip kişilerle uzun vadeli (icâreteyn) ve bazen de bitimsiz (mukataa) bir ortaklık ilişkisine “evet” diyeceklerdi. Bu da vakıflar için “ehven-i şerreynin ihtiyârı” demekti. Ancak, uygulamalara bakıldığında tek tip bir icâreteynden bahsetmek doğru olmayacaktır. Zira, tespit edilen örneklerde değişkenlik ve farklılaşmalar oldukça dikkat çekici boyutlardadır. Hatta, özellikleri ve uygulanma yöntemlerine bakıldığında icâreteynin muamma yüklü bir pratik olduğu dahi ileri sürülebilir. Arşiv belgelerine dayanan bu çalışmada, farklı tip icâreteyn örnekleri üzerinden çeşitlilik ve değişkenliklere işaret olunarak uygulamanın farklılaşan yönlerine mercek tutulacaktır. Söz konusu değişkenlik; muaccelenin nakdi olarak ödenmesi, vakfa nakdi bir ödeme yapılmaksızın tamir ve inşa masrafının muaccele olarak kaydedilmesi, yeni tamir masrafının önceden ödenmiş bulunan muacceleye ilâve edilmesi olmak üzere üç grupta ele alınacaktır. Bunlardan ilki ayrı, diğer ikisi ise birlikte değerlendirilecektir. Vakıflar için icâreteynden daha istenmeyen bir seçenek olan mukataalı kiralamaya dair tespit edilen belgeler üzerinden bir değerlendirme yapılacaktır. Daha ziyade icâreteyne odaklanmakta olan çalışma ile bu kiralama modelinin aslında çok katmanlı bir uygulama olduğunun ortaya konulması hedeflenmektedir.