SavedAdd your journal

Journals / Osmanlı Bilimi Araştırmaları / 2026 / Cilt: 25 Sayı: 1

Calculation in the Ottoman Classical Period and Dervish Bin Lutfi’s Approach

Osmanlı Klasik Döneminde Hesap ve Derviş Bin Lütfi’nin Yaklaşımı

Tuba Oğuz Ceyhan(İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Bilim Tarihi Bölümü)0000-0002-0506-8990
Halime Mücella Demirhan Çavuşoğlu(Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü)0000-0002-4126-1982
Pages
29–57
Publication Date
2024-01-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Our study evaluates Dervish bin Lutfi’s translation by combining the historical method, conducted with the help of primary and secondary sources, and the mathematical analysis method.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Books and treatises on calculation written during the Ottoman classical period, which handled the operations between numbers and their properties, benefited from Mashrik, Maghreb, and Mamluk mathematical traditions.
📊
Key Findings & Data:The Ottomans combined these traditions with their own contributions and produced texts in different genres, such as commentaries, translations, and original works.
💡
Conclusion & Impact:Our study evaluates Dervish bin Lutfi’s translation by combining the historical method, conducted with the help of primary and secondary sources, and the mathematical analysis method.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Osmanlı · matematik · hesap

Abstract

Books and treatises on calculation written during the Ottoman classical period, which handled the operations between numbers and their properties, benefited from Mashrik, Maghreb, and Mamluk mathematical traditions. The Ottomans combined these traditions with their own contributions and produced texts in different genres, such as commentaries, translations, and original works. One of the most important of these works is the supplementary translation (translation with commentary) of the Mamluk mathematician Garseddin ibn Nakib’s book titled Kitâbü’t-Tezkire fî İlmi’lHisâb into Turkish by his former student and mathematician Dervish bin Lutfi. Dervish bin Lutfi seems to have included a considerable amount of information in his translation, which is not found in the original work and is rarely found in other Ottoman calculation books. Furthermore, he aimed at a larger target audience. Our study evaluates Dervish bin Lutfi’s translation by combining the historical method, conducted with the help of primary and secondary sources, and the mathematical analysis method.

Özet

Sayılar arasındaki işlemler ve özelliklerini konu edinen “hesap” disipliniyle ilgili pek çok kitabın telif edildiği Osmanlı klasik döneminde, Maşrik, Mağrip ve Memlük matematik geleneklerinden yararlanılmıştır. Hatta Osmanlılar, bu gelenekleri kendi katkılarıyla mezcetmiş ve bazen yeni telif, bazen şerh, bazen ihtisar, bazen tercüme gibi farklı yazım türlerinde metinler kaleme almışlardır. Bunların en önemlilerinden biri, Derviş bin Lütfi’nin hocası Memlük matematikçisi Garseddin ibn Nakib’in Kitâbü’t-Tezkire fî İlmi’l-Hisâb isimli eserinden yaptığı ilaveli Türkçe tercümedir. Bu tercümede, eserin orijinalinde olmayan hatta diğer hesap kitaplarında nadir olarak rastlanan malumata yer verildiği ve hedef kitlenin genişletildiği anlaşılmıştır. Çalışmamızda, birincil ve ikincil kaynaklar yardımıyla takip edilen tarihsel yöntem, matematiksel analiz yöntemiyle birleştirilerek eserin değerlendirilmesi yapılmıştır.

🔖

Cite This Article

Ceyhan, T. O., Çavuşoğlu, H. M. D. (2024). Calculation in the Ottoman Classical Period and Dervish Bin Lutfi’s Approach. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Cilt: 25 Sayı: 1, 29–57. https://doi.org/10.26650/oba.1367125

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (26)

  1. Abdullah Dimeşkî, Nuhbetü’t-Tuffâhe fi’l-Misâha, İstanbul, Süleymaniye Kütüphanesi, Bağdatlı Vehbi 2048, 1a-26a. google scholar
  2. Ali b. Veli b. Hamza el- Mağribî, Tuhfetü’l-A'dâd, İstanbul, Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi 3151/2, 39b-177b. google scholar
  3. Garseddin ibn Nakib, Kitâbü’t-Tezkire fî İlmi’l-Hisâb, Kütahya, Tavşanlı Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi, Tavşanlı, Zeytinoğlu 305/9, 154b-171a. google scholar
  4. Derviş bin Lütfi, Terceme-i Risâle-i Şeyh Garseddin fî Usûli’l-Hisâb li Derviş bin Lütfi, Kütahya, Tavşanlı Zeytinoğlu İlçe Halk Kütüphanesi, Tavşanlı, Zeytinoğlu 584, 1a-95b, İstanbul, Köprülü Yazma Eserler Kütüphanesi, Fazıl Ahmed Paşa 936, 1a-146b. google scholar
  5. Baga, Elif. “Osmanlı Klasik Döneminde İstanbul’da Matematik İlimler.” Bilimname 45 (2021a): 79-119. google scholar
  6. Baga, Elif. “Mesahanın Kısa Tarihi ve İlk Müstakil Türkçe Mesaha Kitabı: Emrî Çelebi’nin Mecma'ul-Garâib fi’l- Mesâha Adlı Eseri.” Divan Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 51 (2021b): 1-38. google scholar
  7. Boyer, Carl. Matematiğin Tarihi. Çeviren Saadet Bağcacı. İstanbul: Doruk Yayınları, 2019. google scholar
  8. Ceyhan, Tuba Oğuz. “16. Yüzyılda Osmanlı Muhasebecilerinin Matematik Anlayışındaki Gelişmeler: Mürşidü’l-Muhâsibîn Örneği.” Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi 16 (2019): 111-144. google scholar
  9. Demirhan Çavuşoğlu, Halime M. “İlk Türkçe Mesâha Risâlemiz Risale-i Misâha.” Erdem 77 (2019): 179216. google scholar
  10. Demirhan Çavuşoğlu, Halime M. “İlm-i Müsellesat.” TYB Akademi 31 (2021): 153-183. google scholar
  11. Fazlıoğlu, İhsan. “Hulâsatü’l-Hisâb.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 18: 322-324. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998. google scholar
  12. Fazlıoğlu, İhsan. “Hesap Yöntemleri: Hisâbu’l-A‘dâdi’l-Erbaati’l-Mütenâsibe.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17: 268-269. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998. google scholar
  13. Fazlıoğlu, İhsan. “İbnü’l-Hâim.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 21: 62-65. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2000. google scholar
  14. Fazlıoğlu, İhsan. “Osmanlı Klasik Muhasebe-Matematik Eserleri Üzerine Bir Değerlendirme.” Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 1 (2003):345-367. google scholar
  15. Fazlıoğlu, İhsan. Uygulamalı Geometrinin Tarihine Giriş: el-İknâ‘ fî İlmi’l-Misâha. İstanbul: Dergah Yayınları, 2004. google scholar
  16. Fazlıoğlu, İhsan. “Selçuklu Döneminde Anadolu’da Felsefe ve Bilim-Bir Giriş.” Cogito 29 (2001): 152-168. google scholar
  17. Gökdoğan, Melek Dosay. “İstanbul’un Cazibesine Kapılan Bir Matematikçi: Magribî.” 7. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi: Türk ve Dünya Kültüründe İstanbul, Bildiriler II, hazırlayan AKM içinde 660-682. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi, 2009. google scholar
  18. İhsanoğlu, Ekmeleddin, Ramazan Şeşen ve Cevat İzgi. Osmanlı Matematik Literatürü Tarihi. 1. cilt. İstanbul: IRCICA Yayınları, 1999. google scholar
  19. İzgi, Cevat. Osmanlı Medreselerinde İlim. 1.cilt. İstanbul: İz Yayıncılık, 1997. google scholar
  20. Salih Zeki. Asâr-ı Bâkiye. Yayına hazırlayan Melek Dosay Gökdoğan. 2. cilt. Ankara: Babil Yayıncılık, 2003. google scholar
  21. Oğuz, Zeynep Tuba. “Ondalık Kesirlerin Osmanlı Muhasebe Matematiği Eserlerindeki Yeri.” Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi 57, 1 (2017): 446-492. google scholar
  22. Fazlıoğlu, İhsan. “İbn el-Havvâm (ö. 724/1324) ve Eseri: el-Fevâid el Bahâiyye fî el-Kavâid el-Hisâbiyye: Tenkitli Metin ve Tarihi Değerlendirme.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 1993. google scholar
  23. Kalafat, Şermin. “Cami‘u’l- Hisâb (Giriş - İnceleme - Metin - Dizin).” Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi, 2015. google scholar
  24. Karagöz, Ali. “Nasûh es-Silâhî’nin Umdetü’l-Hisâb Adlı Eseri (89b-179a) (İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım).” Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2013. google scholar
  25. Küçüker, Metehan. “15. Yüzyıl Osmanlı Devleti Muhasebe Uygulamalarında Yaşanan Gelişmeler: Muhyeddin Muhammed’in Mecma‘u’l-Kavâ‘id Adlı Eseri.” Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2019. google scholar
  26. Özçelik, Sezay. “Muhyeddin Muhammed’in Mecma‘u’l-Kavâ‘id Adlı Eseri (Giriş - İnceleme - Metin -Sözlük).” Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2009. google scholar