Journals / Osmanlı Bilimi Araştırmaları / 2026 / Cilt: 25 Sayı: 1

The Adaptation of French Engineer Collignon’s Kinematics Book to Ottoman Turkish: Margossian’s Lecture Notes on Fenn-i Mihânik-i Riyâzi (Science of Mathematical Mechanics)

Fransız Mühendis Collignon’un Kinematik Kitabının Osmanlıca Uyarlaması: Margosyan’ın Fenn-i Mihânik-i Riyâzî Ders Notları

Alp Eden(Boğaziçi Üniversitesi, Fen- Edebiyat Fakültesi, Matematik Bölümü)0000-0002-7839-9854
Semiha Betül Takıcak(Kastamonu Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi,Felsefe Bölümü)0000-0002-8196-5589
Pages
1–28
Publication Date
2024-01-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Since Collignon’s book had one of the most detailed geometric descriptions among its peers, this feature of the book might have played an important role in Margosyan’s choice to adapt it for his course.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Aram Margosyan completed his university education at the École des ponts et chausséés (EPC) in France.
📊
Key Findings & Data:We compared the work of Margosyan with the French kinematics books published before 1883.
💡
Conclusion & Impact:Since Collignon’s book had one of the most detailed geometric descriptions among its peers, this feature of the book might have played an important role in Margosyan’s choice to adapt it for his course.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Aram Margosyan · Margossian · Kinematik

Abstract

Aram Margosyan completed his university education at the École des ponts et chausséés (EPC) in France. He held high-level bureaucratic positions in the Ottoman Empire. At the same time, he was one of the first civilian teachers of the Hendese-i Mülkiye Mektebi (HMM), the first civilian engineering school in the Ottoman Empire. The book Fenn-i Mihânik-i Riyâzî (FMR) was written by Margosyan to be taught in HMM. Margosyan’s book was examined within the scope of this study. We compared the work of Margosyan with the French kinematics books published before 1883. As a result of this research, we found extensive overlaps between the work of Margosyan and a book on kinematics by Collignon, both in form and content. Collignon, a French engineer, taught at the EPC to the class of which Margosyan was a member. Margosyan, who did not refer to Collignon’s work in his book, did not translate Collignon’s work verbatim but only adapted nearly half of the content into Ottoman Turkish. In his notes, Margosyan incorporated most of the geometrical explanations given in Collignon’s book and tried to overcome the difficulties of the period in technical writing in Ottoman Turkish. Since Collignon’s book had one of the most detailed geometric descriptions among its peers, this feature of the book might have played an important role in Margosyan’s choice to adapt it for his course.

Özet

Üniversite eğitimini Fransa’daki mühendislik okulu École des Ponts et Chausséés’de (EPC) tamamlayan Aram Margosyan, Osmanlı Devleti’nde üst düzey bürokratik görevler yürütmenin yanı sıra, Osmanlı’nın ilk sivil mühendislik okulu olan Hendese-i Mülkiye Mektebi’nin ilk sivil hocalarından biridir. Margosyan’ın bu okulda okutulmak üzere kaleme aldığı Fenn-i Mihânik-i Riyâzî (FMR) kitabı bu çalışma kapsamında incelendi. Söz konusu kitaba kaynaklık edebileceğini tahmin ettiğimiz 1883’ten önce basılmış Fransızca mekanik kitaplarının kinematik bölümlerini Margosyan’ın eseriyle karşılaştırdık. Bu inceleme neticesinde EPC’de Margosyan’ın öğrenci olduğu dönemde hocalık yapmış Édouard Collignon’un eseriyle Margosyan’ın eseri arasında hem şekilsel hem de içerik olarak büyük örtüşmeler tespit ettik. Collignon’un eserine kitabında hiç atıf yapmayan Margosyan, Collignon’un eserinin birebir çevirisini yapmamış ve sadece yarıya yakın kısmını Osmanlıcaya uyarlamıştır. Konu anlatımında Collignon’un kitabında verilen şekillerden ve geometrik açıklamalardan büyük ölçüde yararlandığını gösterdiğimiz Margosyan, Osmanlıca teknik kitap yazmadaki dönemin zorluklarını bu şekilde aşmaya çalışmıştır. Emsalleri arasında geometrik anlatımın en yoğun olduğu Collignon’un kitabını uyarlamak için seçerken bu özelliğinin rol oynadığını düşünüyoruz.

🔖

Cite This Article

Eden, A., Takıcak, S. B. (2024). The Adaptation of French Engineer Collignon’s Kinematics Book to Ottoman Turkish: Margossian’s Lecture Notes on Fenn-i Mihânik-i Riyâzi (Science of Mathematical Mechanics). Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Cilt: 25 Sayı: 1, 1–28. https://doi.org/10.26650/oba.1319211

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (73)

  1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA): google scholar
  2. Dahiliye Defterler (DH.SAİDd.) 6/13, 29 Zilhicce 1269 (3 Ekim 1853). google scholar
  3. İrâde-Dahiliye (İ.DH.) 999/78968, 23 Zilkade 1303 (23 Ağustos 1886). google scholar
  4. İrade, Meclis-i Mahsus (İ.MMS.) 78/3418, 25 Şaban 1301 (20 Haziran 1884) google scholar
  5. [Ersin], Ali Rıza. Fenn-i Mihânik-i Riyâzî ve Makineler. C. 1. İstanbul: Karabet Matbaası, 1306. google scholar
  6. [Fenmen], Mehmed Refik. “Rumuzât-ı Fenniyemizin Islahı Mes’elesi”. Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti Mecmuası 1, sayı 3 (1909): 69. google scholar
  7. Acar, Şinasi, Atilla Bir ve Mustafa Kaçar. “Osmanlı’da Sivil Mühendis Yetiştirmek Üzere Açılan Hendese-i Mülkiye Mektebi”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları 17, sayı 2 (2016): 1-26. google scholar
  8. Akbaş, Meltem. “The Military March of Physics - II: Teachers and Textbooks of Physics and Mechanical Sciences of the 19th Century Ottoman Military Schools”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları 14, sayı 1 (2012): 89-108. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/13396. google scholar
  9. Appell, Paul E. Mihânik-i Riyâzî. Çeviren Mustafa Salim [Tunakan]. İstanbul: Mühendis Mektebi Matbaası, 1926. google scholar
  10. Aram. Muhasebe-i Ziraiye. İstanbul: Selânik Matbaası, 1303. google scholar
  11. Boyer, Carl B. A History of Mathematics. Canada: Jhon Wiley, 2010. google scholar
  12. Boyer, Carl B. The History of the Calculus and Its Conceptual Development. New York: Dover, 1959. google scholar
  13. Bozkuş, Yıldız Deveci. XIX. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermeni Entelektüeller. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2020. google scholar
  14. Çabuk, Adem ve Tarık Arıkan Saygılı. “Osmanlı İmparatorluğu’nda XIX. Yüzyılın Ortalarında Devlet Muhasebesinde Merdiven Yönteminden Çift Yanlı Kayıt Yöntemine Geçiş”. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi 2, sayı 4 (2013): 168-96. google scholar
  15. Çeçen, Kazım. İstanbul Tenik Üniversitesinin Kısa Tarihçesi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Bilim veTeknoloji Araştırma Merkezi, 1990. google scholar
  16. Charles Bresse, Jacques Antoine. Cours de mecanique appliquee Resistance des materiaux et stabilite des. Paris: Mallet-Bachelier,Imprimeur-Libraire, 1859. https://archive.org/details/bub_gb_6Nl_mZjZ9iMC/ page/n5/mode/2up. google scholar
  17. Collignon, Edouard. Traite deMecanique, Cinematique. C. 1. Paris: Librairie Hachette, 1873. google scholar
  18. Collignon, Edouard. Traite deMecanique, Dynamique. C. 3. Paris: Librairie Hachette, 1874. google scholar
  19. Collignon, Edouard. Traite de Mecanique, Statique. C. 2. Paris: Librairie Hachette, 1873. google scholar
  20. Delassus, MM. Abraham et. Cours de mecanique rationnelle de M. Appell. Paris: Librairie Scientifique A. Hermann, 1888. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9806888q/f5.item. google scholar
  21. Delaunay, Charles E. Traite de Mecanique Rationnelle. Paris: Masson: Langlois et Leclercq, 1856. https:// gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k997091/f85.item.texteImage. google scholar
  22. Deran, Ali. “Meyve Bahçesi İşletmelerinde Maliyet, Gider Ayrımı ve Maliyet Muhasebesinin Yararları.” International Journal of Food and Agricultural Economics 1, sayı 1 (2013): 165-78. google scholar
  23. Dölen, Emre. Türkiye Üniversite Tarihi 1, Osmanlı Döneminde Darülfünun (1863-1922). C. 1. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2009. google scholar
  24. Dugas, Rene. A History of Mechanics. New York: Dover Publications, 2011. google scholar
  25. Duhamel, Jean Marie Constant. Course de Mecanique. Paris: Bachelier, Imprimeur-Libraire, 1845. https:// archive.org/details/bub_gb_JPJvsV6c19oC/page/n5/mode/2up. google scholar
  26. Eden, Alp ve Semiha Betül Takıcak. “Aram Margosyan’ın Sihirli Kareler Kitabı”. Matematik Dünyası 29, sayı 112 (2022): 20-26. google scholar
  27. Ergin, Osman. Türk Maarif Tarihi. C. 3-4. İstanbul: Eser Matbaası, 1977. google scholar
  28. Gökdoğan, Melek Dosay. “Mechanics (Machines) in Ishaq Efendi, the Chief Instructor of Military School in the Ottomans”. Içinde Explorations in the History and Heritage ofMachines and Mechanisms, editör Baichun Zhang ve Marco Ceccarelli, 3-16, 2019. https://doi.org/10.1007/978-3-030-03538-9_1. google scholar
  29. Günergun, Feza. “Paul Mentre: 1926-1928 Yıllarında İstanbul’da bir Fransız Matematikçi - Mühendis”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları 20, sayı 1 (04 Ocak 2019): 92-101. https://doi.org/10.30522/iuoba.497280. google scholar
  30. İhsanoğlu, Ekmeleddin. Darülfünun: Osmanlı’da Kültürel Modernleşmenin Odağı. C. 1. İstanbul: IRCICA, 2010. google scholar
  31. İhsanoğlu, Ekmeleddin, Ramazan Şeşen, M. Bekar, Gülcan Gündüz ve Veysel Bulut. Osmanlı Tabii ve Tatbiki Bilimler Literatürü Tarihi. C. 1-2. İstanbul: IRCICA, 2006. google scholar
  32. İhsanoğlu, Ekmeleddin, Ramazan Şeşen, M. Serdar Bekar, Gülcan Gündüz ve Veysel Bulut. Osmanlı Bilim Literatürü Tarihi Zeylleri. Editör Ekmeleddin İhsanoğlu. C. 2. İstanbul: IRCICA, 2011. google scholar
  33. İhsanoğlu, Ekmeleddin, Ramazan Şeşen, ve Cevat Izgi. Osmanlı Matematik Literatürü Tarihi. Editör Ekmeleddin İhsanoğlu. C. 2. İstanbul: IRCICA, 1999. google scholar
  34. Jourdain, E. B. Philip. “Galileo and Newton”. The Monist 28, sayı 4 (1918): 629-33. https://www.jstor.org/ stable/27900715. google scholar
  35. Kaçar, Mustafa, Tuncay Zorlu, Burak Barutçu, Atilla Bir, C. Ceyhan ve Aras Neftçi. İstanbul Teknik Üniversitesi ve Mühendislik Tarihimiz. Editör Mehmet Karaca. İstanbul: Mavi Ofset, 2012. google scholar
  36. Kazancıgil, Aykut. Osmanlı’da Bilim ve Teknoloji. İstanbul: Ketebe, 2020. google scholar
  37. Koenigs, Gabriel. Leçons de Cinematique. Paris: Librairie Scientifique A. Hermann, 1897. https://archive. org/details/leonsdecinma00koenuoft. google scholar
  38. Kökcü, Ayşe. “Bir Osmanlı Muallimi ve Mühendisi Mustafa Salim Bey ve Hesâb-ı Asgar-ı Nâmütenâhiyat Kısm-ı Evvel Hesâb-ı Tefâzülî Adlı Eseri”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 54, sayı 2 (2014): 407-18. google scholar
  39. Kökcü, Ayşe. “OsmanlI’da Bir Müsbet Bilimci: Aram Margosyan”. Dörtöğe 2, sayı 4 (2013): 139-47. google scholar
  40. Laboulaye, Charles. Traite de cinematique theorique et pratique ou theorie des mecanismes. Paris: Librairie du Dictionnaire des Arts et Manufactures, 1878. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k287127.texteImage. google scholar
  41. Lagrange, Joseph-Louis. Analytical Mechanics. Editör Robert S. Cohen. Çeviren Auguste Boissonnade ve Victor N. Vagliente. Dordrecht: Springer Netherlands, 1997. https://doi.org/10.1007/978-94-015-8903-1. google scholar
  42. Landau, Lev Davidovich ve Evgeny Mikhailovich Lifshitz. Fluid Mechanics, Couse of Theoretical Physics Volume 6. Çeviren J. B. Sykes ve W. H. Reid. Second Edi. Oxford: Pergamon Press, 1987. google scholar
  43. Landau, Lev Davidovich ve Evgeny Mikhailovich Lifshitz. Mechanics, Course of Theoretical Physics Volume 1. Çeviren J. B. Sykes ve J. S. Bell. Third Edit. Oxford: Butterworth-Heinemann, 1976. google scholar
  44. Landau, Lev Davidovich ve Evgeny Mikhailovich Lifshitz. Theory of Elasticity Volume 7. Çeviren J. B. Sykes ve W. H. Reid. Third Edit. Oxford: Elsevier, 1986. google scholar
  45. Mannheim, Amedee. Cours de geometrie descriptive de l'Ecole polytechnique: comprenant les elements de la geometrie cinematique. Paris: Gauthier-Villars, 1886. https://quod.lib.umich.edu/u/umhistmath/ ACV4790.0001.001?view=toc. google scholar
  46. Margosyan, Aram. Fenn-i Mihânik-i Riyâzî, Fenn-i Hareket ve Fenn-i Kuvva. İstanbul: Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn Matbaası, 1302. google scholar
  47. Margosyan, Aram. “Hendese-i Mülkiye Muallimlerinden Mehmed Refik Beye”. Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti Mecmuası 1, sayı 3 (1909): 69-70. google scholar
  48. Margosyan, Aram. Hesâb-ı Tahlîli, Kitâb-ı Evvel: Hesâb-ı Tefâzülî. C. 1. İstanbul: Matbaa-i Daire-i Askeriyye, 1304. google scholar
  49. Margosyan, Aram. “İstatistik Hakkında Bazı Mülâhazât”. Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti Mecmuası 1, sayı 6 (1910): 137-41. google scholar
  50. Mehmed Esad. Mirât-ı Mühendis-hâne-i Berrî-i Hümâyûn. Çeviren Sadık Erdem. İstanbul: İTÜ Bilim ve Teknoloji Tarihi Araştırma Merkezi, 1986. google scholar
  51. Morin, Arthur. Notions geometriques sur les mouvements et leurs transformations, ou, Elements de cinematique. Paris, Leipzig: Librairie Hachette, 1878. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6568715d. texteImage. google scholar
  52. Okay, Cüneyd. Eski Harfli Mühendislik Dergileri. İstanbul: Kurtiş Matbaası, 2004. google scholar
  53. Okay, Cüneyd. Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti Belgeleriyle. Ankara: TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi, 2008. google scholar
  54. Pakalın, Mehmed Zeki. Sicill-i Osmanî Zeyli: Son Devir Osmanlı Meşhurları Ansiklopedisi. Çeviren Mustafa Keskin. C. 11. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2008. google scholar
  55. Pedersen, K. M. “Roberval’s Method of Tangents”. Centaurus 13, sayı 2 (1969): 151-82. google scholar
  56. Resal, Henri. Traite de Cinematique Pure. Paris: Mallet-Bachelier-Imprimeur-Libraire, 1862. https:// ia800709.us.archive.org/14/items/traitdecinmatiq00resagoog/traitdecinmatiq00resagoog.pdf. google scholar
  57. Roberval, Gilles Personne de. Divers Ouvrages. Paris: Academie Royale des Sciences, 1693. https://archive. org/details/diversouvrages00robe. google scholar
  58. Santur, Mehmet Fikri. "Yüksek Mühendis Mektebi Tarihçesi". Mühendis Mektebi Mecmuası (Mezunlar Broşürü) 4, sayı 47’ye ek (1931): 1-3 (185-187). google scholar
  59. Tuncer, Talat. Matematik Sözlüğü. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi Prof. Dr. Nazım Terzioğlu Basım Atölyesi, 1995. google scholar
  60. Takıcak, S. Betül ve Alp Eden. “İnşaat Mühendisi ve Amatör Matematikçi Aram Margosyan’ın İstatistik Üzerine Görüşleri”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları / Studies in Ottoman Science 24, sayı 1 (06 Ocak 2023): 33-65. https://doi.org/10.26650/oba.1133163. google scholar
  61. Uluçay, Çağatay ve Enver Kartekin. Yüksek Mühendis Okulu (Yüksek Mühendis ve Yüksek Mimar Yetiştiren Müesseselerin Tarihi). İstanbul: Berksoy Matbaası, 1958. google scholar
  62. Whitaker, Edmund Taylor. A Treatise on the Analytical Dynamics of Particles and Rigid Bodies. Second Edi. London: Cambridge University Press, 1917. https://archive.org/details/treatisanalytdyn00whitrich. google scholar
  63. Yazan, Ö. “19.yy. Sonlarında Osmanlı Tarım İşletmelerinde Yönetim ve Muhasebe Uygulamaları: ‘Çiftlik İdaresi’ Örneği”. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, sayı İşletme Tarihi Özel Sayısı (2018): 280-332. google scholar
  64. Akbaş, Meltem. “Osmanlı Türkiyesi’nde Modern Fizik (19. Yüzyıl)”. İstanbul Üniversitesi, Doktora tezi, 2008. google scholar
  65. Arslanyürek, Yaşar. “Osmanlı Devleti’nde Mesleki ve Teknik Okullar (1876-1908)”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Doktora tezi, 2015. google scholar
  66. Dede, Ezgi. “Selanik Ziraat Mektebi (1889-1912)”. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2017. google scholar
  67. Kökcü, Ayşe. “Osmanlı’da Diferensiyel İntegral Hesap ve Eğitimdeki Yeri”. Ankara Ünivesitesi, Doktora Tezi, 2014. google scholar
  68. Mentre, Paul. “Docteur Theses”, 1923. Erişim 15 Haziran 2023. http://www.numdam.org/item/ THESE_1923__43__1_0.pdf. google scholar
  69. “Collignon, Ecole des Ponts et Chaussees”. Erişim 16 Haziran 2023. https://heritage.ecoledesponts.fr/ ark:/12148/btv1b10481348z/f297.item.r=9562. google scholar
  70. “ITU Library Service, Mustafa İnan Lib. Rare Books Hall, Fenn-i mihanik-i riyazi,Aram Margosyan”. Erişim 14 Haziran 2023. https://divit.library.itu.edu.tr/search?/aMargosyan/amargosyan/1%2C3%2C6%2CB/ frameset&FF=amargosyan+aram&1%2C%2C2/indexsort=-. google scholar
  71. “TO-KAT, Duhamel, Cours de Mecanique”. Erişim 15 Haziran 2023. https://www.toplukatalog.gov. tr/?_f=1&the_page=1&cwid=2&keyword=Duhamel+Cours+de+Mecanique+&tokat_search_ field=1&order=0&command=Tara#alt. google scholar
  72. “TO-KAT, Duhamel, İnfinitesimal”. Erişim 15 Haziran 2023. https://www.toplukatalog. gov.tr/?_f=1&the_page=1&cwid=2&keyword=Duhamel+İnfinitesimal&tokat_search_ field=1&order=0&command=Tara#alt. google scholar
  73. İrade, Meclis-i Mahsus (İ.MMS.) 78/3418, 25 Şaban 1301 (20 Haziran 1884) google scholar