AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe study aims to contribute to the literature on the History of Islamic Sects and to provide a basis for future research on religious life and religious authority in contemporary Syria
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study examines the transformation of religious authority in modern Syria through the life, religious discourse, and institutional position of Sheikh Ahmad Badr al-Din Hassoun, who served as the Grand Mufti of the Syrian Arab Republic between 2005 and 2021. Hassoun functioned not only as the highest-ranking official religious authority in Syria but also as a symbolic and intellectual figure during a period characterized by the redefinition of religion-state relations. His educational background in the Al-Azhar University tradition, his studies on Shafiʻi jurisprudence, and his affiliation with the Naqshbandi Sufi heritage positioned him within the classical Sunni scholarly tradition. At the same time, his emphasis on Sunni-Shiʻi rapprochement, interfaith dialogue, and supra-sectarian discourse distinguished him as a reform-oriented scholar in contemporary Islamic thought. Hassoun’s close relationship with the Baʻath regime, particularly during the Syrian civil war after 2011, attracted criticism concerning the political instrumentalization of religious authority. In this context, the abolition of the office of Grand Mufti in 2021 and the transfer of fatwa authority to a state-controlled multi-sectarian council represented a major transformation in the institutional structure of Sunni religious authority in Syria. Institutional reactions to some of Hassoun’s controversial interpretations of certain Qur’anic surahs further reveal the restriction of individual religious interpretation and the increasing collectivization of religious discourse under state supervision. Within the methodological and critical framework of the History of Islamic Sects, this study analyzes Hassoun’s scholarly identity, religious discourse, perspectives on Sunni-Shiʻi relations, approach to Salafism, and warnings against sectarian fanaticism. It also evaluates the intellectual and institutional transformations that occurred during his tenure as Grand Mufti. The study aims to contribute to the literature on the History of Islamic Sects and to provide a basis for future research on religious life and religious authority in contemporary Syria
Özet
Şeyh Ahmed Bedreddin Hassûn’un hayatı, dini söylemi ve kurumsal konumu üzerinden modern Suriye’de dini otoritenin geçirdiği dönüşüm bu çalışmanın temel meselesidir. 2005-2021 yılları arasında Suriye Arap Cumhuriyeti’nin Başmüftüsü olarak görev yapan Hassûn, sadece en üst düzey dini otorite değil aynı zamanda din-devlet ilişkilerinin yeniden tanımlandığı bir dönemin sembolik ve entelektüel aktörü olmuştur. Ezher geleneğine dayanan akademik formasyonu, Şâfiî fıkhıyla alakalı yaptığı akademik çalışmaları ve Nakşî tasavvufi miras ile kurduğu ilişki, onu klasik Sünnî ulema çizgisi içerisinde konumlandırırken, İslâm mezhepleri arası yakınlaşma, dinlerarası diyalog ve mezhepler üstü söylemleri çağdaş İslâm düşüncesinde reformist bir dini figür olarak öne çıkarmıştır. Hassûn’un Baas rejimiyle kurduğu yakın ilişki, özellikle 2011 sonrası ülkedeki iç savaş sürecinde dini otoritesini siyasal meşruiyet üretiminde kullandığı veya araçsallaştırdığı yönünde ağır eleştirilere neden olmuştur. 2021 yılında başmüftülük makamının kaldırılarak fetva verme yetkisinin devlet kontrolündeki çok mezhepli bir kurula/meclise devredilmesini, Suriye’deki Sünnî dini otoritenin kurumsal merkezinin tasfiyesi olarak değerlendirmek mümkündür. Bununla birlikte Hassûn’a bazı surelerle ilgili yaptığı tefsir ve tartışmalı yorumlar nedeniyle verilen kurumsal tepkiler, bireysel dini yorum sahasının daraltıldığını ve dini söylemin kolektif ve denetimli bir kimliğe dönüştürüldüğünü ortaya koymaktadır. Çalışmada Hassûn’un hayatı, ilmi kişiliği ve eserleri, İslâm mezhepleri arası yakınlaşma ve diğer din mensuplarıyla diyalog kurma olgularına bakışı ile bazı görüşleri İslam Mezhepleri Tarihi disiplinine ait metodolojik ve eleştirel ölçütler ışığında ele alınacaktır. Ayrıca Hassûn’un Başmüftülüğü sürecinde yaşadığı radikal değişikliğe dair bilgiler verilecektir. Bununla birlikte özellikle mezheplere dair bakışı doğrultusunda Ehl-i sünnet ile Şîa arasındaki ilişki, Selefîlik olgusuna bakışı ve mezheb taassubuna karşı Müslümanlara yaptığı uyarılara temas edilecektir. Bu yönüyle çalışma, Hassûn’un dini söylem ve yaklaşımlarının İslâm Mezhepleri Tarihi literatürü içerisindeki yerinin tespitine katkı sunmayı hedeflemektedir. Ayrıca bu çalışma ile Suriye’deki dini hayata yönelik yapılacak olan çalışmalara kapı aralaması hedeflenmektedir.