AI Summary & Key Takeaways
AI InsightEmploying a qualitative research methodolo-gy, the study uses comparative textual analysis.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study comparatively examines the views of two prominent Muʿtazilite thinkers, al-Nazzām and al-Jāhiz, on the inimitability (iʿjāz) of the Qur’an within the framework of classical rhetoric theories. The research aims to identify the methodological and conceptual differences between al-Nazzām’s ṣarf theory, which interprets iʿjāz as a metaphysical prevention, and al-Jāhiz’s rhetoric-based approach, developed through clarity (bayān), the arrangement of words, and meaning production. According to al-Nazzām, iʿjāz concerns God’s power rendering humans incapable of producing its likeness; this view is grounded in understanding the Qur’anic challenge verses as a physical impediment within the frame-work of the ṣarf theory. Conversely, al-Jāhiz explains the Qur’an’s iʿjāz through rhetorical elements such as lexical structure, semantic density, simile (tašbīh), ellipsis (haḏf), and syntactic reordering (taqdīm-taʾkhīr). His approach is elaborated in works such as al-Bayān wa’l-Tabyīn, Naẓm al-Qur’ān, and Hujaj al-Nubuwwa. This study analyzes these thinkers’ approaches not only in theological terms but also through their semantic and rhetorical dimensions, revealing the diversity of iʿjāz theories within the Muʿtazilite school and their influence on the naẓm theory. Employing a qualitative research methodolo-gy, the study uses comparative textual analysis.
Özet
Bu çalışma, Kur’an’ın iʿcâzını açıklamada önemli katkılar sunan iki Muʿtezilî düşünür olan Nazzâm ve Câhiz’in görüşlerini klasik belâgat teorileri bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmanın amacı, Nazzâm’ın "Sarfe” teorisiyle iʿcâzı metafizik bir engelleme biçimi olarak yorumlaması ile Câhiz’in beyân, lafzın tertibi ve anlam üretimi üzerinden geliştirdiği retorik temelli yaklaşım arasındaki yöntemsel ve kavramsal farkları ortaya koymaktır. Nazzâm’a göre iʿcâz, Allah’ın kudretiyle insanların benzerini getirmekten aciz bırakılmasıyla ilgilidir; bu görüş, özellikle Kur’an’daki meydan okuma ayetlerinin “Sarfe sarf nazariyesi” çerçevesinde fizikî bir engelleme olarak anlaşılmasıyla temellendirilir. Buna karşılık Câhiz, Kur’an’ın iʿcâzını lafzî yapı, anlam yoğunluğu, teşbih, hazf, takdim-te’hîr gibi belâgat unsurlarıyla açıklamaya çalışır. Onun yaklaşımı, el-Beyân ve’t-Tebyîn, Nazmu’l-Kur’ân ve Hücecu’n-Nübüvve gibi eserlerinde detaylandırılmıştır. Araştırma, bu iki düşünürün yaklaşımlarını sadece kelâmî yönleriyle değil, aynı zamanda semantik boyutlarıyla da analiz ederek Mu‘tezilî ekol içerisindeki iʿcâz teorilerinin çeşitlili-ğini ve nazm teorisine etkilerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu çerçevede çalışmada, nitel araştır-ma yöntemi kullanılmış ve metin çözümlemesine dayalı karşılaştırmalı analiz yapılmıştır.