Journals / TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi / 2016 / Cilt: 1 Sayı: 7

ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDEKİ SINIRLAMA İŞLEVİNDEKİ “-(y)XncA dek/degin/kadar” ARA FORMUNUN DOĞU TRAKYA AĞIZLARINDAKİ GÖRÜNÜMÜ VE “-(y)XncA” ZARF-FİİLİNİN KULLANIM ÇEŞİTLİLİĞİ

Pages
152–163
Publication Date
2016-06-27
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Çalışmamızda bu konu üzerinde durulacaktır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Zarf-fiillerin Türkçenin ilk yazılı eserlerinden itibaren ne denli değişik işlevlerde kullanıldığını takip edebilmekteyiz.
📊
Key Findings & Data:Eski Anadolu Türkçesinde ise sınırlama işlevini oluşturan {-(y)XncA}‘nın dört farklı formunu görmekteyiz: 1. “-(y)XncA” 2. “-(y)XncA ve çekim edatı” 3. “-(y)XncA(y)A ve çekim edatı” 4. “Tâ/çak... -(y)XncA”.
💡
Conclusion & Impact:Çalışmamızda bu konu üzerinde durulacaktır.
🔬Design:Experimental Field Trial
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Doğu Trakya · İşlev · Zarf-Fiil

Özet

Zarf-fiillerin Türkçenin ilk yazılı eserlerinden itibaren ne denli değişik işlevlerde kullanıldığını takip edebilmekteyiz. Eski Türkçe döneminden günümüz Türk lehçelerine kadar, zarf-fiil ekleri fiillerin cümle içinde zarf olarak kullanılmasını sağlayarak, fiillere birtakım işlevler kazandırmıştır. Bazı durumlarda da zarf-fiiller asıl işlevini/işlevlerini kaybetmiş veya başka bir yapıya aktarmıştır. Eski Türkçe döneminden beri takip edebildiğimiz {-(G)XncA} zarf-fiil ekinin genellikle iki anlamda ve işlevde kullanıldığı görülmektedir: Bunlardan ilki (-dığı zaman, -dığında) anlamında zamandaşlık işlevi; ikincisi (-ıncaya kadar, -ana kadar) anlamında sınırlılık işlevidir. Özellikle Türkiye Türkçesinde {-(y)XncA} zarf-fiilinin sınırlama işlevi, tek başına {-(y)XncA} eki ile karşılanamadığı için, bu anlam “Fiil+ {-(y)XncA}+(y)A ve çekim edatı” şeklinde formüle edebileceğimiz bir yapıyla ifade edilir. Eski Anadolu Türkçesinde ise sınırlama işlevini oluşturan {-(y)XncA}‘nın dört farklı formunu görmekteyiz: 1. “-(y)XncA” 2. “-(y)XncA ve çekim edatı” 3. “-(y)XncA(y)A ve çekim edatı” 4. “Tâ/çak... -(y)XncA”. Günümüzde ise Eski Anadolu Türkçesindeki bu dört farklı formun Doğu Trakya Ağızlarında işlek bir biçimde kullanıldığı görülmektedir. Çalışmamızda bu konu üzerinde durulacaktır. Anahtar Kelimeler: Doğu Trakya, İşlev, Zarf-Fiil, Ağız, Eski Anadolu Türkçesi Zarf-fiillerin Türkçenin ilk yazılı eserlerinden itibaren ne denli değişik işlevlerde kullanıldığını takip edebilmekteyiz. Eski Türkçe döneminden günümüz Türk lehçelerine kadar, zarf-fiil ekleri fiillerin cümle içinde zarf olarak kullanılmasını sağlayarak, fiillere birtakım işlevler kazandırmıştır. Bazı durumlarda da zarf-fiiller asıl işlevini/işlevlerini kaybetmiş veya başka bir yapıya aktarmıştır. Eski Türkçe döneminden beri takip edebildiğimiz {-(G)XncA} zarf-fiil ekinin genellikle iki anlamda ve işlevde kullanıldığı görülmektedir: Bunlardan ilki (-dığı zaman, -dığında) anlamında zamandaşlık işlevi; ikincisi (-ıncaya kadar, -ana kadar) anlamında sınırlılık işlevidir. Özellikle Türkiye Türkçesinde {-(y)XncA} zarf-fiilinin sınırlama işlevi, tek başına {-(y)XncA} eki ile karşılanamadığı için, bu anlam “Fiil+ {-(y)XncA}+(y)A ve çekim edatı” şeklinde formüle edebileceğimiz bir yapıyla ifade edilir. Eski Anadolu Türkçesinde ise sınırlama işlevini oluşturan {-(y)XncA}‘nın dört farklı formunu görmekteyiz: 1. “-(y)XncA” 2. “-(y)XncA ve çekim edatı” 3. “-(y)XncA(y)A ve çekim edatı” 4. “Tâ/çak... -(y)XncA”. Günümüzde ise Eski Anadolu Türkçesindeki bu dört farklı formun Doğu Trakya Ağızlarında işlek bir biçimde kullanıldığı görülmektedir. Çalışmamızda bu konu üzerinde durulacaktır.

🔖

Cite This Article

HÜNERLİ, B. (2016). ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDEKİ SINIRLAMA İŞLEVİNDEKİ “-(y)XncA dek/degin/kadar” ARA FORMUNUN DOĞU TRAKYA AĞIZLARINDAKİ GÖRÜNÜMÜ VE “-(y)XncA” ZARF-FİİLİNİN KULLANIM ÇEŞİTLİLİĞİ. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 1 Sayı: 7, 152–163. https://ajindex.com/articles/1013589

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (24)

  1. Ata, Aysu 2004, Karahanlı Türkçesi: Türkçe İlk Kur’an Tercümesi, Ankara:
  2. TDK Yayınları.
  3. Bodroligeti, András J. E. 2001,
  4. A Grammar of Chagatay, Muenchen: Lincom Europa. Canpolat, Mustafa 1995, Mecmū‘atü’n-Neẓā’ir -‘Ömer Bin Meṣ‘ūd, Ankara:
  5. TDK Yayınları.
  6. Çağatay, Saadet 2008, “Eski Osmanlıca’da Fiil Müştakları I-II-III”, Prof. Dr. Saadet Çağatay’ın Yayınlanmış Tüm Makaleleri C:1, Hzl. Aysu Ata, İstanbul Ayaz Tahir Türkistan İdil- Ural Vakfı, s. 322-383.
  7. Demir, Necati 2004, Dânişmend-nâme, Ankara:
  8. Akçağ Yayınları.
  9. Demiray, Gizem 2008, Kırklareli Pınarhisar Merkez İlçesi ve Köyleri Ağız İncelemesi, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Deny, Jean 1941, Türk Dili Grameri (Osmanlı Lehçesi), Çev. Ali Ulvi Elöve, İstanbul:
  10. Maarif Matbaası. Dilçin, Cem 1991, Mes‘ūd Bin Aḥmed-Süheyl ü Nev-Bahâr, Ankara:
  11. TDK Yayınları.
  12. Ergin, Muharrem 1998,
  13. Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak Basım / Yayım / Tanıtım. Eliyev, Vilayet 1989, Azerbaycan Dilinde Fe’li Bağlama, Bakı: V. İ. Lenin Adına APİ-NİN Neşri. Gabain, Annemarie Von. 1945,
  14. Özbekische Grammatik, Leipzig Wien: Otto Harrassowitz. ------------------------------ 2003,
  15. Eski Türkçenin Grameri, Çev. Mehmet Akalın, Ankara:
  16. TDK Yayınları.
  17. Güldaş, Ayhan 1996, Hâlilname - Abdülvasi Çelebi, Ankara:
  18. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  19. Gülsevin, Gürer 2001, “Türkiye Türkçesinde Birleşik Zarf-Fiiller”, Afyon Kocatepe Üniversitesi,
  20. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C: II, Sayı: 2, Afyon, s.122-143.
  21. Hünerli, Bülent 2006, Kırklareli Babaeski İlçe ve Köyleri Ağız İncelemesi, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. --------------------- 2012, Oğuz Grubu Türk Lehçelerinde Zarf-fiiller, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Basılmamış Doktora Tezi. Kalay, Emin 1990, Edirne İli Havsa İlçesi ve Köyleri Ağzı, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. ---------------- 1998,
  22. Edirne İli Ağızları, Ankara:
  23. TDK Yayınları.
  24. Karahan, Leyla 2011, “Anadolu Ağızlarında Kullanılan Bazı Zarf-Fiil Ekleri” Türk Dili Üzerine İncelemeler, Ankara: Akçağ Yayınları, s.345-373. ------------------- 2011, “Zarf-Fiil Eklerinin Genişleme Eğilimi ve –sA(r) Ekinin Yapısı” Türk Dili Üzerine İnceleme