KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi / 2026 / Volume: 31 Issue: 2

The Role of Physical Activity Participation Models in Improving Caregiving Burden Among Parents of Individuals with Special Needs

Ertuğrul Gazi Düzenli, Selami Yüksek, Samet Zengin

Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Abstract

This cross-sectional study uses a relational survey model to examine the caregiver burden of parents of individuals with special needs across diagnostic groups, developmental periods, and physical activity models. Participants included 181 parents (153 mothers, 28 fathers). Data collected via a Personal Information Form and the Zarit Caregiver Burden Scale were analyzed using t-tests, ANOVA, Chi-square, and Hayes’ Process (Model 1). Results showed that caregiver burden significantly differs by diagnosis, peaking in parents of children with Autism Spectrum Disorder (ASD) (Mean= 51.35, p= .012). Regarding developmental stages, parents in the preschool (0-6 years) group reported significantly higher burden than those in the childhood (7-12 years) group (p= .044). Regression analysis revealed that physical activity acts as a "direct intervention tool" for high-risk groups, such as college-educated parents, rather than a "moderating" mechanism (p= .919). Specifically, for parents with a bachelor’s degree, the "Together Active" model significantly reduced burden (p= .026). Conversely, when only the individual with special needs was active, burden remained high, a finding attributed to the "Waiting Room Paradox" proposed in this study. In conclusion, physical activity models are critical predictors of time pressure and caregiver burden. It is of vital importance to restructure rehabilitation processes with exercise programs that transition parents from passive waiting to active participation.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Düzenli, E. G., Yüksek, S., Zengin, S. (2026). The Role of Physical Activity Participation Models in Improving Caregiving Burden Among Parents of Individuals with Special Needs. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, Volume: 31 Issue: 2. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1946626

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

↗Yeni Sekme

PDF belgesi yükleniyor...

Kaynakça (46)

  1. Aksamit, D., & Martin, M. D. M. B. (2021). Experiences of mothers who care for adults with profound intellectual disabilities: Qualitative study. International Journal of Special Education, 36(2), 1–12.
  2. Alataş, D. M., Cemali, M., Cimilli, E., Arslan, B. Ç., Öksüz, Ç., & Karaduman, A. Y. (2024). Özel gereksinimli çocuğa sahip olmanın ebeveyn üzerindeki etkisinin ve ebeveynlerin sağlıkları hakkındaki farkındalıklarının incelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 12(2), 71–80. https://doi.org/10.30720/ered.1381472
  3. Aoun, S. M., Bentley, B., Funk, L., Toye, C., Grande, G., & Stajduhar, K. J. (2013). A 10-year literature review of family caregiving for motor neurone disease: Moving from caregiver burden studies to palliative care interventions. Palliative Medicine, 27(5), 437–446. https://doi.org/10.1177/0269216312450346
  4. Avşaroğlu, S., & Gilik, A. (2017). Özel gereksinimli çocuğa sahip anne-babaların kaygı durumlarına göre umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. İlköğretim Online, 16(3), 1022–1035. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.330239
  5. Aysever, H., & Sakallı Demirok, M. (2019). Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin sosyal destek algılarının ve yılmazlık düzeylerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(3), 561–595. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.467417
  6. Barratt, M., Lewis, P., Duckworth, N., Jojo, N., Malecka, V., Tomsone, S., Rituma, D., & Wilson, N. J. (2025). Parental experiences of quality of life when caring for their children with intellectual disability: A meta-aggregation systematic review. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 38(1), e70005. https://doi.org/10.1111/jar.70005
  7. Bonis, S. (2016). Stress and Parents of Children with Autism: A Review of Literature. Issues in Mental Health Nursing, 37(3), 153–163. https://doi.org/10.3109/01612840.2015.1116030
  8. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (30. baskı). Pegem Akademi.
  9. Caspersen, C. J., Powell, K. E., & Christenson, G. M. (1985). Physical activity, exercise, and physical fitness: Definitions and distinctions for health-related research. Public Health Reports, 100(2), 126–131.
  10. Cengiz, S., Nebioğlu Yıldız, M., & Peker, A. (2021). Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynler ile tipik gelişim gösteren çocuğa sahip ebeveynlerin stres ve yaşam doyum düzeylerinin incelenmesi. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 17(36), 2932–2959. https://doi.org/10.26466/opus.832440
  11. Çetrez İşcan, G., & Malkoç, A. (2017). Özel gereksinimli çocuğa sahip ailelerin umut düzeylerinin başa çıkma yeterliği ve yılmazlık açısından incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 120–127.
  12. Çokyaman, T., & Battal, F. (2020). Otizm spektrum bozukluğu ve down sendromlu çocukların bakım verme yüklerinin Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği ile değerlendirilmesi. Sakarya Medical Journal, 10(2), 210–215. https://doi.org/10.31832/smj.527308
  13. Dökmen, Z. Y. (2012). Yakınlarına bakım verenlerin ruh sağlıkları ile sosyal destek algıları arasındaki ilişkiler. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 3–38.
  14. Duran, S., & Barlas, G. (2014). Zihinsel engelli bireylerin ebeveynlerinin öznel iyi oluş, öz duyarlık ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 69–79.
  15. Dykens, E. M., Fisher, M. H., Taylor, J. L., Lambert, W., & Miodrag, N. (2014). Reducing distress in mothers of children with autism and other disabilities: A randomized trial. Pediatrics, 134(2), e454–e463. https://doi.org/10.1542/peds.2013-3164
  16. Dykens, E. M. (2015). Family adjustment and interventions in neurodevelopmental disorders. Current Opinion in Psychiatry, 28(2), 121–126. https://doi.org/10.1097/YCO.0000000000000129
  17. Eryiğit, T., Çevik, M., Erdoğan, B., Karasu, B. B., Erdoğan, U., & Özok Bulut, N. (2024). Özel gereksinimli bireylerin bakım vericilerinin bakım yükü ve algılanan sosyal izolasyon durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Health and Sport Sciences, 7(2), 126–139.
  18. Garber, C. E., Blissmer, B., Deschenes, M. R., Franklin, B. A., Lamonte, M. J., Lee, I. M., ... & Swain, D. P. (2011). American College of Sports Medicine position stand. Quantity and quality of exercise for developing and maintaining cardiorespiratory, musculoskeletal, and neuromotor fitness in apparently healthy adults: guidance for prescribing exercise. Medicine and Science in Sports and Exercise, 43(7), 1334-1359.
  19. George, D., & Mallery, P. (2024). IBM SPSS statistics 29 step by step: A simple guide and reference (18th ed.). Routledge.
  20. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., & Tatham, R. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Education.
  21. Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). The Guilford Press.
  22. Hayes, S. A., & Watson, S. L. (2013). The impact of parenting stress: A meta-analysis of studies comparing the experience of parenting stress in parents of children with and without autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43(3), 629–642. https://doi.org/10.1007/s10803-012-1604-y
  23. Homan, K. J., Greenberg, J. S., & Mailick, M. R. (2019). Generativity and well-being of midlife and aging parents with children with developmental or mental health problems. Research on Aging, 42(3-4), 95–104. https://doi.org/10.1177/0164027519888995
  24. İnci, F. H., & Erdem, M. (2008). Bakım Verme Yükü Ölçeği’nin Türkçe'ye uyarlanması geçerlilik ve güvenilirliği. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 11(4), 85–95.
  25. Karasar, N. (2024). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar İlkeler Teknikler, Ankara: Nobel.
  26. Lee, M. H., Matthews, A. K., & Park, C. (2019). Determinants of health-related quality of life among mothers of children with cerebral palsy. Journal of Pediatric Nursing, 44, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2018.10.001
  27. Ören, B., & Aydın, R. (2020). Engelli çocuğa sahip ebeveynlerde bakım veren yükü ve depresyon durumlarının incelenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(3), 302–309. https://doi.org/10.34087/cbusbed.682392
  28. Özdoğru, M. (2021). Özel Gereksinimli Öğrencilerin Okul Öncesi Eğitiminde Karşılaşılan Sorunlar. Temel Eğitim, 11, 6-16. https://doi.org/10.52105/temelegitim.11.1
  29. Özmen, D., & Çetinkaya, A. (2012). Engelli çocuğa sahip ailelerin yaşadığı sorunlar. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 28(3), 35–49.
  30. Özşenol, F., Işıkhan, V., Ünay, B., Aydın, H. İ., Akın, R., & Gökçay, E. (2003). Engelli çocuğa sahip ailelerin aile işlevlerinin değerlendirilmesi. Gülhane Tıp Dergisi, 45(2), 156–164.
  31. Patel, A. D., Arya, A., Agarwal, V., Gupta, P. K., & Agarwal, M. (2022). Burden of care and quality of life in caregivers of children and adolescents with autism spectrum disorder. Asian Journal of Psychiatry, 70, 103030. https://doi.org/10.1016/j.ajp.2022.103030
  32. Piştav Akmeşe, P., & Kayhan, N. (2014). Okul Öncesi ve İlkokula Devam Eden Özel Gereksinimli Öğrencilerin Aile Katılım Düzeylerinin İncelenmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(2), 39-56. https://doi.org/10.14812/cufej.2014.012
  33. Plowman, S. A., & Smith, D. L. (2013). Exercise physiology for health, fitness, and performance (4th ed.). Lippincott Williams & Wilkins.
  34. Posfay-Barbe, K. M., Barbe, R. P., Wetterwald, R., Belli, D. C., & McLin, V. A. (2013). Parental functioning improves the developmental quotient of pediatric liver transplant recipients. Pediatric Transplantation, 17(6), 545–551. https://doi.org/10.1111/petr.12110
  35. Sav, S., Arasan Doğan, İ., & Keskin, R. (2023). Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin psikolojik iyi oluşları ile bakım verme yükleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mutluluk ve İyi Oluş Dergisi, 8(1), 24–41.
  36. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
  37. Turan, F. (2017). Family burden among parents of children with intellectual disability. Journal of Psychiatric Nursing, 8(1), 10–16. https://doi.org/10.14744/phd.2017.87609
  38. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2015). International Charter of Physical Education, Physical Activity and Sport.
  39. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2017). A guide for ensuring inclusion and equity in education.
  40. Üstün, K., Kıvrak, K., Körtelli, O., Bingölbali, Ö., Taşkaya, C., & Sarı, Z. (2022). Engelli çocuğa sahip ebeveynlerin bakım yükü ve fiziksel aktivite seviyesi arasındaki ilişkinin araştırılması. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6(3), 488–498.
  41. United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. UN Publishing.
  42. van Niekerk, K., Stancheva, V., & Smith, C. (2023). Caregiver burden among caregivers of children with autism spectrum disorder. The South African Journal of Psychiatry, 29, Article 2079. https://doi.org/10.4102/sajpsychiatry.v29i0.2079
  43. Yüksel, H., & Tanrıverdi, A. (2019). Özel gereksinimli çocuğa sahip olan ailelerin yaşadıkları sosyal sorunlar ve baş etme yolları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(3), 535–559.
  44. Warburton, D. E., & Bredin, S. S. (2016). Reflections on Physical Activity and Health: What Should We Recommend? Canadian Journal of Cardiology, 32(4), 495-504. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.493089
  45. World Health Organization. (2020). WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. World Health Organization.
  46. Zarit, S. H., Reever, K. E., & Bach-Peterson, J. (1980). Relatives of the impaired elderly: Correlates of feelings of burden. The Gerontologist, 20(6), 649–655. https://doi.org/10.1093/geront/20.6.649