KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2025 / Sayı: 59

Bibliyoterapi Temelli Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Psiko-Eğitim Programı: Karma Desenli Bir Uygulama

Bibliotherapy-Based Spiritual Counseling and Care Psycho-Educational Program: A Mixed-Methods Study

Mustafa Koç

Sayfa
517–549
Yayın Tarihi
2025-12-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Bu makalenin temel amacı, bibliyoterapi tekniğine dayalı olarak yapılandırılan manevi danışmanlık ve rehberlik psiko-eğitim programının, üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerine etkisini çok boyutlu olarak incelemektir. Çalışma, karma yöntem desenine göre planlanmış ve hem nicel hem de nitel veri toplama tekniklerinden yararlanılmıştır. Nicel araştırma aşamasında Balıkesir Üniversitesi’nde öğrenim görmekte olan 44 öğrenci deney (n = 22) ve kontrol (n = 22) gruplarına rastgele atanmıştır. Deney grubuna 12 oturumdan oluşan, tematik olarak tasarlanmış manevi danışmanlık ve rehberlik psiko-eğitim programı uygulanmıştır. Katılımcılardan elde edilen veriler Beck Kaygı Ölçeği, Beck Umutsuzluk Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği ve Yaşamı Sürdürme Nedenleri Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Bu veriler, parametrik olmayan istatistiksel analiz teknikleri olan Wilcoxon ve Mann-Whitney U testleriyle değerlendirilmiştir. Nitel boyutta ise NVivo 2020 yazılımı aracılığıyla yapılan analizlerde oturum gözlemleri, katılımcıların yansıtıcı ifadeleri ve içerik çözümlemeleri dikkate alınmıştır. Araştırma sonuçları, deney grubundaki üniversite öğrencilerinin kaygı, depresyon ve umutsuzluk düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı ve terapötik açıdan kayda değer düşüşler yaşadığını ortaya koymuştur. Yaşamı sürdürme nedenlerine ilişkin puanlardaki anlamlı artış, bireylerin yaşamla kurdukları psikolojik bağın güçlendiğini, varoluşsal düzeyde bir dayanıklılık geliştirdiklerini göstermektedir. Nitel bulgular ise katılımcıların içsel farkındalıklarında derinleşme, manevi yönelimlerinde anlam kazanımı, duygusal düzenleme yetilerinde gelişim ve toplumsal sorumluluk bilincinde artış yaşadıklarını yansıtmaktadır. Bu bulgular, bireylerin semptomatik düzeyin ötesinde bilişsel, duygusal ve spiritüel katmanlarda dönüşüm yaşadığını göstermektedir. Sonuç olarak, bibliyoterapi temelli manevi danışmanlık ve rehberlik psiko-eğitim programı, üniversite gençliğinin psikolojik sağlamlığını çok boyutlu biçimde destekleyen ve içsel denge ile toplumsal uyumu artıran etkili bir müdahale uygulaması olarak öne çıkmaktadır.

Abstract

The primary aim of this article is to examine, in a multidimensional manner, the effects of a psycho-educational program structured on the basis of bibliotherapy techniques within the framework of spiritual counseling and care on the psychological resilience levels of university students. The study was designed according to a mixed-methods approach, utilizing both quantitative and qualitative data collection techniques. In the quantitative phase, 44 students enrolled at Balıkesir University were randomly assigned to experimental (n = 22) and control (n = 22) groups. The experimental group participated in a twelve-session, thematically structured psycho-educational program based on spiritual counseling and care. Data were collected through the Beck Anxiety Inventory, Beck Hopelessness Scale, Beck Depression Inventory, and the Reasons for Living Inventory. These data were analyzed using non-parametric statistical techniques, specifically the Wilcoxon signed-rank test and the Mann–Whitney U test. In the qualitative phase, analyses were conducted through NVivo 2020 software, incorporating session observations, reflective participant statements, and thematic content analyses. The results revealed that the experimental group experienced statistically significant and therapeutically meaningful reductions in anxiety, depression, and hopelessness levels. The significant increase in scores related to reasons for living indicated that participants strengthened their psychological bond with life and developed resilience at an existential level. Qualitative findings reflected that participants experienced deepening of inner awareness, meaning-making in spiritual orientation, improvement in emotional regulation skills, and enhancement of social responsibility consciousness. These results demonstrate that individuals underwent transformation not only at a symptomatic level but also across cognitive, emotional, and spiritual domains. In conclusion, the bibliotherapy-based spiritual counseling and care psycho-educational program emerges as an effective intervention that supports the psychological resilience of university youth in a multidimensional way, while fostering inner balance and social harmony.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Koç, M. (2025). Bibliyoterapi Temelli Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Psiko-Eğitim Programı: Karma Desenli Bir Uygulama. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 59, 517–549. https://doi.org/10.17120/omuifd.1743263

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (62)

  1. Ak, Mehmet – Eşen, Emel – Özdengül, Fatma. “Mevlana Penceresinden Bilişsel Terapiler”. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi 3/1 (2014), 133–141.
  2. Aracı, Ulaş. Sûfî Hikâyelerinin Kullanıldığı, Bilişsel-Davranışçı Yaklaşımla Bütünleştirilmiş Biblioterapinin İşlevsel Olmayan Düşünceler ve Kendini Gerçekleştirme Üzerindeki Etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2007.
  3. Atalay, Mehmet. “Dinsel Metin Okuyarak Psikolojik Zorluklarla Başa Çıkmak: Bibliyoterapinin Kapsamını Genişletmek.” Ekev Akademi Dergisi 15/48 (2011), 23–52.
  4. Avcı İnci, Ayşe. “Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Bağlamında Kur’an-ı Kerim’deki Kadın Kıssalarında Bibliyoterapik Unsurlar”. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023.
  5. Bálint, Ágnes - Judit Magyari. “The Use of Bibliotherapy in Revealing and Addressing the Spiritual Needs of Cancer Patients.” Religions 11/3 (2020), 128. https://doi.org/10.3390/rel11030128
  6. Batson, C. Daniel - Nadia Ahmad. “Empathy‐Induced Altruism in a Prisoner's Dilemma II: What If the Target of Empathy Has Defected?” European Journal of Social Psychology 31/1 (2001), 25–36. https://doi.org/10.1002/ejsp.26
  7. Beck, Aaron T. - David A. Clark. “An Information Processing Model of Anxiety: Automatic and Strategic Processes.” Behaviour Research and Therapy 35/1 (1997), 49–58. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(96)00069-1
  8. Beck, Aaron T. vd. “An Inventory for Measuring Clinical Anxiety: Psychometric Properties.” Journal of Consulting and Clinical Psychology 56/6 (1988), 893–897. https://doi.org/10.1037/0022-006X.56.6.893
  9. Beck, Aaron T. vd. “The Measurement of Pessimism: The Hopelessness Scale.” Journal of Consulting and Clinical Psychology 42/6 (1974), 861–865. https://doi.org/10.1037/h0037562
  10. Beck, Aaron T. vd. Manual for the Beck Depression Inventory-II. San Antonio, TX: Psychological Corporation, 1996. Belen, Fatıma Zeynep. “Manevi Danışmanlıkta Bibliyoterapi Uygulama Örneği: Bibliyoterapinin Algılanan Stres ve Dini Başa Çıkma Üzerindeki Etkisi.” Toplum Bilimleri Dergisi 10/19 (2016), 9–42.
  11. Belen, Fatıma Zeynep. Manevi Danışmanlıkta Bibliyoterapi Tekniği ve Uygulanması. Yayımlanmış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
  12. Bonett, Douglas G., ve Thomas A. Wright. “Cronbach's Alpha Reliability: Interval Estimation, Hypothesis Testing, and Sample Size Planning”. Journal of Organizational Behavior 36,1 (2015): 3-15. https://doi.org/10.1002/job.1960
  13. Briggs, Cynthia A. - Dale-Elizabeth Pehrsson. “Use of Bibliotherapy in the Treatment of Grief and Loss: A Guide to Current Counseling Practices.” Adultspan Journal 7/1 (2008), 32–42. https://mds.marshall.edu/adsp/vol7/iss1/4 Can, Şefik. Mesnevî Tercümesi. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2014.
  14. Catalano, Amy. “Making a Place for Bibliotherapy on the Shelves of a Curriculum Materials Center: The Case for Helping Pre-Service Teachers Use Developmental Bibliotherapy in the Classroom.” Education Libraries: Children’s Resources 31/3 (2008), 17–22. https://doi.org/10.26443/el.v31i3.258
  15. Clebsch, William A. - Charles R. Jaekle. Pastoral Care in Historical Perspective. Jason Aronson Book, 1994. Clinebell, Howard John. Basic Types of Pastoral Counseling: Resources for the Ministry of Healing and Growth. Abingdon Press, 1966.
  16. Connor, Kathryn M. - Jonathan R. T. Davidson. “Development of a New Resilience Scale: The Connor‐Davidson Resilience Scale (CD‐RISC).” Depression and Anxiety 18 (2003), 76–82. https://doi.org/10.1002/da.10113 Creswell, John W. - Vicki L. Plano Clark. Designing and Conducting Mixed Methods Research. Sage Publications, 2017.
  17. Davis, Mark H. Empathy: A Social Psychological Approach. Routledge, 1996.https://doi.org/10.4324/9780429493898
  18. De Vries, Dawn vd. “Healing with Books: A Literature Review of Bibliotherapy Used with Children and Youth Who Have Experienced Trauma.” Therapeutic Recreation Journal 51/1 (2017), 48–74. https://doi.org/10.18666/TRJ-2017-V51-I1-7652
  19. Durak, Ayşegül - Refia Palabıyıkoğlu. “Beck Umutsuzluk Ölçeği Geçerlilik Çalışması.” Kriz Dergisi 2/2 (1994), 311–319.
  20. Engel, George L. “The Need for a New Medical Model: A Challenge for Biomedicine.” Science 196/4286 (1977), 129–136. https://doi.org/10.1521/pdps.2012.40.3.377
  21. Fanner, Deborah - Christine Urquhart. “Bibliotherapy for Mental Health Service Users Part 1: A Systematic Review.” Health Information & Libraries Journal 25/4 (2008), 237–252. https://doi.org/10.1111/j.1471-1842.2008.00821.x
  22. Fraenkel, Jack R. vd. How to Design and Evaluate Research in Education. McGraw-Hill, 2012.
  23. Frankl, Viktor E. Man's Search for Meaning. Simon and Schuster, 1985.
  24. Franz, Peter J. vd. “Digital Bibliotherapy as a Scalable Intervention for Suicidal Thoughts: A Randomized Controlled Trial.” Journal of Consulting and Clinical Psychology 90/8 (2022), 626–637.
  25. Fraser, Mark W. vd. “Risk, Protection, and Resilience: Toward a Conceptual Framework for Social Work Practice.” Social Work Research 23/3 (1999), 131–143. https://doi.org/10.1093/swr/23.3.131
  26. Gross, James J. “Emotion Regulation: Current Status and Future Prospects.” Psychological Inquiry 26/1 (2015), 1–26. https://doi.org/10.1080/1047840X.2014.940781
  27. Gualano, Maria Rosaria vd. “The Long-Term Effects of Bibliotherapy in Depression Treatment: Systematic Review of Randomized Clinical Trials.” Clinical Psychology Review 58 (2017), 49–58. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2017.09.006
  28. Hisli, Nesrin. “Beck Depresyon Envanteri’nin Geçerliği Üzerine Bir Çalışma.” Psikoloji Dergisi 6/22 (1988), 118–126. Kahveci, Gül - Nergüz Bulut Serin. “Impact of Bibliotherapy on Resilience in Special Needs Children during Divorce.” Journal of Education and Learning (EduLearn) 19/3 (2025), 1375–1382. https://doi.org/10.11591/edulearn.v19i3.21167
  29. Koenig, Harold G. “Religion, Spirituality, and Health: The Research and Clinical Implications.” International Scholarly Research Notices: Psychiatry 2012 (2012), 1–33. https://doi.org/10.5402/2012/278730 Koenig, Harold G. vd. Handbook of Religion and Health. Oxford University Press, 2012.
  30. Kur’ân-ı Kerîm
  31. Lartey, Emmanuel Y. In Living Color: An Intercultural Approach to Pastoral Care and Counseling. Jessica Kingsley Publishers, 2003.
  32. Lin, Ximeng. “A Systematic Review on Bibliotherapy and Its Effectiveness in Psychotherapeutic Dimension.” Transactions on Social Science, Education and Humanities Research 11 (2024), 733–740. https://doi.org/10.62051/cv1qbw13
  33. Linehan, Marshal M. vd. “Reasons for Staying Alive When You Are Thinking of Killing Yourself: The Reasons for Living Inventory.” Journal of Consulting and Clinical Psychology 51/2 (1983), 276–286. https://doi.org/10.1037/0022-006X.51.2.276
  34. McMillen, Paula S. - Dale Elizabeth Pehrsson. “Bibliotherapy for Hospital Patients.” Journal of Hospital Librarianship 4/1 (2004), 73–81. https://doi.org/10.1300/J186v04n01_07
  35. Mehdizadeh, Mahsa - Zohreh Khosravi. “An Inquiry into the Effectiveness of Bibliotherapy for Children with Intellectual Disability.” International Journal of Developmental Disabilities 65/4 (2018), 285–292. https://doi.org/10.1080/20473869.2018.1466509
  36. Mevlânâ Celâleddîn Rûmî. Mesnevî I–VI, çev. Veled İzbudak, der. Abdülbaki Gölpınarlı. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1988.
  37. Mevlânâ Celâleddîn Rûmî. Mesnevî-i Ma’nevî, ed. Derya Örs ve Hicabi Kırlangıç. Ankara: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2015.
  38. Miles, Matthew B. - A. Michael Huberman. Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. 2. bs. Sage Publications, 1994.
  39. Moldovan, Ramona vd. “Cognitive Bibliotherapy for Mild Depressive Symptomatology: Randomized Clinical Trial of Efficacy and Mechanisms of Change.” Clinical Psychology & Psychotherapy 20/6 (2013), 482–493. https://doi.org/10.1002/cpp.1814
  40. Monroy-Fraustro, Daniela vd. “Bibliotherapy as a Non-Pharmaceutical Intervention to Enhance Mental Health in Response to the COVID-19 Pandemic: A Mixed-Methods Systematic Review and Bioethical Meta-Analysis.” Frontiers in Public Health 9 (2021), 1–15. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.629872
  41. Montgomery, Paul - Kathryn Maunders. “The Effectiveness of Creative Bibliotherapy for Internalizing, Externalizing, and Prosocial Behaviors in Children: A Systematic Review.” Children and Youth Services Review 55 (2015), 37–47. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2015.05.010
  42. Naj, Rushi - Pradeep Kumar. “Efficacy of Spiritual Bibliotherapy in the Management of Common Mental Disorder.” Journal of Psychosocial Wellbeing 2/1 (2021), 33–38. http://doi.org/10.5281/zenodo.5105499
  43. Okwilagwe, Oshiotse A. - Marie-Louse Vome Mubonyin. “The Role of Bibliotherapy in Value System Formation by Undergraduates in the University of Ibadan, Nigeria.” US–China Education Review A 2/1 (2011), 240–250.
  44. Pardeck, John T. “Using Bibliotherapy in Clinical Practice with Children.” Psychological Reports 67/3 (1990), 1043–1049. https://doi.org/10.2466/pr0.1990.67.3.1043
  45. Pargament, Kenneth I. Spiritually Integrated Psychotherapy: Understanding and Addressing the Sacred. New York: Guilford Press, 2007.
  46. Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: Guilford Press, 1997.
  47. Patton, Michael Quinn. Qualitative Research and Evaluation Methods. 3. bs. Sage Publications, 2002. Peterson, Christopher - Martin E. P. Seligman. Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification. Oxford University Press, 2004.
  48. Robertson, Roma vd. “The Introduction of a Healthy Reading Scheme for People with Mental Health Problems: Usage and Experiences of Health Professionals and Library Staff.” Mental Health in Family Medicine 5/4 (2008), 219–228.
  49. Rossiter, Charles - Rosalie Brown. “An Evaluation of Interactive Bibliotherapy in a Clinical Setting.” Journal of Poetry Therapy 1 (1988), 157–168.
  50. Rudd, M. David. “The Suicidal Mode: A Cognitive‐Behavioral Model of Suicidality.” Suicide and Life‐Threatening Behavior 30/1 (2000), 18–33. https://doi.org/10.1111/j.1943-278X.2000.tb01062.x
  51. Semerci, Ümmügülsüm. Mesnevî ve Bibliyoterapi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018.
  52. Sharma, Varun vd. “Bibliotherapy to Decrease Stress and Anxiety and Increase Resilience and Mindfulness: A Pilot Trial.” Explore 10/4 (2014), 248–252. https://doi.org/10.1016/j.explore.2014.04.002
  53. Snyder, Charles Richard. “Hope Theory: Rainbows in the Mind.” Psychological Inquiry 13/4 (2002), 249–275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01
  54. Spielberger, Charles D. “Conceptual and Methodological Issues in Anxiety Research.” Anxiety: Current Trends in Theory and Research, ed. Charles D. Spielberger, 481–493. Academic Press, 1972.
  55. Şahin, Nesrin Hisli - Ayşegül Durak Batıgün. İntihar Olasılığı ve Yaşamı Sürdürme Nedenleri. Yayınlanmamış çalışma, 2000.
  56. Taçar, Ayşe. “Bibliyoterapi Yönteminin Çocuklarda Allah Tasavvurunun Olgunlaşmasına Etkisi (5–6 Yaş Grubu Örneği)”. Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2022.
  57. Taylor, Shelley E. “Social Support: A Review.” The Oxford Handbook of Health Psychology, ed. H. S. Friedman, 189–214. Oxford University Press, 2011.
  58. Thomas, Sandra P. “Bibliotherapy: New Evidence of Effectiveness.” Issues in Mental Health Nursing 32/4 (2011), 191. https://doi.org/10.3109/01612840.2011.553145
  59. Topçu, Nurettin. Mevlana ve Tasavvuf. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2014.
  60. Ulusoy, Mustafa vd. “Turkish Version of the Beck Anxiety Inventory: Psychometric Properties.” Journal of Cognitive Psychotherapy 12/2 (1998), 163–172.
  61. Wilcoxon, Frank. “Individual Comparisons by Ranking Methods.” Biometrics Bulletin 1/6 (1945), 80–83. https://doi.org/10.2307/3001968
  62. Yüksel, Ayşe Şule. Psikoterapötik Bir Teknik Olarak Hikâye ile Tedavi: Mevlânâ'nın Mesnevî'si Örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2011.