KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Bilig / 2026 / Sayı: 117

Geç Antik Çağ Müverrihlerinin Karadeniz’in Kuzey ve Kuzeydoğusundaki Arazi Kullanımı Üzerine Verileri

Data of Late Antique Historians on Land Use in the North and North-East of the Black Sea

Abdullah Üstün

Dergi
Bilig
Sayfa
133–161
Yayın Tarihi
2026-01-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Çalışma, IV.-VI. yüzyıllar ait Yunanca ve Latince kaynaklar aracılığıyla Azak-Kırım bölgeleri ile Don-Dinyeper nehirlerinin aşağı mecralarındaki siyasal hareketliliği ve bu hareketliliğe bağlı olarak gelişen arazi kullanımını gözlemlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, amaca yönelik iki soru çerçevesinde geliştirilmiştir: İlk olarak söz konusu Yunanca ve Latince kaynakların özgün bir içerik sunup sunmadıkları konusunu sorgulamak. İkinci olarak da araştırmanın mekânsal çerçevesinde yer alan bölgenin Avrasya Bozkırları tanımlanması içinde hayvancılık merkezli bir kültüre ev sahipliği yaptığı yaklaşımını kaynaklarla uyumluluk bakımından sorgulamak. Söz konusu kaynakları eleştirel bir bakış açısıyla analiz ederek, bölge sakinlerinin arazi kullanım pratikleri ve yaşam tarzları hakkında kayıtlarda yer alan bilgileri karşılaştırmalı olarak değerlendirmenin mevcut bilgilerimize yeni katkılar sağlama potansiyeline sahip olup olmadığını sorgulamaktır. Söz konusu tarihî kaynaklar bölgedeki tarımsal potansiyelin ve tarımsal faaliyetlerin hayvancılığın önüne geçtiğine dair işaretler taşımaktadır. Diğer yandan çalışma sonuçları aynı coğrafyada ve aynı zamanda yaşamış toplumların mevcut literatürdeki tanımlanma biçimini sorgulamaya açmakta, Hun ve diğer Türk toplulukları için kullanılan “bozkır halkları” ve “göçebe halklar” kavramsallaştırmasının tarihsel verilerle uyum sorununa işaret etmeye çalışmaktadır.

Abstract

The study aims to observe land use in the Azov-Crimea region and the lower courses of the Don-Dnieper rivers during the IVth-VIth centuries through Greek and Latin historiographical data. The study is guided by two problems. First, it questions the notion that Greek and Latin sources from this period lack original historical value. Second, it questions the prevailing view that the region, as part of the Eurasian Steppes, was primarily characterized by a culture centered on animal husbandry. By critically analyzing these sources, the study evaluates their potential to provide insights into the land use practices and lifestyles of the region’s inhabitants. These historiographical data indicate that the agricultural potential and agricultural activity of the region overtook animal husbandry. On the other hand, the study’s findings question how societies that lived in the same region and at the same time are defined in the modern literature, and seek to point to the problem of compatibility with historical data in the conceptualization of the Huns and other Turkic communities as “steppe peoples” and “nomadic peoples”.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Üstün, A. (2026). Geç Antik Çağ Müverrihlerinin Karadeniz’in Kuzey ve Kuzeydoğusundaki Arazi Kullanımı Üzerine Verileri. Bilig, Sayı: 117, 133–161. https://doi.org/10.12995/bilig.8271

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

↗Yeni Sekme

PDF belgesi yükleniyor...

Kaynakça (52)

  1. Akdoğan, Hatice Tuğba. Ammianus’un Karadeniz Tasviri Ammiani descriptio ponti Euxini (Ammianus Marcellinus rerum gestarum Kitap XXII, Bölüm 8). Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, 2014.
  2. Amidon, Philip R. Philostorgius: Church History. Society of Biblical Literature, 2007.
  3. Asheri, David, vd. A commentary on Herodotus: books I-IV, Oxford. Oxford University Press, 2007.
  4. Bidez, Joseph. Philostorgius Kirchengeschichte. Mit Dem Leben Des Lucian Von Antiochien Und Den Fragmenten Eines Arianischen Historiographen. J.C. Hinrichs, 1913.
  5. Bidez, Joseph. Sozomenus Kirchengeschichte. Akad. Verlag, 1995.
  6. Blockley, Roger. The Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire: Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus. c. 2. F. Cairns, 1983.
  7. Boeft, J. Den, vd. Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXII. E. Forsten, 1995.
  8. Boeft, J. Den, vd. Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXXI. Brill, 2018.
  9. Brodersen, Kai. Pomponius Mela Kreuzfahrt durch die alte Welt. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1994.
  10. Cavagna, Alessandro. “Germen Halkları.” Ortaçağ: Barbarlar, Hıristiyanlar, Müslümanlar, ed. Umberto Eco, çev. Leyla Tonguç Basmacı, Alfa, 2014, ss. 69-73.
  11. Cavagna, Alessandro. “Slav Halkları.” Ortaçağ: Barbarlar, Hıristiyanlar, Müslümanlar, ed. Umberto Eco, çev. Leyla Tonguç Basmacı, Alfa, 2014, ss. 74-77.
  12. Çekalova, Aleksandra. Prokopiy Kesariyskiy Vayna s Persami Voyna s Vandalami Taynaya İstoriya. RAN, 1993.
  13. Coulie, Bernard, ve Bastien Kindt. Thesaurus Procopii Caesariensis: De bellis, Historia arcana, De aedificiis. 2000.
  14. Demkin, Vitaly, vd. “New aspects of natural science studies of archaeological burial monuments (kurgans) in the southern Russian steppes.” Journal of Archaeological Science, no. 42, 2014, ss. 241-249.
  15. Devillers. Olivier. Histoire des Goths Jordanes introduction, traduction et notes. Les Belles Lettres, 1995.
  16. Drijvers, Jan Willem. “Ammianus Marcellinus on the Geography of the Pontus Euxinus.” Histos, no. 2, 1998, ss. 268–278.
  17. Fear, Andrew T. Orosius Seven Books of History against the Pagans. Liverpool University Press, 2010.
  18. Fontaine, Jacques, vd. Ammian Marcellin Histoire Tome III. Les Belles Lettres, 1996.
  19. Giunta, Francesco, ve Antonino Grillone. Iordanis De origine actibusque Getarum. Istituto Palazzo Borromini, 1991.
  20. Greatrex, Gregory. Procopius of Caesarea: The Persian Wars: a historical commentary. Cambridge University Press, 2022.
  21. Grimal, Pierre. Mitoloji Sözlüğü. Çev. Sevgi Tamgüç, Kabalcı, 2012.
  22. Grousset, René. Bozkır İmparatorluğu. Çev. Reşat Uzman, Ötüken, 2010.
  23. Jones, Horace Leonard. The Geography of Strabo. Loeb Classical Library, Harvard University Press, c. 1–8 (VII, XI, XXII), 1917–1932.
  24. Haury, Jacob, ve Gerhard Wirth. Opera Omnia Procopius Caesariensis. c. 1-2. K. G. Saur, 2001.
  25. Heather, Peter. Goths and Romans 332–489. Oxford University Press, 1991.
  26. Kaçar, Turhan. Priscus Attila ve Bizans Tarihi. Alfa, 2020.
  27. Kaldellis, Anthony. The Wars of Justinian Prokopios translated by H. B. Dewing revised and modernized, with an introduction and notes. Hackett Publishing Company, Inc., 2014.
  28. Legrand, Philippe-Ernest. Hérodote Index analytique. Belles lettres, 1966.
  29. Ligetti, Lajos. Bilinmeyen İç Asya. Çev. Sadrettin Karatay, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi, 1946.
  30. Lisetskii, Fedor, vd. “Postantique Soils as a Source of Land Use Information: A Case Study of an Ancient Greek Agricultural Area on the Northern Black Sea Coast.” Applied and Environmental Soil Science, no. 2020, 2020, ss. 1-15.
  31. Maenchen-Helfen, Otto J. The World of the Huns. Studies in Their History and Culture. University of California Press, 1973.
  32. Matthews, John. The Roman empire of Ammianus. Duckworth, 1989.
  33. Melyukova, Anna. “Scythians of Southeastern Europe.” Nomads of the Eurasian Steppes in the Early Iron Age, ed. Davis-Kimball, Jeannine vd. Berkeley, 1995.
  34. Mommsen, Theodor. Iordanis Romana et Getica. Apvd Weidmannos, 1882.
  35. Paschoud, François. Histoire nouvelle / Zosime tome II. Belles Lettres, 2003.
  36. Pohl, Walter. The Avars: a steppe empire in Europe 567-822. Cornell University Press, 2018.
  37. Pritchett, W. Kendrick. The liar school of Herodotos. J.C. Gieben, 1993.
  38. Rackham, Harris. Pliny Natural History Volume II: Books 3-7. Harvard University Press, 1942.
  39. Roberto, Umberto. “Step Halkları ve Akdeniz Bölgesi: Hunlar, Avarlar, Bulgarlar.” Ortaçağ: Barbarlar, Hıristiyanlar, Müslümanlar, ed. Umberto Eco, çev. Leyla Tonguç Basmacı, Alfa, 2014, ss. 78-85.
  40. Rolfe, John C. Ammianus Marcellinus. W. Heinemann ltd, 1935. Rosén, Haiim. Herodoti Historiae v. 1. Libros I-IV continens, B.G. Teubner, 1987.
  41. Sarantis, Alexander. “Roman or barbarian? ethnic identities and political loyalties in the Balkans according to Procopius?” Procopius of Caesarea: Literary and Historical Interpretations, ed. Christopher Lillington-Martin ve Elodie Turquois, Routledge Taylor & Francis Group, 2018, ss. 217-237.
  42. Schaff, Philip, vd. A Select Library of Nicene and Post-Nicene Fathers of The Christian Church II Socrates, Sozomenus Church Histories. T.&T. Clark, 1989.
  43. Seel, Otto. Iuniani Iustini Epitoma Historiarum Philippicarum Pompei Trogi: Accedunt Prologi in Pompeium Trogum. B.G. Teubneri, 1985.
  44. Seyfarth, Wolfgang. Ammiani Marcellini Rerum Gestarum Libri Qui Supersunt. B. G. Teubner, 1978.
  45. Sinor, Denis. “İç Asya Kavramı.” Erken İç Asya Tarihi, ed. Denis Sinor, çev. Mete Tunçay vd., İletişim, 2000, ss. 11-32.
  46. Taaffe, R. N. “Coğrafi Ortam.” Erken İç Asya Tarihi, ed. Denis Sinor, çev. Mete Tunçay vd., İletişim, 2000, ss. 33-60.
  47. Tulenev, V. M. Istoriya Protiv Yazichnikov. İzdatelstva Olega Abışko, 2009.
  48. Üstün, Abdullah. “Scythia as Reflected by Iordanes (Jordanes): A Scene from the Sixth Century.” Tarih İncelemeleri Dergisi, vol. 35, no. 1, 2020, ss. 297-32.
  49. Vasiliev, Aleksandr. The Goths in Crimea. Mediaeval Academy of America, 1936.
  50. Van Nuffelen, Peter, ve Van Hoof, Lieve (ter). Romana and Getica Jordanes. Liverpool University Press, 2020.
  51. Von Bredow, Iris. “Tauri.” Brill’s New Pauly: Encyclopaedia of the Ancient World, 14. cilt, Brill, 2009, ss. 165-166.
  52. Zangemeister, Carolus. Pauli Orosii historiarum adversum paganos libri VII. C. Geroldi, 1882.