KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Bilig / 2026 / Sayı: 118

Kubilay Kağan Dönemi Kâğıt Paranın Meşruiyeti ve Kullanımı

Legitimacy and Use of Paper Money During the Reign of Kublai Khan

Derya Coşkun, Bakıt Murzaraimov

Dergi
Bilig
Sayfa
91–114
Yayın Tarihi
2026-07-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Kubilay Kağan dönemi Çin coğrafyasında iktisadi alanda yenilikçi uygulamaların benimsendiği kâğıt paranın devlet politikası hâline geldiği bir süreç olarak bilinmektedir. Çin coğrafyasında hüküm süren hanedanlar kâğıt para kullanımını bölgesel çerçevede sınırlarken Kubilay Kağan ise ülkenin genelinde kullanımını zorunlu hâle getirerek kâğıt parayı merkezî bir ödeme aracı hâline dönüştürmüştür. Para değişim merkezleri kurmak suretiyle de madenî paraların ülke dışına çıkışını yasaklamış madenî zenginliklerin sınırlar içerisinde kalmasını sağlamıştır. İzlediği bu politika sayesinde hem para arzını kontrol altında tutmuş hem de merkezî otoritenin meşruiyetini güçlendirilmiştir. Vergi tahsilatı, hediye ve maaş ödemelerinde yaygın bir şekilde kullanılan kâğıt para hanedanın finans sisteminin temel unsurlarından biri hâline gelmiştir. Kâğıt paraya dair etkileşim, gelişim ve dönüşümler Çin ve Uygur yazılarında belirgin olarak yer almakta olup çalışma; bu çerçevede ele alınacaktır.

Abstract

The period of Kublai Khan is known as when innovative economic practices were adopted in China, and the use of paper money was turned into a state policy. While previous dynasties ruling the Chinese lands had limited paper money to regional contexts, Kublai Khan made it compulsory across the country and turned paper money into a centralised means of payment. By establishing exchange offices, he also prohibited the outflow of metal coins from the government and ensured that the precious metals remained within the borders. Through this policy, he could keep the money supply under control and reinforce the legitimacy of the central authority. Widely used in tax collection, gift giving, and salaries, paper money became one of the essential elements of the dynasty’s financial system. Interactions, developments and transformations related to paper money are evident in Chinese and Uyghur written sources and this study examines the subject within this framework.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Coşkun, D., Murzaraimov, B. (2026). Kubilay Kağan Dönemi Kâğıt Paranın Meşruiyeti ve Kullanımı. Bilig, Sayı: 118, 91–114. https://doi.org/10.12995/bilig.9064

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

↗Yeni Sekme

PDF belgesi yükleniyor...

Kaynakça (82)

  1. Âkâcerî, S. H., and S. E. Rezevî. “İlel Nâkârkerdî Pûl-i Kâgızî der İktisâd ve Câme’i ‘Asr-i Îlhânî.” Pejûheşnâme-i Dânişgede-i Edebiyât, no. 38, Dâniş gâh-i Şehîd Beheştî, 1382 hş.
  2. Angell, Norman. The Story of Money. Garden City Publishing Co, 1929.
  3. Anonim. Yuan Dianzhang 元典章. prep.by. Hong Jinfu 洪金富. Zhongyang Yanjiuyuan Lishi Yuyan Yanjiusuo 中央研究院歷史語言研究所, Taiwan Taibei 臺灣台北 2016; Da Yuan shengzheng guochao dianzhang (大元聖政國朝典章) (Yuan dianzhang. Zhonghua Shuju, Beijing 1964.Baron,Edward. Ez Sa’dî tâ Câmî’Asr-ı İstilâ-yı Mogûl ve Tâtâr. trans. Ali Asger Hikmet, İntişârât-ı İbn-i Sînâ, Tahrân 1301 hş.
  4. Biot, Édouard Constant. Le Tcheou-li; ou, Rites des Tcheou (Zhouli). vol. I, Paris 1851.
  5. Carradice, Ian, and Mart’in Price. Hellen Dünyasında Sikke. Trans. Oğuz Tekin, Homer Kitabevi Press, 2001.
  6. Chang, Hung-chao (ed). Shih Ya 石雅. Geological Survey of China, Peiping 1927.
  7. Ch’üan Hansheng. “Yuantai te chihpi.” Chung yang yen chiu yü lĭshĭ yǔ yán yánjiū suǒ chīkān, no. 15, 1948, pp. 1-42.
  8. Ching-hua tzu-tien 清華字典. comp. Ting Fu-pao. Shangwu yinshuguan 商務印 書館. The Commercial Press, 1915.
  9. Çandarlıoğlu, Gülçin. “Kubilay (1259-1294) ve Ulcay Timur Kaan (1294-1307) Zamanları.” Bozkurt’un Ejderha ile Dansı: Türk-Çin İlişkilerinin Kısa Tarihi, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 2018.
  10. Çandarlıoğlu, Gülçin. “Uygur Devletleri Tarihi ve Kültürü.” Türkler Ansiklopedisi, vol. II, 2002.
  11. Davis, Andrew McF., and Kojiro Tomita. “Ancient Chinese Paper Money as Described in a Chinese Work on Numismatics.” Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences, vol. 53, no. 7, 1918, pp. 467–647.
  12. Daquan, Jia 賈大泉. “Xue Tian shi Woguo he shijieshang zuizao de jiechu de zhibi zhuanjia.” 薛田是我國和世界上最早的杰出的紙幣專家. Xinan jinrong 7, 1994.
  13. Dihhudâ, Alîakber. “Çav.” Lughatnâme-i Dihhudâ, prep. Muhammed Mu’în-Seyyid Ca’fer Şehîdî, vol. V, Çâp-i Dânişgâh-i Tahrân, 1373 hş., pp. 7045.
  14. Ding, Fubao 丁福保 ed. Gu Qian Da Cidian 古錢大辭典 (Great Dictionary of Ancient Chinese Coins). Yixue Shuju 醫學書局, Shanghai 1938.
  15. D’Ohsson, A. Konstantin. Moğol Tarihi. Trans. Bahadır Apaydın. Nesnel Press, 2008.
  16. Eberhard, Wolfram. Çin Tarihi. TTK Press, 2019.
  17. Ederer, Rupert J. The Evolution of Money. DC: Public Affairs Press, 1964.
  18. Emîn, Şemîs Şerîk. Istılâhât-i Dîvân-i Dovrân-i Mogûl. İntişârât-i Ferheng-i Edeb ve Hüner-i Îrân, 1357 hş.
  19. Farquhar, David M. The Government of China Under Mongolian Rule (A Reference Guide). Franz Steiner Verlag, Stuttgart 1990.
  20. Franke, Herbert. Geld und Wirtschaft in China unter der Mongolen-Herrschaft: Beiträge zur Wirtschaftsgeschichte der Yüan-Zeit. Otto Harrassowitz, 1949.
  21. Gaohua, Chen 陈高华, and Shi Weimin 史卫民. Zhongguo Jingji Shi: Yuandai Jingji 中国经济通史: 元代经济. Zhongguo Shehui Kexue Chubanshe 中国社会科学出版社, vol. I, 2007.
  22. Gaohua, Chen 陈高华, and Shi Weimin 史卫民. Zhongguo Jingji Tongshi (中国经济通史/Comprehensive Economic History of China). vol. II, Zhongguo Renmin Daxue Chubanshe (中国人民大学出版社).
  23. Glahn, Richard Von. “Monies of Account and Monetary Transition in China.” Twelfth to Fourteenth Centuries.” Journal of the Economic and Social History of the Orient, vol. 53, no. 3, 2010, pp. 463-505.
  24. Glahn, Richard Von. “State Formation in China.” The Economic History of China: From Antiquity to the Nineteenth Century, Cambridge University Press, 2016, pp. 33-67.
  25. Glahn, Richard Von. “The Origins of Paper Money in China.” The Origins of Value: The Financial Innovations That Created Modern Capital Markets, eds. Goetzmann, William N., and K. Geert Rouwenhorst, Oxford University Press, 2005, pp. 65-91.
  26. Glahn, Richard Von. Fountain of fortune: money and monetarypolicy in China 1000-1700, 1996.
  27. Han, Xu (ed.). Zhongguo Lishi Baike Quanshu: Shehui Jingji (中国历史百科全书·社会经济, 徐寒). Vol. 5, Jilin Daxue Chubanshe 吉林大学出版社, 2004.
  28. Hândmîr, Gıyâseddîn b. Humâmeddîn el-Hüseynî. Habîbu’s-Siyer. Rev. by. Doktor Muhammed Debîr Siyâkî, vol. III, Kitâbfurûş-i Hayyâm, 1333 hş.
  29. Harvard-Yenching Institute. Chinese-English Dictionary Project. Fascicle 39.0.1: Preliminary Print, Harvard University Press, 1953.
  30. Hou-tzu, Liu. “Sung Chin i-lai chih chao-pi” [宋金以來之鈔幣/ “Papiergeld seit der Sung – und Chin-Zeit.” Chung-te Hsüeh-chih (中德學誌 /Aus deutschen Geistesleben) 6, 1944.
  31. Hucker, Charles O. A Dictionary of Official Titles in Imperial China. Stanford University Press, 1985.
  32. Hui, Wu 吴慧. Zhongguo Shangye Tongshi 中国商业通史. Vol. 3, Beijing Caizheng Jingji Chubanshe 中国财政经济出版社, 2005.
  33. Isfahânîyân, D. “Nohestîn Pûl-i Kâgizî der Îrân.” Berresîhâyî Târîhî, no. 77, 1357 hş., pp. 97-106.
  34. Ibn Battûta Tancî, Ebû Abdullah Muhammed. İbn Battûta Seyahatnâmesi. Trans. A. Sait Aykut, Yapı Kredi Press, 2004.
  35. Jahn, Karl. “İran’da Kâğıt Para.” Trans. Mehmet Altay Köymen, Belleten, no. VI, 1942, pp. 269-309.
  36. Ji, Tu 屠寄. Mengwuer Shiji 蒙兀兒史記. Vol. 3, Pilingtushi 毗陵屠氏, 1934.
  37. Jiaben, Shen 沈家本. Lidai Xingfa Kao 历代刑法考. Vol. 1, Shangwu Yinshuguan 商务印书馆, 2011.
  38. Kaizaburō, Hino. “Nansō Rin’an no shika kaishi ni tsuite” 南宋臨安の私家會子について / “Concerning Private Hui-tzu in Lin-an during the Southern Sung.” Shakai Keizai Shi Gaku (社会経済史学 / Journal of Social and Economic History, no. 11, 1941, pp. 1-40.
  39. Katō, Shigeru 加藤 繁. Tō Sō jidai ni okeru kingin no kenkyū (唐宋時代に於ける金銀の研究) Center for Economic Research and Documentation (CERDDF), Tokyo 1925-1926.
  40. Katō, Shigeru 加藤繁. “Kanei to naritaru nochi no ekishu kōshi: Tiaozi ido no seido ga seifu ni yotte tottae rareta nochi.” (Die Organisation von Tschiao-se ido nach Übernahme durch die Regierung), (寛 永となりたる後の駅輸交子：「交子移動」の制度が政府によって取上げられた後), Shigaku Zasshi (史学雑誌), vol. 45, 1935, pp. 1-14.
  41. Katō, Shigeru (加藤繁). “Köshi, kaishi, kanshi to iu kotoba no imi ni tsuite.” 交子會子器子といふ語の意味について, THGH, (Tōkyō) 6, 1936, pp. 73-80.
  42. Kirmânî, Nâsireddîn Münşî. Nesâ’imü’l-Ashâr min Letâ’imü’l-Ahbâr der Târîh-i Vüzerâ. rev. by. Mîr Celâled dîn Hüseynî Urmevî, İntişârât-i Dânişgâh-i Tahrân, n.d.
  43. Khrapachevskiy, R. P. “Annalı Hubilaya” Glavnıy İstoçnik po İstorii Pravleniya Pervogo İmperatora Dinastii Yuan’ (Tszyuani 4-17 “Yuan’ Şi”). Tsentr po İzuçeniyu Voennoy i Obşçey İstorii, 2019.
  44. Liu, Sen 劉森. “Yuandai chaoben chutan 元代鈔本初探 (Preliminary study of the money reserves in the Yuan Dynasty).” Journal of Henan University (Social Science), no. 2, 2007, pp. 135-143.
  45. Marco Polo. Dünyanın Hikâye Edilişi. Trans. Işık Ergüden and Z. Zühre İlkgelen, Ötüken Press, 2019.
  46. Marco Polo. The Book of Ser Marco Polo: The Venetian Concerning The Kingdoms and Marvels of the East. Ed. Henry Yule and John Murray, vol. I, 1903.
  47. Mîrhând. Târîh-i Ravzatu’s-Safâ. Vol. V, Pîrûz, 1339 hş.
  48. Masahiro 庄垣内, Shōgaito. Uighur manuscripts in St. Petersburg. (正弘ロγア所藏ウイάϧ語文獻の研究), 2003.
  49. Matsui, Dai 松井 太. “Mongol Globalism Attested by the Uigur and Mongol Documents from East Turkestan.” Studies in the Humanities Cultural Sciences, no. 22, 2009, pp. 33-42.
  50. Matsui, Dai 松井 太. “Unification of Weights and Measures by the Mongol Empire asSeen in the Uigur and Mongol Documents.” Turfan Revisited, ed. D. Durkin-Meisterernst et al., 2004, pp. 197-200.
  51. Miyazaki, Michizaburō. “Tōdai no chashō to hisen” “Fei-ch’ien and Tea Merchants of the T’ang Dynasty.” Hōsei-shi Ronshū, 1929, pp. 148-182.
  52. Miyazawa, Tomoyuki 宮澤知之. “Public finance and the issuance of paper money in Yuan China.” Buddhism University (佛教大学), Symposium of the Division of History Research (歴史学部論集), no. 2, 2012, pp. 43-64.
  53. Mote, F.W. Imperial China: 900-1800, Harvard University Press, 1999.
  54. Mu, Qian 錢穆. Guoshi Dagang 國史大綱. Shangwu Yinshuguan 商務印書館, 1994.
  55. Müstevfî Kazvînî, Hamdullah Ebî Bekr b. Ahmed b. Nasr. Târîh-i Guzîde. Prep. Abdulhüseyn Nevâ’î, İntişârât-ı Emîr Kebîr, 1387 hş.
  56. Naonori, Maeda 前田 直典. Historical Studies in the Yuan Dynasty. (元朝史の研究), 1973.
  57. Özyetgin, Melek. “Eski Türklerde Ödeme Araçları: Kâğıt Para Çav’ın Kullanımı.” Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, vol. 1, no. 1, 2004, pp. 90-105.
  58. Peng, Xinwei. A Monetary History of China. Trans. H. Kaplan, Western Washington University, Center for East Asian Studies, 1994.
  59. Pollard A. M. and Ruiliang Liu. “Chemical studies of Chinese coinage from Qin to Yuan (221 BCE-1368 CE).” Heritage Science, no. 9, 2021, pp. 1-15.
  60. Rockhill, W. W. The Journey of Willian of Rubruck to the Eastern Parts of the World 1253-1255. 1900.
  61. Rossabi, Morris. Khubilai Khan: His Life and Times. University of California Press, 1988.
  62. Rubruck, Wilhelm Von. Moğolların Büyük Hanına Seyahat. Trans. Ergin Ayan, Ayışığı Press, 2012.
  63. Sertkaya, Osman Fikri. “Hukukî Uygur Belgelerindeki Para Birimleri Üzerine.” Eski Türklerde Para, 2006, pp. 117-137.
  64. Shaomin, Ke 柯劭忞. Xin Yuanshi 新元史. Jilin Renmin Chubanshe 吉林人民出版社, 1995.
  65. Shusen, Qiu 邱树森. Yuanshi Cidian 元史辞典. Shandong Jiaoyu Chubanshe 山东教育出版社, 2002.
  66. Şehâbeddîn Abdullah b. Fazlullah Şîrâzî. Tahrîr-i Târîh-i şirasâf. Rev. Abdulmuhammed Âyetî, İntişârât-ı Bonyâd-ı Ferheng-i Îrân, 1346 hş.
  67. T’ang, Ch’i. Moğol Sülâlesi Devrinde Türk ve İslâm Dünyası ile Temasta Bulunan Şahsiyetler. PhD Dissertation, Department of History, Division of General Turkish History, Faculty of Letters, Istanbul University, 1970.
  68. Takao, Moriyasu 森安 孝夫. Currencies on the Eastern Part of the Silk Road (γϧΫローυ東部に͓けΔ通貨), ed. T. Moriyasu et al., 中央アδア出土文物論叢 Papers on the Pre-Islamic Documents and Other Materials Unearthed from īentral Asia, 2004.
  69. Togan, Zeki Velidi. “Moğollar Devrinde Anadolu’nun İktisadî Vaziyeti.” Türk Hukuk ve İktisat Tarihi Mecmuası, vol. I, 1931, pp. 1-42.
  70. Tullock, Gordon. “Paper Money: A Cycle in Cathay.” Economic History Review, vol. 9, no. 3, 1957, pp. 393-407.
  71. Twitchett, Denis C. Financial Administration under the T’ang Dynasty. Cambridge University Press, 1970.
  72. Vogel, Hans Ulrich. Marco Polo Was in China: New Evidence from Currencies, Salts and Revenues. Leiden and Boston, 2013.
  73. Wang Yun 王惲. Qiujian Xiansheng Daquan Wenji (秋澗先生大全文集). Sibu Congkan Chubian (四部叢刊初編). Shanghai: Commercial Press (商務印書館), 1936.
  74. Williams, Jonathan. Money: A History. St. Martin’s Press, 1997.
  75. Wu, Han 吳晗. “Yuan shi Shihuo zhi chaofa pu.” (元史食貨志鈔法譜). Zhongguo Shehui Jingji Shi Jikan (中國社會經濟史集刊), vol. 7, no. 2, 1946.
  76. Yanbin, Shang. Yuan dai Weiwuer ren yanjiu (元代维吾尔人研究). Minzu Chubanshe 民族出版社, 2012.
  77. Yang, Lien-sheng. Money and Credit in China: A Short History. Harvard University Press, 1952.
  78. Yârahmedî, M. “Sikkehâyi Devre-i Mogûl.” Roşd-i Âmûzeşî Târîh, no. 38, 1389 hş., pp. 39-42.
  79. Yasaburō, Shimonaka ed. Tōyō Rekishi Daijiten 東洋歷史大辭典. 下中彌三郎. vol. 9. Shohan Heibonsha, Tokyo 1937-1939.
  80. Yongwei, Zhang 张永伟. Lun Yuandai Zhibi 论 元代纸币. Shuoshi Xuewen Yanjiu 硕士学位论文, 2013.
  81. YS: Song, Lian 宋濂. Yuanshi 元史 Zhonghua Shuju 中華書 局, 1976.
  82. Yuvalı, Abdülkadir. İlhanlılar Tarihi I Kuruluş Devri. Erciyes University Press, 1994.