İnovasyon ve teknolojik gelişmelerin yaşamın her alanında köklü değişikliklere yön vermesi, ekonomik ve ticari ilişkilerin dijitalleşme ile dönüşmesi, zaman içinde ortaya çıkan hukuki meseleler dijital hizmetlerin ve piyasaların düzenlenmesi gereğini ortaya koymuştur.
📌 3 Maddede Bu Makale
🎯
Amaç & Hipotez:İnovasyon ve teknolojik gelişmelerin yaşamın her alanında köklü değişikliklere yön vermesi, ekonomik ve ticari ilişkilerin dijitalleşme ile dönüşmesi, zaman içinde ortaya çıkan hukuki meseleler dijital hizmetlerin ve piyasaların düzenlenmesi gereğini ortaya koymuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Avrupa Birliğinde dijitalleşmenin çok yönlü etkileriyle ortaya çıkan diğer düzenlemelerin yanısıra adil ve rekabetçi dijital piyasalar ve hizmetler oluşturma amacıyla yürürlüğe konulan AB Dijital Piyasalar Kanunu ve AB Dijital Hizmetler Kanunu da rekabet hukukunda kapsamlı düzenlemeler içermekte olup, bu düzenlemelerin diğer hukuk sistemleri gibi Türk hukukuna da yansımaları olmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada AB hukukundaki gelişmeler ve Türk rekabet hukukuna yansımaları ve güncel gelişmeler genel olarak ele alınacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dijital Ekonomi · Rekabet · İnovasyon
Özet
İnovasyon ve teknolojik gelişmelerin yaşamın her alanında köklü değişikliklere yön vermesi, ekonomik ve ticari ilişkilerin dijitalleşme ile dönüşmesi, zaman içinde ortaya çıkan hukuki meseleler dijital hizmetlerin ve piyasaların düzenlenmesi gereğini ortaya koymuştur. Küresel ticarette büyük veri ile oluşan dijital eko-sistemin düzenlenmesine Avrupa Birliği (AB) Hukuku öncülük etmektedir. Avrupa Birliğinde dijitalleşmenin çok yönlü etkileriyle ortaya çıkan diğer düzenlemelerin yanısıra adil ve rekabetçi dijital piyasalar ve hizmetler oluşturma amacıyla yürürlüğe konulan AB Dijital Piyasalar Kanunu ve AB Dijital Hizmetler Kanunu da rekabet hukukunda kapsamlı düzenlemeler içermekte olup, bu düzenlemelerin diğer hukuk sistemleri gibi Türk hukukuna da yansımaları olmuştur. Bu çalışmada AB hukukundaki gelişmeler ve Türk rekabet hukukuna yansımaları ve güncel gelişmeler genel olarak ele alınacaktır.
Öz, G. A. (2023). AVRUPA BİRLİĞİNDE DİJİTAL PİYASA VE HİZMETLERİN DÜZENLENMESİNE İLİŞKİN GÜNCEL GELİŞMELER VE YANSIMALARI. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, Cilt: 22 Sayı: 2, 427–475. https://doi.org/10.32450/aacd.1410351
Acemoğlu, Daron-Robinson James, “Dar Koridor”, Doğan Kitap, 2020. Akdeniz, Yaman. Elektronik Ticaret Hukuku, Yetkin Yayınları, 2020.
Ayata, Zeynep. Avrupa Birliği Rekabet Hukukunda İnovasyon Sorunsalı, Oniki Levha Yayıncılık, 2022.
Ayhan, Betül. “Rekabet Hukuku Perspektı̇fı̇ nden Çevrı̇ m İçı̇ Platformlarda Kendı̇nı̇ Kayırma Sorunu ve Çözüm Önerı̇ lerı̇ ”. Rekabet Kurumu Yayını, 2023.
Bradford, Anu.“The Brussells Effect: How the European Union Rules the World”. Oxford University Press, 2020.
Cini, Michelle ve Czulno Patryk. “Digital Single Market and the EU Competition Regime: An Explanation of Policy Change.” (2022) Çıplak, Ersin. Siber Güvenlik Hukuku, Adalet Yayınevi, 2021.
Doğan, Cihan. Kendini Önceleme Yoluyla Hakim Durumun Kötüye Kullanılması, Kişisel Verilerin Korunması ve Rekabet Hukuku Sempozyum Kitabı, 2021 (Editör: Şirin Güven); Serbest Kitaplar, s.181-208
Ersoy, Çiçek. Kişisel Verilerin Korunması ve Rekabet Hukukunun Arayüzü: Alman Rekabet Otoritesi Bundeskartellamt’ın Facebook Kararı; Kişisel Verilerin Kötüye Kullanılması ve Rekabet Hukuku Sempozyum Kitabı, (editör: Şirin Güven) 26 Ekim 2021, s.167-180.
Göçmen, İlke. Avrupa Birliği Maddi Hukuku: İç Pazar, (Seçkin Hukuk 2017) İmamoğlu, Başak Şit. Planlı Eskitme, Hukuki Açıdan Bir Değerlendirme. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 2020.
Kaya, Ali Alphan. Yapay Zeka Hukuku, Seçkin Yayınevi, 2021.
Kozan, Erdem. “Fintech piyasalar, İnovasyon ve Rekabet” Dijital Piyasalarda Rekabet Hukuku ve Politikası Webinar Kitabı (Hukuk Yayınları; s.71-74). Küzeci, Elif. Sayısal Fil, Bilişim Teknolojileri, Devlet ve Hukuk Kesişiminde Bir İnceleme. İnkilap Yayınları, 2021.
Odudu, O. “Boundaries of EC Competition Law.” Oxford University Press (2006), s.58.
Öz, Gamze. “Dijital Piyasalarla Gelen Yeni Konular, Yeni Soru(n)lar” Dijital Piyasalarda Rekabet Hukuku ve Politikası”, Hukuk Yayınları (2020): 31-46
Özcan, Mehmet. Avrupa Birliğinde İnsan Hakları. 3. Baskı. Seçkin, 2016.
Özkan, Ahmet Fatih. “Google Türkiye’ye Küstü mü?” Rekabet Hukukunda Güncel Yaklaşımlar: Dijital Piyasalarda Rekabet Hukuku ve Politikası; (editör: Gamze Aşçıoğlu ÖZ) Rekabet Derneği Webinar, Hukuk Yayınları, s.103-115
Tapscott, Don. Growing up Digital: Therise of the Net Generation.” McGraw-Hill, 1999.
Yılmaz, Özgür. Dijitalleşme ve Yargı: Türk Hukukunda Yargısal Dijital Dönüşüm, Yargı Yayınevi, 2020.
Akdeniz Yaman ve Güven Ozan, “Buz Dağının Görünmeyen Yüzü.” Engelli web 2019: Türkiye’den Erişime Engellenen Web Siteleri, Haber ve Sosyal Medya İçeriklerinin Analiz Raporu
Aksoy, Hüseyin Can. “Veri İhlalleri ve Ceza Hukuku: KVKK ve GDPR Karşılaştırması.” Yeni Medya ve Hukuk Dergisi, sayı: 11 (2021).
Aksoy, Pınar. “Sosyal Medyanın Hukuki Sorumluluğu: İçerik Sağlayıcıların Sorumluluğu.”, Medya ve Hukuk Dergisi, sayı:6 (2019).
Akyıl, Laçin ve Budak, Sevim. “Avrupa Birliği’nde Bölgesel Yenilikçilik Sistemleri: Polonya Örneği.” (2020), s.8-2. https://dergipark.org.tr/tr/ download/article-file/1359276 (Erişim Tarihi : Mayıs 5, 2023).
Alyanak, Servet. “Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’nın Avrupa Birliği Parlamentosu Konseyi ve Komisyonunun Faaliyetleri Üzerindeki Etkisi Alyanak, Servet. “Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’nın Avrupa Birliği Parlamentosu Konseyi ve Komisyonunun Faaliyetleri Üzerindeki Etkisi” Ankara Barosu Dergisi(2022) sayfa: 283-322. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2512313 (Erişim Tarihi: Nisan 2, 2023).
Arslan, Murat. “Yapay Zeka ve Hukuk: Etik İlkeler ve Hukuki Sorunlar.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, sayı: 23 (2021).
Çeliktemel Thomson, Gökçe. “Fikri Mülkiyet Hakları ve Çevrimiçi Platformlar.” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi (2020).
Eren, İrem Ebru. “Telif Hakkı İhlali ve Çevrimiçi Platformlar: AB Yargısı ve Türk Hukuku Açısından Bir Değerlendirme” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (2021).
Erik, Vermeulen-Mark Fenwick, “WulfA. Kaal; Regulation Tomorrow: What happens when Technology is faster than the Law?.“TILEC Discussion Paper (2016), s.5-8.
Fernández, Cani.“A New Kid on the Block: How Will Competition Law Get along with the DMA?”
Gözüm, Ayşe Gözde.“Gı̇rı̇şı̇mcı̇lı̇k Alanında Yazılan Akademı̇k Makalelerı̇n: Gı̇rı̇şı̇mcı̇lı̇ğı̇n Türkı̇ye’dekı̇ Akademı̇k Örüntüsü”, https://dergipark.org.tr/tr/ download/article-file/1359276.
Graef Inge, Wahyun Ingtyas, Sih Yuliana, Valcke Peggy. “How Google and other supset competition analysis: distruptive innovation and European Competition Law.”, 25th European Regional Conference of the International Telecommunications Society (2014), s.4-9. http://hdl.handle.net/10419/101378 (Erişim Tarihi: Mayıs 3, 2023).
Gürkaynak, Gönenç. “Karşılaştırmalı Rekabet Hukuku Yönünden Rekabet Hukukunun Amacı ve Dijital Pazarlara Evriminin Rekabet Hukukunun Amaç Perspektifine Etkileri.” Rekabet Hukuku Sempozyumu, Bilkent Üniversitesi. https://www.youtube.com/watch?v=Ug3RuCl-Rvg (Erişim Tarihi: Mayıs 5, 2023).
Gürsel, Baran. “Çevrimiçi Platformların Telif Hakkı İhlalleri Nedeniyle Sorumluluğu ve Türk Ceza Hukuku Açısından Bir Değerlendirme” Fikri Mülkiyet Hukuku ve Ticaret Hukuku Bülteni, Cilt: 2019, Sayı: 28.
Jacques Crémer, Yves-Alexandre de Montjoye-Heike Schweitzer, Competition Policy for the Digital Era https://ec.europa.eu/competition/publications/ reports/kd0419345enn.pdf
Kaboğlu Ö., İbrahim. “Hukukun Genel İlkeleri ve ve Anayasa Yargısı (Özgürlükler Hukuku Açısından Bir Yaklaşım).” https://ayam.anayasa.gov.tr/media/ 6401/kaboglu.pdf
Karagöz, Aynur. “Yapay Zeka ve İş Hukuku: İşveren ve İşçi Hakları Açısından Değerlendirme.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, sayı: 147 (2021).
Karasu, Aslıhan. “İnternet Servis Sağlayıcılarının Sorumluluğu.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi (2018).
Kerem Cem Sanlı-Cihan Doğan, “Rekabet Hukuku ve İktisadı Bağlamında Dar Platform EKM Koşulları” (2022) 80(1) İstanbul Hukuk Mecmuası
Khan, Lina. “New Brande is Movement: America’s Antimonopoly Debate.” Journal of European Competition Law&Practice (2018). s.131-132. doi: 10.1093/jeclap/lpy020.
Lancieri, Filippo. Sakowski,Patricia.“Competition in Digital Markets: A Review of Expert Reports”, 26 Stan. J.L. Bus. & Fin.65(2021).
Leydecker, Connor. “A Different Curse: Improving the Antitrust Debate about “Bigness” New York University Journal of Law and Business (2022), s.845. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3988861
Mermer, Şafak Sıla. “Türk Hukukunda Çevrimiçi Platformların Hukuki Sorumluluğu: Hukuki Bir Değerlendirme.” Yargıtay Hukuk Dergisi (2019).
Möller, J., & Dijck, J. V. (2021). The Digital Services Act and Beyond: Governance Challenges for Platforms in Europe. Internet Policy Review, 10(1).
Okçu, Murat ve Düz, Sebiha. “Dijital Çağ Başlarken: Avrupa Birliği’nin Dijitalleşme ve Yapay Zeka Stratejileri” Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, sayı:2 (2023): 221-240.
Oh, Y. J, & Yoon, H. “The Digital Services Act Proposal in the European Union: A Critical Review. Journal of Information Policy” (2021), s.152-173
Övündür, Furkan.“Dijital Tek Pazar Stratejisinin Hukuki Bağlamında Kişisel Veri Güvenliğinin Sağlanması.” İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (2020) s.118-125.
Öz, Gamze. “Corona (Covid 19) Gölgesinde Geleceğin Hukuku ve Dijital Ekonomi Çağında Rekabet Hukuku” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, sayı:1 (2020): 33-56
Pasquale, Frank. “Law and Surveillance Capitalism.” Annual Review of Law and Social Science (2018).
Penna, Caetano. “Technological Revolutions and the Role of the State in the Governance of Digital Technologies”, Global Cooperation on Digital Governance and the Geoeconomics of New Technologies in a Multi-polar World.https://www.cigionline.org/articles/technological-revolutions-and-the- role-of-the-state-in-the-governance-of-digital-technologies/
Portuese, Aurelien.” The Digital Markets Act: A Triumph of Regulation Over Innovation.” ITIF (2022). https://www2.itif.org/2022-digital-markets-act.pdf
Prensky, Marc. “Digital Natives, Digital Immigrants.” On the Horizon MBC University Press (2001).
Sanghi, Anupam. “Competition in The Digital Economy”LexisNexis. Erişim Tarihi: Mart 3, 2023. https://competitionindia.files.wordpress.com/2016/02/ competition-in-the-digital-economy-3thjan.pdf.
Sanlı, Kerem Cem ve Doğan, Cihan. “Rekabet Hukuku ve İktisadı Bağlamında Dar Platform EKM Koşulları. “İstanbul Hukuk Mecmuası (2022). s.127- https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2377451
Sanlı, Kerem Cem-Doğan, Cihan.“Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’da Değişiklik Yapılmasına Dair Düzenleme Taslağı: Genel Bakış, Karşılaştırma ve Değerlendirmeler”,https://rhm.bilgi.edu.tr/media/document/2023/01/02/sanli_d ogan_rekabet-kanunu-taslagi-hakkinda-degerlendirmeler.pdf
Selbst, Andrew. “Capitalism and the Law: The Implications of Shoshana Zuboff's The Age of Surveillance Capitalism.” Harvard Law Review (2020).
Sgueo, Gianluca. “Media Freedom and Pluralism.”Legislative Train (2019). https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-area-of-justice-and- fundamental-rights/file-media-freedom-and-pluralism
Solak Tuygun, Feza.“Karar Alma Süreçlerine Çıkar Gruplarının Erişimi Açısından AB Örneği”, GümüşhaneÜniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi (2019), s. 404-411.
Spiegel, P., &Gergelyfi, L. (2021). The EU's Digital Markets Act: Assessing the Potential Impact on Businesses. Journal of International Commerce, Economics and Policy, 12(02), 2150013.
Szyszko, A. (2021). The European Digital Services Act and Digital Markets Act: Potential Impacts and Limitations for the Digital Industry. Journal of Entrepreneurship, Management and Innovation, 17(3), 7-30.
Sgueo, Gianluca. “Media Freedom and Pluralism.” Legislative Train (2019). https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-area-of-justice-and- fundamental-rights/file-media-freedom-and-pluralism (Erişim Tarihi: Nisan 28, 2023).
Şahin, Canan Tunç ve Turan, Selçuk ve Karadeniz, Oğuzhan. “X, Y ve Z Kuşaklarının Eğitim, Öğretmen, Öğrenci Algıları.” OPUS-Uluslararası Araştırma Dergisi (2021).
Şenocak, Burçin Bayrak.“AB Hukukunun Genel İlkelerı̇nden Bı̇rı̇ Olarak Temel Haklar.” İNHAK. s.11-14. https://inhak.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/ 2903202316052012_inhak_inhak11-4.pdf
Raporlar/İnternet Kaynakları
A Digital Single Market Strategy for Europe. Erişim tarihi: Nisan 30, 2023. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A52015DC0192 “Analytical note on the G7 Inventory of new rules for Digital Markets” OECD (2022). https://www.oecd.org/competition/analytical-note-on-the-G7-inventory- of-new-rules-for-digital-markets.pdf
“Dijitalleşme ile birçok yeni alanda e-demokrasiye doğru adımlar atılıyor.” https://www.bursaarena.com.tr/turkiye/dr-zeynep-ayata-dijitallesme-ile-bircok- yeni-alanda-e-demokrasiye-h45699.html
Competition Policy International. “EU: Vestager warns against using algorithms for price collusion” https://www.competitionpolicyinternational.com/eu-vestager- warns-against-using-algorithms-for-price-collusion/.
“Deal on Digital Markets Act: EU” rules to ensure fair competition and more choice for users Deal on Digital Markets Act: https://www.europarl.europa.eu
Digital Agenda for Europe için bkz. Erişim Tarihi: Nisan 30, 2023. https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/64/digital-agenda-for- europe#Legal%20Basis
Economics of the Digital Revolution, https://knowledge4policy.ec.europa.eu/ foresight/topic/changing-nature-work/strategies-to-address-changing-nature-of- work/Economics-of-the-digital-revolution_en
EU PolicyBlog, https://blogs.microsoft.com/eupolicy/2020/10/26/what-is-the- brussels-effect-and-what-does-it-mean-for-global-regulation/
European Commission. “The Digital Services Act: Commission designates first set of Very Large Online Platforms and Search Engines.” https://digital- strategy.ec.europa.eu/en/news/digital-services-act-commission-designates-first- set-very-large-online-platforms-and-search-engines
EuropeanCommission. (2020). A new agenda for Europe's digital future.
EuropeanCommission. (2020). Digital Services Act: Improving the functioning of the Single Market.https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your- say/initiatives/12412-Digital-Services-Act-improving-the-functioning-of-the- Single-Market
European Commission. (2020). Digital Markets Act: Ensuring contestable and fair markets in the digital sector.
European Commission. “The Digital Services Act package” https://digital- strategy.ec.europa.eu/en/policies/digital-services-act- package#:~:text=The%20Digital%20Services%20Act%20%28DSA%29%20an d%20the%20Digital,of%20all%20users%20of%20digital%20services%20are %20protected%3B European Commission Brussels, 6 5.2015 Com (2015) 192
Final Communication from the Commission to the European Parliament, The Council, The European Economic And Social Committee and the Committee of the Regions
European Parliamentary Research Service. (2021). Digital Markets Act and Digital Services Act: Implications and Challenges. European Commission. “The Digital Services Act: Commission designates first set of Very Large Online Platforms and Search Engines.” https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/ digital-services-act-commission-designates-first-set-very-large-online- platforms-and-search-engines
European Regional Conference of the International Telecommunicatioıns Society (2014), s.4-9. http://hdl.handle.net/10419/101378 https://ec.europa.eu/info/law/ better-regulation/have-your-say/initiatives/12413-Digital-Markets-Act- ensuring-contestable-and-fair-markets-digital-sector. https://ec.europa.eu/info/ sites/default/files/communication-european-commission-digital-strategy- communication-european-commission-european-data-strategy-communication- european-commission-shaping-europes-digital-future_en.pdf
GSG Hukuk. "Dijital Pazarlar Yasası ve Dijital Hizmetler Yasası Taslaklarına Genel Bir Bakış.” https://www.gsghukuk.com/tr/bultenler-yayinlar/makale-yazilar/ dijital-pazarlar-yasasi-ve-dijital-hizmetler-yasasi-taslaklarina-genel-bir-bakis. html
KVKK Kişisel Verilerin Korunması. “Kurumumuz ile Rekabet Kurumu Arasında İşbirliği Protokolü İmzalandı.” https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/5431/- Kurumumuz-ile-Rekabet-Kurumu-Arasinda-Isbirligi-Protokolu- Imzalandi#:~:text=Rekabet%20Kurumu%20ile%20Kişisel%20Verileri%20Kor uma%20Kurumu%20arasındaki,Kurumun%20Başkanları%20ve%20üst%20dü zey%20yöneticilerinin%20katılımıyla%20imzalandı.
OECD (2020), Roundtable on Start-ups, Killer Acquisitions and Merger Control, https://www.oecd.org/daf/competition/start-ups-killer-acquisitions-and-merger- control.htm.
OECD (2021), Ex ante regulation of digital markets, OECD Competition Committee Discussion Paper, https://www.oecd.org/daf/competition/ex-ante-regulation- and-competition-in-digital-markets.htm.
OECD (2021), Roundtable on Ex Ante regulation and competition in digital markets, https://www.oecd.org/daf/competition/ex-ante-regulation-and- competition-in-digital- markets.htm.
OECD (2022), Roundtable on Market Power in the Digital Economy and Competition Policy, https://www.oecd.org/daf/competition/market-power-in- the-digital-economy-and-competition-policy.htm. Competition Policy Roundtable Background Note, https://www.oecd.org/daf/competition/the-
OECD (2022), The Evolving Concept of Market Power in the Digital Economy, OECD evolving-concept-of-market-power-in-the-digital-economy-2022.pdf.
OECD Science, Technology and Innovation https://www.oecd.org/sti/science- technology-innovation-outlook/
OECD, Analytical note on the G7 Inventory of new rules for Digital Markets, 2022 https://www.oecd.org/competition/analytical-note-on-the-G7-inventory-of- new-rules-for-digital-markets.pdf
Report from the Commission to the Council and the European Parliament, Final report on the E-commerce Sector Inquiry’ (2017), <https://ec.europa.eu/ competition/ antitrust/sector_inquiry_final_report_en.pdf
UK Digital Competition Expert Panel (2019), Unlocking digital competition, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/att achment_da ta/file/785547/unlocking_digital_competition_furman_review_web.pdf.
Summary of the Contributions of the National Competition Authorities to the evaluation of theVertical Block Exemption Regulation (EU) No 330/2010.
2021 tarihli Ekonomik Reformlar https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2021/03/Ekonomik- Reformlar-Kitapcigi.pdf
“2030 Digital Compass: The European way for the Digital Decade” (2021) 4-10, https://eufordigital.eu/wp-content/uploads/2021/03/2030-Digital-Compass-the-European-way-for-the-Digital-Decade.pdf