KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi / 2026 / Cilt: 17 Sayı: 2

Sosyal Medya Reklamları Bağlamında Reklamdan Kaçınma Davranışı ve Reklam Körlüğü Üzerine Bir İnceleme

A Study of Ad Avoidance Behaviour and Ad Blindness in Social Media Advertising

Özge Özkök Şişman
Sayfa
672–689
Yayın Tarihi
2026-06-07
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, tekrar eden maruziyetin, bağlamsal uyumsuzluğun ve kullanıcı kontrolünün sınırlılığının hem bilinçli kaçınma stratejilerini hem de alışkanlık haline gelen algısal filtreleme davranışlarını tetiklediğini ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, dijital reklamcılık pratiklerinin dönüşen doğası içerisinde, sosyal medya kullanıcılarının geliştirdiği direnç biçimlerini reklamdan kaçınma ve reklam körlüğü kavramları çerçevesinde yeniden düşünmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu kapsamda, yorumlayıcı paradigma ve sosyal inşacılık kuramsal çerçevesinde tasarlanan bu nitel araştırmada, reklamcılık ve yeni medya disiplinlerinde öğrenim gören 25 üniversite öğrencisiyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler aracılığıyla, katılımcıların dijital reklamlara ilişkin bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerini irdelemeye odaklanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, tekrar eden maruziyetin, bağlamsal uyumsuzluğun ve kullanıcı kontrolünün sınırlılığının hem bilinçli kaçınma stratejilerini hem de alışkanlık haline gelen algısal filtreleme davranışlarını tetiklediğini ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Reklam Körlüğü · Reklamdan Kaçınma · Sosyal Medya Reklamcılığı

Özet

Bu çalışma, dijital reklamcılık pratiklerinin dönüşen doğası içerisinde, sosyal medya kullanıcılarının geliştirdiği direnç biçimlerini reklamdan kaçınma ve reklam körlüğü kavramları çerçevesinde yeniden düşünmektedir. Özellikle YouTube platformunda yoğunlaşan görsel doygunluk ve algoritmik içerik akışı, Z kuşağının reklam deneyimlerini yapısal düzeyde de şekillendirmektedir. Bu kapsamda, yorumlayıcı paradigma ve sosyal inşacılık kuramsal çerçevesinde tasarlanan bu nitel araştırmada, reklamcılık ve yeni medya disiplinlerinde öğrenim gören 25 üniversite öğrencisiyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler aracılığıyla, katılımcıların dijital reklamlara ilişkin bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerini irdelemeye odaklanmıştır. Bulgular, tekrar eden maruziyetin, bağlamsal uyumsuzluğun ve kullanıcı kontrolünün sınırlılığının hem bilinçli kaçınma stratejilerini hem de alışkanlık haline gelen algısal filtreleme davranışlarını tetiklediğini ortaya koymaktadır. Reklam körlüğü ise görsel dikkatin zayıflamasının ötesinde seçici algı yoluyla inşa edilen bir bilişsel savunma mekanizması olarak değerlendirilmektedir. Bu bulgular ışığında çalışma, dijital reklamcılığın etkili olabilmesi için kullanıcı deneyimini önceleyen, bağlamsal tutarlılığı gözeten ve algısal yükü minimize eden etik temelli stratejilere duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.

Abstract

This study reconsiders the resistance strategies developed by social media users within the evolving nature of digital advertising practices through the conceptual lenses of ad avoidance and ad blindness. On platforms such as YouTube, where visual saturation and algorithmically curated content streams dominate, the advertising experience of Generation Z is shaped not only by the content itself but also by structural dynamics. Within this framework, the study adopts a qualitative research design grounded in interpretive and social constructivist paradigms, focusing on the cognitive, emotional, and behavioral responses of 25 university students enrolled in advertising and new media programs. Semi-structured in-depth interviews were conducted to explore participants’ perceptions of and reactions to digital advertisements. Findings reveal that repeated ad exposure, contextual misalignment, and limited user control trigger both deliberate avoidance strategies and habitual perceptual filtering mechanisms. Ad blindness, in this context, is conceptualized not merely as diminished visual attention but as a cognitive defense mechanism constructed through selective perception. In light of these findings, the study highlights the importance of ethically grounded advertising strategies that prioritize user experience, contextual relevance, and minimizing cognitive load to enhance the effectiveness of digital advertising.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şişman, Ö. Ö. (2026). Sosyal Medya Reklamları Bağlamında Reklamdan Kaçınma Davranışı ve Reklam Körlüğü Üzerine Bir İnceleme. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, Cilt: 17 Sayı: 2, 672–689. https://ajindex.com/articles/1066451

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

↗Yeni Sekme

PDF belgesi yükleniyor...

Kaynakça (59)

  1. Azisah, A., Aqsa, M., & Rahmawati, R. (2025). Impact of social media advertising exposure and privacy perceptions on students’ attitudes. BIMA Journal (Business, Management, & Accounting Journal), 6(1), 545–558.
  2. Baek, T. H., & Morimoto, M. (2012). Stay away from me: Examining the determinants of consumer avoidance of personalized advertising. Journal of Advertising, 41(1), 59–76. doi:10.2753/JOA0091-3367410105
  3. Barreto, M. (2013). Do users look at banner ads on Facebook? Journal of Research in Interactive Marketing, 7(2), 119–139. doi:10.1108/JRIM-Mar-2012-0013
  4. Benway, J. P. (1998). Banner blindness: The irony of attention grabbing on the world wide web. Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting, 42(1), 463–467. doi:10.1177/1071181398042001113
  5. Bleier, A., & Eisenbeiss, M. (2015). Personalized online advertising effectiveness: The interplay of what, when, and where. Marketing Science, 34(5), 669–688. doi:10.1287/mksc.2015.0930
  6. Boateng, H., & Okoe, A. F. (2015). Consumers’ attitude towards social media advertising and their behavioural response: The moderating role of corporate reputation. Journal of Research in Interactive Marketing, 9(4), 299–312. doi:10.1108/JRIM-01-2018-0004
  7. Bronner, F., & Neijens, P. (2006). Audience experiences of media context and embedded advertising: A comparison of eight media types. International Journal of Market Research, 48(1), 81–100.
  8. Chaiken, S. (1987). The heuristic model of persuasion. In M. P. Zanna, J. M. Olson, & C. P. Herman (Eds.), Social influence: The Ontario Symposium (Vol. 5, pp. 3–39). Hillsdale, NJ: Erlbaum.
  9. Cho, C.-H., & Cheon, H. J. (2004). Why do people avoid advertising on the Internet? Journal of Advertising, 33(4), 89–97. https://doi.org/10.1080/00913367.2004.10639175
  10. Boerman, S. C., & Kruikemeier, S. (2016). Consumer responses to promoted tweets sent by brands and political parties. Computers in Human Behavior, 65, 285–294. doi:10.1016/j.chb.2016.08.033
  11. Boerman, S. C., Kruikemeier, S., & Zuiderveen Borgesius, F. J. (2021). Exploring motivations for online privacy protection behavior: Insights from panel data. Communication Research, 48(4), 476–500. doi:10.1177/0093650218800915
  12. Chandler, P., & Sweller, J. (1991). Cognitive load theory and the format of instruction. Cognition and instruction, 8(4), 293-332. https://doi.org/10.1207/s1532690xci0804_2
  13. Cho, C.-H., & Cheon, H. J. (2004). Why do people avoid advertising on the internet? Journal of Advertising, 33(4), 89–97.
  14. Çelik, F., Çam, M. S., & Köseoğlu, M. A. (2023). Ad avoidance in the digital context: A systematic literature review and research agenda. International Journal of Consumer Studies, 47(6), 2071–2105. https://doi.org/10.1111/ijcs.12882
  15. Dao, W. V.-T., Le, A. N. H., Cheng, J. M.-S., & Chen, D. C. (2014). Social media advertising value: The case of transitional economies in Southeast Asia. International Journal of Advertising, 33(2), 271–294. doi:10.2501/IJA-33-2-271-294
  16. Demir, A. (2022). Dijital reklam alanlarının kullanıcılar tarafından fark edilme düzeyine yönelik deneysel bir araştırma. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 45(1), 123–140.
  17. Desimone, R., & Duncan, J. (1995). Neural mechanisms of selective visual attention. Annual review of neuroscience, 18(1), 193-222.
  18. Freberg, K., Graham, K., McGaughey, K., & Freberg, L. A. (2011). Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality. Public Relations Review, 37(1), 90–92. doi:10.1016/j.pubrev.2010.11.001
  19. Goldfarb, A., & Tucker, C. (2011). Online display advertising: Targeting and obtrusiveness. Marketing Science, 30(3), 389–404. https://doi.org/10.1287/mksc.1100.0583
  20. Groves, P. M., & Thompson, R. F. (1970). Habituation: A dual-process theory. Psychological Review, 77(5), 419–450. doi:10.1037/h0029810
  21. Ham, C.-D. (2017). Exploring how consumers cope with online behavioral advertising. International Journal of Advertising, 36(4), 632–658. doi:10.1080/02650487.2016.1239878
  22. Hamouda, M. (2018). Understanding social media advertising effect on consumers’ responses: An empirical investigation of tourism advertising on Facebook. Journal of Enterprise Information Management, 31(3), 426–445. doi:10.1108/JEIM-07-2017-0101
  23. Heitmayer, M. (2025). The second wave of attention economics. Attention as a universal symbolic currency on social media and beyond. Interacting with Computers, 37(1), 18-29. https://doi.org/10.1093/iwc/iwae035
  24. Hervet, G., Guérard, K., Tremblay, S., & Chtourou, M. S. (2011). Is banner blindness genuine? Eye tracking internet text advertising. Applied Cognitive Psychology, 25(5), 708–716. doi:10.1002/acp.1742
  25. Ho, V. T. (2021). Advertising avoidance: A literature review. Independent Journal of Management & Production, 12(1), 185–206. doi:10.14807/ijmp.v12i1.1264
  26. Karaosmanoğlu, T., & Çakır, A. (2020). Instagram kullanıcılarının sponsorlu içeriklere yönelik tutumları: Kontrol algısı bağlamında bir değerlendirme. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 50, 101–120.
  27. Kelly, L., Kerr, G., & Drennan, J. (2010). Avoidance of advertising in social networking sites: The teenage perspective. Journal of Interactive Advertising, 10(2), 16–27. https://doi.org/10.1080/15252019.2010.10722167
  28. Kiçir, İ. (2025). Reklam şüpheciliği: Sistematik literatür analizi ve kavramsal bir model önerisi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (48), 121–154. https://doi.org/10.31123/akil.1629964
  29. Kim, S. H., & Wogalter, M. S. (2009). Habituation, dishabituation, and recovery effects in visual warnings. Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting, 53(20), 1574–1578. doi:10.1177/154193120905302008
  30. Lambrecht, A., & Tucker, C. (2013). When does retargeting work? Information specificity in online advertising. Marketing Science, 32(4), 561–576. doi:10.1287/mksc.2013.0789
  31. Li, H., Edwards, S. M., & Lee, J.-H. (2002). Measuring the intrusiveness of advertisements: Scale development and validation. Journal of Advertising, 31(2), 37–47. https://doi.org/10.1080/00913367.2002.10673665
  32. Maslowska, E., Ohme, J., & Segijn, C. M. (2021). Attention to social media ads: The role of consumer recommendations and smartphones. Journal of Interactive Advertising, 21(3), 283–296. doi:10.1080/15252019.2021.1997675
  33. Muntinga, D. G., Moorman, M., & Smit, E. G. (2011). Introducing COBRAs: Exploring motivations for brand-related social media use. International Journal of Advertising, 30(1), 13–46. https://doi.org/10.2501/IJA-30-1-013-046
  34. Nielsen, J. (2006). F-shaped pattern for reading web content. Nielsen Norman Group. Retrieved from https://www.nngroup.com/articles/f-shaped-pattern-reading-web-content-discovered/
  35. Niu, G., Wang, Y., & Liu, Y. (2021). Psychological ownership and ad avoidance in social media. Computers in Human Behavior, 114, 106574. doi:10.1016/j.chb.2020.106574
  36. Owens, J. W., Chaparro, B. S., & Palmer, E. M. (2011). Text advertising blindness: The new banner blindness? Journal of Usability Studies, 6(3), 172–197.
  37. Petty, R. E., & Cacioppo, J. T. (1986). The elaboration likelihood model of persuasion. New York, NY: Academic Press.
  38. Pieters, R., & Wedel, M. (2004). Attention capture and transfer in advertising: Brand, pictorial, and text-size effects. Journal of marketing, 68(2), 36-50. https://doi.org/10.1509/jmkg.68.2.36.27
  39. Pittman, M., & Haley, E. (2023). Attention economy and digital advertising: How social cues and design influence consumer responses. Journal of Interactive Advertising, 23(1), 32–44. doi:10.1080/15252019.2022.2105823
  40. Portnoy, F. (2012). Avoiding ad avoidance: Factors affecting the perception of online banner ads [Doctoral dissertation, University of North Carolina at Chapel Hill]. Carolina Digital Repository. Retrieved from https://cdr.lib.unc.edu/concern/dissertations/n296wz24d
  41. Schmidt, L. L., & Maier, E. (2022). Interactive ad avoidance on mobile phones. Journal of Advertising, 51(4), 440–449. https://doi.org/10.1080/00913367.2022.2106543
  42. Speck, P. S., & Elliott, M. T. (1997). Predictors of advertising avoidance in print and broadcast media. Journal of Advertising, 26(3), 61–76. https://doi.org/10.1080/00913367.1997.10673529
  43. Stubenvoll, M., Binder, A., Noetzel, S., Hirsch, M., & Matthes, J. (2022). Living is easy with eyes closed: Avoidance of targeted political advertising in response to privacy concerns, perceived personalization, and overload. Communication Research, 51(2), 203–227. doi:10.1177/00936502221130840
  44. Sung, Y. H., Yoo, C. Y., & Han, J. (2024). She’s my favorite YouTuber, so I watch ads on her channel: The interplay of parasocial interaction and YouTube ad knowledge on voluntary ad-watching. International Journal of Advertising, 43(7), 1195–1217. doi:10.1080/02650487.2023.2295726
  45. Sweller, J., & Chandler, P. (1991). Evidence for cognitive load theory. Cognition and Instruction, 8(4), 351–362. doi:10.1207/s1532690xci0804_5
  46. Szladovics, M., & Palmer, E. M. (2024). Advertisement blindness in mobile social media apps: A fixation and recall-based approach. Journal of Interactive Marketing, 67, 115–130. https://doi.org/10.1016/j.intmar.2024.04.001
  47. Taylor, D. G., Lewin, J. E., & Strutton, D. (2011). Friends, fans, and followers: Do ads work on social networks? Journal of Advertising Research, 51(1), 258–275. doi:10.2501/JAR-51-1-258-275
  48. Todri, V., Sismeiro, C., & Pauwels, K. (2020). How does the volume and valence of online consumer reviews affect brand attitude? Journal of Marketing Research, 57(3), 557–577. doi:10.1177/0022243720915463
  49. Tucker, C. E. (2014). Social networks, personalized advertising, and privacy controls. Journal of Marketing Research, 51(5), 546–562. doi:10.1509/jmr.10.0355
  50. Tversky, A., & Kahneman, D. (1973). Availability: A heuristic for judging frequency and probability. Cognitive Psychology, 5(2), 207–232. doi:10.1016/0010-0285(73)90033-9
  51. Uusitalo, O., & Resnick, M. (2014). Banner blindness: Users do not see information in the right sidebar. In CHI ’14 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems (pp. 1735–1740). doi:10.1145/2559206.2581264
  52. Voorveld, H. A. M., van Noort, G., Muntinga, D. G., & Bronner, F. (2018). Engagement with social media and social media advertising: The differentiating role of platform type. Journal of Advertising, 47(1), 38–54. doi:10.1080/00913367.2017.1405754
  53. Wardhani, P. K., & Alif, M. G. (2019). The effect of advertising exposure on attitude toward the advertising and the brand and purchase intention in Instagram. In Proceedings of the 3rd Asia-Pacific Research in Social Sciences and Humanities Universitas Indonesia Conference (APRISH 2018) (pp. 196–204). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/aprish-18.2019.26
  54. We Are Social & Meltwater. (2025). Digital 2025: Global overview report. We Are Social. Retrieved December 21, 2025, from https://wearesocial.com/wp-content/uploads/2025/02/GDR-2025-v2.pdf.
  55. Whitley, S., Moorman, C., & Lukoff, M. (2018). Advertising effectiveness in a digital era. Journal of Marketing, 82(3), 68–89. doi:10.1177/0022242918757510
  56. Yahya, M. A., & Mammadzada, H. (2024). Targeting Generation Z: A systematic literature review (SLR) and bibliometric analysis for effective marketing. Journal of Politics, Economy and Management, 7(1), 21–44.
  57. Yıldız, S., & Şimşek, G. G. (2021). Üniversite öğrencilerinin YouTube reklamlarına yönelik kaçınma davranışları. Akademik Bakış Dergisi, 79, 1–15.
  58. Yoo, C. Y., Kim, K., & Stout, P. A. (2004). Assessing the effects of animation in online banner advertising: Hierarchy of effects model. Journal of Interactive Advertising, 4(2), 49–60. https://doi.org/10.1080/15252019.2004.10722087
  59. Zhu, Y.-Q., & Chen, H.-G. (2015). Social media and human need satisfaction: Implications for social media marketing. Business Horizons, 58(3), 335–345. doi:10.1016/j.bushor.2015.01.006