KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2021 / Cilt: 21 Sayı: 2

Çevre Hakkının Dayanışma Hakkı Olarak Gelişimi ve Türkiye Özelinde Analizi

İmam Bakır Kanlı, İsmail Tarık Küpeli

Sayfa
417–448
Yayın Tarihi
2021-06-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Kamu yönetimi disiplini bağlamında özellikle çevre politikalarının üretilmesi, uygulanması ve yönetilmesi süreçlerinde, kamu yararı ve kişisel çıkarlar arasındaki mücadele tarih boyunca hep olmuştur. Bu mücadelenin bir yansıması olarak fiziksel çevrenin tahrip edilmesi sadece doğa ya da insanoğlunu olumsuz yönde etkilememiş, aynı zamanda yapılı çevre de bu yıkımdan payını almıştır. Özellikle son elli yıl boyunca, Birleşmiş Milletler öncülüğünde yürütülen çalışmalar göstermiştir ki, çevre sorunlarının çözümünde veya en aza indirgenmesinde, soruna taraf olan paydaşların olabildiğince bir dayanışma ve iş birliği şuuru içinde hareket etmeleri anahtar rol oynamaktadır. Bu yüzdendir ki, bu dayanışmanın çevre hakkı kapsamı içinde “Üçüncü Kuşak Haklar” arasındaki yerini alması, 1982 yılında “Dayanışma Haklarına İlişkin Uluslararası Üçüncü Pakt Ön Tasarısı” ile gerçekleştirilmiştir. İşte bu çalışma, çevre hakkının dayanışma hakkı olarak dünyadaki gelişimini, Türkiye özelindeki yansımalarını ve geçirdiği süreci analiz etmektedir. Makalenin, literatüre yapacağı katkının yanı sıra merkezi ve yerel yönetimlerin ulusal ve uluslararası ölçekte yapacağı çalışmalara veya üretecekleri çevre politikalarına sağlayacağı katkı açısından da önemli olduğu düşünülmektedir. Çalışma, Birleşmiş Milletler, Fransa ve Türkiye’nin 1970 sonrası çevre hakkı konusundaki politikalarıyla sınırlandırılmıştır. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak gerçekleştirilen bu çalışmada; literatür taraması yapılmış, literatür ile birlikte ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşların rapor ve analizlerinden veriler elde edilmiştir. Elde edilen veriler ise doküman analizi tekniği ile değerlendirilmiş ve ulaşılan bulguların değerlendirilmesini müteakip yapılan önerilerle de çalışma sonlandırılmıştır.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kanlı, İ. B., Küpeli, İ. T. (2021). Çevre Hakkının Dayanışma Hakkı Olarak Gelişimi ve Türkiye Özelinde Analizi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 21 Sayı: 2, 417–448. https://doi.org/10.18037/ausbd.959241

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (106)

  1. 2017 Yılında Mavi Yüzgeçli Orkinos Avcılığı Yapacak Gemilerin Belirlenmesi ve Bu Gemilere Yapılacak Kota Tahsisine İlişkin Tebliğ (2017, 17 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 30041). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/04/20170417-4.htm
  2. Abdulhakimoğulları, E., Sezer, Ö. ve Akpınar, M. (2011). Küresel ulusal ve yerel düzeyde bir insan hakkı olarak çevre hakkının gelişimi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(14), 61-88. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/215794
  3. African Union. (2020, 11 Mayıs). Organization of African Unity /African Union Treaties, Conventions, Protocols and Charters. Erişim adresi: https://au.int/en/treaties/african-charter-human-and-peoples-rights.
  4. Ağca, B. (2002). Dünya Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesi (Johannesburg, 26 Ağustos- 4 Eylül 2002). Uluslararası Ekonomik Sorunlar Dergisi, Dışişleri Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://www.mfa.gov.tr/dunya-surdurulebilir-kalkinma-zirvesi_johannesburg_-26-agustos---4-eylul-2002_.tr.mfa
  5. Alston, P. (1982). A third generation of solidarity rights: Progressive development or obfuscation of ınternational human rights law? Netherlands International Law Review, 29(3), 307-322. Erişim adresi: https://www.cambridge.org/core/journals/netherlands-international-law-review/article/abs/third-generation-of-solidarity-rights-progressive-development-or-obfuscation-of-international-human-rights-law/14642D2A748D146213B9401404ADA5AC
  6. Antarktika’da Çevre Koruma Protokolünün Uygulanmasına Dair Yönetmelik. (2020, 13 Haziran). Resmî Gazete (Sayı: 31154). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/06/20200613-1.htm
  7. Atar, Y. (2007). Türk Anayasa Hukuku. Konya: Mimoza.
  8. Aydoğdu, Y. (2017). Türk hukukunda siyasi haklar ve siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçu. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 29(128), 85-92. Erişim adresi: http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2017-128-1623
  9. Aykul, Ö. (2015). Hukuk Sisteminde Temel İnsan Hakları ve Gelinen Son Aşama; Dördüncü Kuşak İnsan Hakları ve Bunları Talep Hakkı. Erişim adresi: http://www.aykultopcu.com/habervemakele-184-hukuk-sisteminde-temel-insan-haklari-ve-gelinen-son-asama-dorduncu-kusak-haklar-ve-bunlari-talep-hakki
  10. Başlar, K. (2001). İnsan hakları ve kamu hürriyetleri. Ankara: SFN Televizyon Tanıtım Tasarım Yayıncılık.
  11. Bilir, F. ve Hamdemir, B. (2011). Çevre hakkı ve uygulaması. S. Sarı ve diğerleri (Ed.), International Conference on Eurasian Economies, (s. 143-149) içinde. Bişkek: Manas University Press. Erişim adresi: http://www.avekon.org/papers/354.pdf
  12. Black Sea Comission. (2020, 1 Haziran). The Convention on the Protection of the Black Sea Against Pollution. Erişim adresi: http://www.blacksea-commission.org/Official%20Documents/The%20Convention/Overview/
  13. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/240807798_Document_Analysis_as_a_Qualitative_Research_Method
  14. Boyar, O. ve S. Kama Işık (2019). Dördüncü kuşak haklar ve bilişim teknolojilerinin doğuşunda mahremiyet kavramına karşılaştırmalı bir bakış. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 25(2), 602-623. Erişim adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/61c0/6132/82ca/5e21941546092.pdf?.
  15. Boyd, D. R. (2012). The constitutional right to a healty hnvironment. Environment Science and Policy for Sustainable Development, 54(4), 3-15. Erişim adresi: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00139157.2012.691392?needAccess=true
  16. Bozkurt, E. (2019). Çevre hakkı kapsamında İstanbul Berlin karşılaştırması (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Erişim adresi: https://katalog.marmara.edu.tr/veriler/yordambt/cokluortam/3E30EA23-C17D-3741-8636-4E1A000683F8/Ecem BOZKURT.pdf
  17. Carter, N. (2007). Politics of the environment: Ideas, activism, policy. New York: Cambridge University Press.
  18. Ceylan, H. (2019). Çevre hakkı çerçevesinde İran’ın Unie Gölü’ndeki uygulamaları (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. Erişim adresi: https://www.academia.edu/42762675/%C3%87EVRE_HAKKI_KAPSAMINDA_%C4%B0STANBUL_BERL%C4%B0N_KAR%C5%9EILA%C5%9ETIRMASI
  19. Chauhan, B. S. (2008). Environmental studies. New Delhi: University Science Press. Erişim adresi: https://books.google.com.tr/books?id=Pw6WiYiHPhIC&pg=PT3&lpg=PT3&dq=environmental+studies+chauhan&source=bl&ots=ZjvsNPdr--&sig=ACfU3U2SozbN-91ipDtVXQ7JPkG3mO0kGg&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwiU1d-rwLjpAhVSZMAKHdf2AyIQ6AEwDnoECBMQAQ#v=onepage&q=environmental%20studies%20chauhan&f=false
  20. Conseil Constitutionnel. (2021, 15 Mayıs). Charte de l'environnement de 2004. Erişim adresi: https://www.conseil-constitutionnel.fr/le-bloc-de-constitutionnalite/charte-de-l-environnement-de-2004.
  21. Cornescu, A. V. (2009). The generations of human’s rights. D. Sehnálek ve diğerleri (Ed.), Dny Práva Days of Law 1. Edition (s. 1-11) içinde. Brno: Masaryk University. Erişim adresi: https://www.law.muni.cz/sborniky/dny_prava_2009/files/prispevky/tvorba_prava/Cornescu_Adrian_Vasile.pdf
  22. Cullet, P. (1995). Definition of an environmental right in a human rights context. Netherlands Quarterly of Human Rights, 13(1), 25–40. Erişim adresi: https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/016934419501300103
  23. Çevre Kanunu. (1983, 11 Ağustos). Resmî Gazete (Sayı: 18132). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2872&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
  24. Çolakoğlu, E. (2010). Haklar söyleminde çevre eğitiminin yeri ve Türkiye’de çevre eğitiminin anayasal dayanakları. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 88, 151-171. Erişim adresi: http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2010-88-594
  25. Dadak, K. (2015). Yeni kuşak hak olarak çevre hakkı. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 5, 309-326. Erişim adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/imported/5000145786/5000133114.pdf?
  26. Donnelly, J. (1995). Teoride ve uygulamada evrensel insan hakları. (Çev. M. Erdoğan ve L. Korkut). Ankara: Yetkin Yayınları.
  27. Drexhage, J. ve D. Murphy (2010). Sustainable development: From Brundlant to Rio 2012. New York: United Nations Headquarters. Erişim adresi: http://www.surdurulebilirkalkinma.gov.tr/wp-content/uploads/2016/06/Background_on_Sustainable_Development.pdf
  28. Eckersley, R. (2003). Environmentalism and political theory: Toward an ecocentric approach. London: UCL Press.
  29. Elmalıca, H. (2016). Bilişim çağının ortaya çıkardığı temel bir insan hakkı olarak unutulma hakkı. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 65(4), 1603-1636. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/621578
  30. Erdoğan, M. (2016). Çevresel bilgiye erişim hakkı açısından Aarhus Sözleşmesi ve Türkiye üzerine değerlendirme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(43), 1812-1817. Erişim adresi: https://avesis.comu.edu.tr/yayin/774f8187-47bf-48ef-8a99-b0f2e2f2bd1d/cevresel-bilgiye-erisim-hakki-acisindan-aarhus-sozlesmesi-ve-turkiye-uzerine-degerlendirme
  31. Eroğlu, Ş. (2018). Dijital yaşamda mahremiyet (gizlilik) kavramı ve kişisel veriler: Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü öğrencilerinin mahremiyet ve kişisel veri algılarının analizi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 35(2), 130-153. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/328022624_Dijital_Yasamda_Mahremiyet_Gizlilik_Kavrami_ve_Kisisel_Veriler_Hacettepe_Universitesi_Bilgi_ve_Belge_Yonetimi_Bolumu_Ogrencilerin_Mahremiyet_ve_Kisisel_Veri_Algilarinin_Analizi
  32. Eurostat. (2021a, 15 Şubat). Environmental Protection Expenditure Accounts. Erişim adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Environmental_protection_expenditure_accounts
  33. Eurostat. (2021b, 13 Şubat). National Expenditure on Environmental Protection. Erişim adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ten00135/default/table?lang=en
  34. Eurostat. (2021, 4 Ocak). General Government Expenditure by Function. Erişim adresi: https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/
  35. Feinberg, J. (1970). The nature and value of rights, Journal of Value Inquiry, 4, 243–257. Erişim adresi: https://link.springer.com/article/10.1007/BF00137935
  36. Friends of the Earth International. (2021, 9 Şubat). Environmental Rights are Human Rights. Erişim adresi: https://www.foei.org/what-we-do/environmental-rights-human-rights#:~:text=Environmental%20rights%20mean%20access%20to,%2C%20food%2C%20water%20and%20air.&text=Many%20of%20these%20rights%2C%20particularly,in%20various%20conventions%20and%20agreements.
  37. Glass, S. M. (2002). Sustainability and local government. Local Environment, 7(1), 97-102. https://doi.org/10.1080/13549830220115448
  38. Gözler, K. (2012). Hukukun temel kavramları. Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
  39. Gülmez, M. (2001). İnsan hakları ve demokrasi eğitimi. Ankara: TODAİE Yayını.
  40. Gündüzöz, İ. (2015). Yeni kuşak insan hakları çerçevesinde Türkiye’de mülki idare amirliğine analitik bir yaklaşım. İnsan Hakları Yıllığı, 33, 19 – 33. Erişim adresi: https://docplayer.biz.tr/35271943-Yeni-kusak-insan-haklari-cercevesinde-turkiye-de-mulki-idare-amirligine-analitik-bir-yaklasim.html
  41. Güneş, A. (2012). Uluslararası çevre hukuku üzerine bir inceleme. Journal of Istanbul University Law Faculty, 70(1), 83-114. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/97703
  42. Güneş, A. ve L. Münster (2010). Aarhus Sözleşmesi üzerine bir inceleme. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(1), 299-333. Erişim adresi: http://webftp.gazi.edu.tr/hukuk/dergi/14_1_11.pdf
  43. Güneş, A. ve L. Münster (2011). Yeni anayasa tartışmaları bağlamında çevre. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(3), 259-284. Erişim adresi: http://webftp.gazi.edu.tr/hukuk/dergi/15_3_10.pdf
  44. Güneş, Y. ve A. A. Coşkun (2004). Çevre hukuku. İstanbul: Kazancı Hukuk Yayınları.
  45. Güveyi, Ü. (2018). 1982 Anayasası kapsamında çevre hakkının karşılaştırmalı kısa bir tahlili. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 24(2), 633-659. Erişim adresi: http://static.dergipark.org.tr/article-download/be03/588c/e94b/5c23494d86d08.pdf?
  46. Hamamcı, C. (1983-1984). Çevre hakkı üzerine düşünceler. İnsan Hakları Yıllığı, 5-6, 171-180. Erişim adresi: http://docplayer.biz.tr/30092566-Cevre-hakki-uzerine-dusunceler-can-hamamci.html
  47. Hohfeld, W. (1919). Fundamental legal conceptions. (Ed. W. Cook), New Haven: Yale University Press.
  48. İstediğimiz Gelecek. (Haziran 2012). Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Konferansı (Rio+20) Rio de Janeiro, Brezilya, 20-22 Haziran 2012, Konferans Çıktısı Erişim adresi: http://www.surdurulebilirkalkinma.gov.tr/wp-content/uploads/2016/06/Future_We_Want.pdf
  49. Kaboğlu, İ. Ö. (1992). Çevre hakkı. İstanbul: İletişim Yayınları.
  50. Kaboğlu, İ. Ö. (1998). İnsan haklarının hukuksal yapısı (Özgürlükler hukuku). İstanbul: AFA Yayınları.
  51. Kanlı, İ. B. ve B. Kaplan (2019). Yerel ölçekte çevre güvenliğine ilişkin bir model önerisi. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 97-115. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/klujfeas/issue/48895/440546
  52. Kapani, M. (1981). Kamu hürriyetleri. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını.
  53. Kara, U. (2012). Üçüncü kuşak haklar: Dayanışma hakları. (Ed. Tolga Akkaya). Temel İnsan Hakları Bilgisi I. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2538, Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 1509, 90-105. Erişim adresi: http://www.nevoku.com/temel-insan-haklari-bilgisi---i---e-kitap--temel-insan-haklari-bilgisi-i/viewdeck/0be1bde6-692e-4502-b8e1-a0c335aa7802
  54. Kaya, Y. (2011). Çok taraflı çevre anlaşmalarına uyum sorunu ve Türkiye üzerine bir değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(2), 439-462. Erişim adresi: https://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423912722.pdf
  55. Kaypak, Ş. (2009). Avrupa Birliği sürecinde yerel haklar ve kente yansıması. I. Uluslararası Avrupa Birliği, Demokrasi, Vatandaşlık ve Vatandaşlık Eğitimi Sempozyumu. 28–30 Mayıs 2009, Uşak. 1–19. Erişim adresi: https://www.academia.edu/32443038/Avrupa_Birli%C4%9Fi_S%C3%BCrecinde_Yerel_Haklar_ve_Kente_Yans%C4%B1mas%C4%B1?auto=download
  56. Kaypak, Ş. (2017). Çevre hakkı ve kentsel alanlarda uygulanması. (Ed. Z. Altaev, Z. Suleımenova, Ö. O. Fettahlıoglu) Al Farabi 1. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Congress Book, 1037-1059, Gaziantep, İKSAD. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/323551194_CEVRE_HAKKI_VE_KENTSEL_ALANLARDA_UYGULANMASI
  57. Keleş, R. Y. (1994). Kent ve çevre haklarının korunması üzerine gözlemler. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 49(3), 275-281. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001726
  58. Keleş, R. (2013). 100 soruda çevre, çevre sorunları ve çevre politikası. İzmir: Yakın Kitabevi.
  59. Keleş, R. ve Ertan, B. (2002). Çevre hukukuna giriş. Ankara: İmge Kitabevi.
  60. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 170-189. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1156348
  61. Kıyı Kanunu. (1990, 17 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 20495). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.3621.pdf
  62. Legifrance. (2020, 16 Mayıs). Traités internationaux. Erişim adresi: https://www.legifrance.gouv.fr/Droit-international/Traites
  63. Louden, R. (1983). Rights ınfatuation and the ımpoverishment of moral theory. Journal of Value Inquiry, 17, 87–102. https://doi.org/10.1007/BF00158554
  64. Milli Parklar Kanunu. (1983, 9 Ağustos). Resmî Gazete (Sayı: 18132). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2873.pdf
  65. Mumcu, A. (2007). İnsan hakları ve kamu özgürlükleri kavramı. (Ed. A.T. Yürük, K. Selvi). İnsan Hakları ve Kamu Özgürlükleri. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 1590, Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 842.
  66. Mutlu, L. (2011). Anayasal bir hak olarak çevre hakkı ve çevresel etki değerlendirmesi (Yüksek Lisans Tezi). Kafkas Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kars. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  67. OECD. (2005, 5 Temmuz). Environment. Erişim adresi: https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=813
  68. OECD. (2008). OECD Çevresel Performans İncelemeleri: Türkiye. Erişim adresi: https://www.oecd.org/env/country-reviews/42198785.pdf
  69. O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project. London: Sage.
  70. Olgun, H. ve V. Işık (2017). Bir “İnsan Hakkı” olarak “Çevre Hakkı” ve Türk Hukukundaki yeri. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, 3(1), 33-52. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/598894
  71. Organization of American States. (2020, 11 Haziran). Additional Protocol to the American Convention on Human Rights in the Area of Economic, Social and Cultural Rights "Protocol of San Salvador". Erişim adresi: http://oas.org/juridico/English/treaties/a-52.html
  72. Özdek, E. Y. (1993) İnsan hakkı olarak çevre hakkı. Ankara: TODAİE Yayını.
  73. Özmehmet, D. E. (2008). Dünyada ve Türkiye sürdürülebilir kalkınma yaklaşımları. Journal of Yaşar University, 3(12), 1-23. Erişim adresi: https://docplayer.biz.tr/4366960-Dunyada-ve-turkiye-surdurulebilir-kalkinma-yaklasimlari-dr-ecehan-ozmehmet-yasar-universitesi-ecehan-ozmehmet-yasar-edu-tr.html
  74. Öztürk, Ö. (2017). Çevrecilik söylemleri ve Türkiye’deki çevre hareketlerinin seyri. Journal of History Culture and Art Research, 6(2), 441-456. Erişim adresi: http://193.140.9.50/index.php/ilk/article/view/804/621
  75. Prüss-Ustün, A., Wolf, J., Corvalán, C., Bos, R. ve Neira, M. (2016). Preventing disease through healthy environments. A global assessment of the burden of disease from environmental risks. Geneva: World Health Organization Press. Erişim adresi: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/204585/9789241565196_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y
  76. Refworld. (2020, 12 Haziran). World Charter for Nature. Erişim adresi: https://www.refworld.org/docid/3b00f22a10.html
  77. Semiz, Y. (2016). Çevre hakkı kavramı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin çevre hakkına yaklaşımı (Yüksek Lisans Tezi). Galatasaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=d9A42DeE6VQqAnUb_9UpCQ&no=L05NDnpBiNILRyCv1iwqTA
  78. Su Ürünleri Kanunu. (1971, 22 Mart). Resmî Gazete (Sayı: 13799). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1380.pdf
  79. Şen, E. (1994). Çevre ceza hukuku. İstanbul: Kazancı Hukuk Yayınları.
  80. Tarlock, A. D. (2009). History of environmental law. Environmental laws and their enforcement, (Ed. A. D. Tarlock, J. C. Dernbach). 1, 42-64, Oxford: EOLSS Publications.
  81. T.C. Anayasası (1924). Erişim adresi: https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1924-anayasasi/
  82. T.C. Anayasası (1961). Erişim adresi: https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/onceki-anayasalar/1961-anayasasi/
  83. T.C. Anayasası. (1982). Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2709.pdf
  84. T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı. (2020, 10 Haziran). Rio Sözleşmeleri Kapsamında Türkiye’nin Ulusal Kapasitesinin Değerlendirilmesi Projesi. Erişim adresi: http://www.ncsa-turkey.cevreorman.gov.tr/rio-sozlesmeleri.aspx
  85. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2020a, 1 Haziran). BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi. Erişim adresi: https://iklim.csb.gov.tr/birlesmis-milletler-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi-i-4362
  86. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2020b, 1 Haziran). Montreal Protokolü. Erişim adresi: https://iklim.csb.gov.tr/montreal-protokolu-i-4364
  87. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2020c, 1 Haziran). Viyana Sözleşmesi. Erişim adresi: https://iklim.csb.gov.tr/viyana-sozlesmesi-i-4399
  88. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2020d, 11 Nisan). Çevre Koruma Harcamaları. Erişim adresi: https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/cevre-koruma-harcamalari-i-85708
  89. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Müdürlüğü. (2016). Türkiye Çevre Durum Raporu, Ankara: SAR MATBAA Yayıncılık. Erişim adresi: https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/editordosya/tcdr_tr_2015.pdf
  90. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Müdürlüğü. (2020). Çevresel Göstergeler, Ankara: Bee Content & Communication. Erişim adresi: https://webdosya.csb.gov.tr/db/cevreselgostergeler/duyurular/cevresel-gostergeler--8230-46250-20210105115222.pdf
  91. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2020a, 9 Mayıs). Sürdürülebilir Kalkınma. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/surdurulebilir-kalkinma.tr.mfa.
  92. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2020b, 15 Mayıs). Ülkemizin Taraf Olduğu Başlıca Çevre Anlaşmaları. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/data/DISPOLITIKA/Anlasmalar.pdf. The Declaration of the United States of America. (1776, 4 Temmuz). Erişim adresi: http://www.digitalhistory.uh.edu/active_learning/explorations/revolution/dunlap.jpg
  93. Topçu, E. (2008). Bir insan hakkı olarak su hakkı. İnsan Hakları Yıllığı, 26, 15-40. Erişim adresi: https://docplayer.biz.tr/196228-Bir-dnsan-hakki-olarak-su-hakki.html
  94. TÜİK. (2020, 28 Ekim). Çevre Koruma İstatistikleri. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/tr/main-category-sub-categories-sub-components2/
  95. UNECE. (2020, 14 Mayıs). Erişim adresi: https://www.unece.org/env/pp/introduction.html.
  96. UNEP. (2020, 25 Nisan). Erişim adresi: www.unep.org/search-environment-right
  97. UNEP. (2021, 10 Şubat). Erişim adresi: https://www.unenvironment.org/explore-topics/environmental-rights-and-governance/what-we-do/advancing-environmental-rights/what-0
  98. United Nations Treaty Collection. (2020, 11 Mart). Treaty American Convention on Human Rights "Pact of San José, Costa Rica. Erişim adresi: https://treaties.un.org/pages/showDetails.aspx?objid=08000002800f10e1
  99. Uygun, O. (2000). İnsan hakları kuramı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  100. Uygun, O. (2013). Kamu hukuku incelemeleri. İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık.
  101. Vašák, K. (1977). Human rights: A thirty-year struggle: the sustained efforts to give force of law to the universal declaration of human rights. UNESCO Courier, 11, 29–32. Erişim adresi: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000074816
  102. Vie Publique. (2020, 15 Haziran). Quels sont les principes, droits et devoirs consacrés par la Charte de l’environnement de 2004? Erişim adresi: https://www.vie-publique.fr/fiches/19567-charte-de-lenvironnement-principes-droits-et-devoirs
  103. Yurtcanlı, S. (2012). Fransız Çevre Şartı’na bir bakış. Journal of Faculty of Political Science, 21(47), 309-334. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5702
  104. Warman, C. (2016). Tolerance: The beacon of the enlightenment. Cambridge: Open Book Publishers. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/j.ctt19b9jvh.6?seq=1#metadata_info_tab_contents
  105. Wood, Harold W. (1985). The united nations world charter for nature: The developing nations ınitiative to establish protections for the environment. Ecology Law Quarterly, 12, 977-996. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/24112833?seq=1
  106. World Resources Institute. (2021, 15 Şubat). Environmental Rights. Erişim adresi: https://www.wri.org/our-work/topics/environmental-rights