KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2025 / Cilt: 25 Sayı: 3

Sosyal Medyada Çocuk: Çocuk YouTube Kanalları Örneği

Children in Social Media: Example of Children's YouTube Channels

Özlem Garip

Sayfa
257–280
Yayın Tarihi
2025-09-25
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler ile ortaya çıkan ve çok yönlü etkileşimli iletişim olarak tanımlanan sosyal medya çocuklar tarafından da yoğun olarak kullanmaktadır. Çocukların aktif olarak kullandığı sosyal medya platformlarından biri olan YouTube çocuklara özel kanallar içermektedir. Bu çalışmanın amacı YouTube çocuk kanallarının içeriklerinin analiz edilerek, çocukların özel hayatının ihlali, çocuğa yönelik fiziksel ve duygusal zarar verici davranışlar içerme durumu, çocuk emeği sömürüsü ve varsa örnek oluşturabilecek olumsuzlukları tespit etmektir. Çalışma Nitel İçerik Analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. YouTube’da çocuklar için yayın yapan en çok abonesi olan altı kanalda yayınlanan en popüler üç ve en yeni üç olmak üzere otuz altı video Maxqda24 programı aracılığı ile nitel içerik analizine tabi tutulmuştur. Yapılan analiz sonucunda on altı kod ve beş kategoriye ulaşılmıştır. Yayınlanan videolarda çocuklara ait kişisel bilgi paylaşımı yapıldığı, ebeveynin çocuğa yönelik duygusal ve fiziksel kötü davranışlarda bulunduğu, marka gösterimi ve tanıtımları ile çocukların metalaştırıldığı, emeğinin sömürüldüğü ve videolarda genel toplumsal kurallara uygun olmayan birçok davranışın bulunmasıyla izleyenler açısından olumsuz örnek oluşturabildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract

Social media, defined as multi-faceted interactive communication, has emerged with developments in information and communication technologies and is also used extensively by children. YouTube, one of the social media platforms actively used by children, contains channels specifically for children. The aim of this study is to analyze the content of YouTube children's channels to identify any violations of children's privacy, behaviors that may cause physical or emotional harm to children, child labor exploitation, and any other negative aspects that may serve as examples. The study was conducted using qualitative content analysis. Thirty-six videos—the three most popular and three newest videos—from the six channels with the most subscribers on YouTube that broadcast content for children were subjected to qualitative content analysis using the Maxqda24 program. The analysis resulted in sixteen codes and five categories. The analysis concluded that the videos shared personal information about children, depicted parents engaging in emotional and physical abuse toward children, objectified children through brand displays and promotions, exploited their labor, and contained numerous behaviors inconsistent with general social norms, thereby potentially setting negative examples for viewers.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Garip, Ö. (2025). Sosyal Medyada Çocuk: Çocuk YouTube Kanalları Örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 25 Sayı: 3, 257–280. https://doi.org/10.18037/ausbd.1599073

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (53)

  1. Aksakallı, G. (2024). Sosyal Medya Algoritmaları ve Çocuklar Üzerindeki Etkisi. Erişim Tarihi: 22.11.2024. https://www.guvenliweb.org.tr/blog-detay/sosyal-medya-algoritmalari-ve-cocuklar-uzerindeki-etkisi
  2. Alruwaily, A., Mangold, C., Greene, T., Arshonsky, J., Cassidy, O., Pomeranz, J. L., & Bragg, M. (2020). Child Social Media İnfluencers and Unhealthy Food Product Placement. Pediatrics, 146(5).https://doi.org/10.1542/peds.2019-4057
  3. Altaş, A. (2023). “Sosyal Medyada Çocuğun Görünümünün Kişilik Hakları Bakımından Değerlendirmesi”. Bilişim Hukuku Dergisi 5, (1), 1-36. https://doi.org/10.55009/bilisimhukukudergisi.1223694.
  4. Atalay, G. E. (2019). Sosyal Medya ve Çocuk: “Babishko Family Fun TV” İsimli Youtube Kanalının Eleştirel Bir Analizi. Erciyes İletişim Dergisi(1), 179-202. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.484856
  5. Atmaca, S., & Akyol, M. (2021). Çocuk YouTuberların Sosyal Medyada Oluşturduğu reklam İçerikler. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 6(2), 521-543. https://doi.org/10.47107/inifedergi.978976
  6. Backlinko (2024). Erişim Tarihi: 5 Kasım 2024. https://backlinko.com/youtube-users
  7. Biricik, Z. (2022). Yeni İletişim Teknolojileri ile Değişen Çocukluk Kültürü: Dijital Çocukluk. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12 (Dijitalleşme), 108-124. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1125228
  8. Berg, B. L. ve Lune, H. (2019). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (9.Bs.). (A. Arı, Çev. Ed.). Konya: Eğitim Yayınevi
  9. Boğa, E., & Sağlam, M. (2021). Dijital Ortamda Çocuk: Bir Çocuk Youtuber Kanalının İçeriksel Analizi. Erciyes İletişim Dergisi, 8(2), 643-664. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.889793
  10. Boyd, D. M., & Ellison, N. B. (2007). Social Network Sites: Definition, History, and Scholarship. Journal of Computer-Mediated Communication, 13(1), 210–230. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x
  11. Cambridge Dictionary (t.y). Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024. https://dictionary.cambridge.org/
  12. Carrêlo, C. (2022). YouTube Family Vlogging as a Promoter of Digital Child Labour: A Case Study on ‘The Bucket List Family’. Retrieved From, https://www.divaportal.org/smash/get/diva2:1668408/FULLTEXT02
  13. Cıngı, Y., & Kösedağ, M. S. (2024). Youtube’da Çocuk Emeği: İzleyici Çocuklar Perspektifinden Nitel Bir Araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, 11(1), 181-203. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1349576
  14. Çelik, K. (2021). Bilgilenme, Eğlence ve İlişki Sürdürme Motivasyonlarının Sosyal Medya Kullanma Niyeti Üzerindeki Etkileri. Yönetim Ekonomi Edebiyat İslami Ve Politik Bilimler Dergisi, 6(2), 28-45. https://doi.org/10.24013/jomelips.1020599
  15. Çocuk güvenliğiyle ilgili politika (t.y). Erişim Tarihi: 25 Kasım 2024, https://support.google.com/youtube/answer/2801999?hl=tr
  16. Çubuk, S., & Erol, D. (2022). Erken çocukluk döneminde çocuk Youtube içerik üreticilerinin yayınladığı videoların, çocuğun duygusal istismarı açısından incelenmesi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 5(2), 453-474. https://doi.org/10.33400/kuje.1135119
  17. Demir, R. (2021). Çocuk Youtuberlar ve Paylaştıkları Videolar Üzerine Bir Doküman Analizi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uşak. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  18. Erişir, R.M. (2023). Çocuk İşçiliği Kapsamında Türkiye’de Çocuk Youtuber’lar. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  19. Freitas, B.M.S. Fernandes, N. Gaudenzi, P. Andrada, B.C. (2024). Between Play and Exploitation: What Is the Place of the Rights of Child YouTubers? Eur. J. Investig. Health Psychol, 14, 1197–1213. https://doi.org/10.3390/ ejihpe14050079
  20. Google (t.y). Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024). https://support.google.com/accounts/answer/1350409?hl=tr&ref_topic=7189311&sjid=4784699426265811604-EU
  21. Gökdemir, A. (2020). İnstagram’ın Kuruluşu ve Gelişimi. Erişim Tarihi: 16.Ocak.2024. https://medyaakademi.com.tr/2020/03/21/instagramin-kurulusu-ve-gelisimi/
  22. Gökmen, E. (2024). Çocukları Hedef Alan YouTuber Videolarının Görüntü ve İçerik Parametreleri Açısından Analizi. Yeni Medya(16), 286-316. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1437374
  23. Güçlü, İ. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri Teknik-Yaklaşım-Uygulama (2. Bs.). Ankara: Nika Yayınevi
  24. Kalaycı, S. Çiçek, E. Çocuk Hakları İhlali ve Çocuğun Ekonomik İstismarı. Sosyal Hizmet Sempozyumu 2013 içinde (s. 126-141)Yer: Kocaeli Üniversitesi. https://www.researchgate.net/publication/344226698
  25. Karabulut, Y. E., & Küçüksille, E. U. (2018). Twitter Profesyonel İzleme ve Analiz Aracı. Teknik Bilimler Dergisi, 8(2), 17-24. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/515997
  26. Karahisar, T., (2014). “İnternette Çocukları Bekleyen Riskler ve Medya Okuryazarlığı”, The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 4(4), 82-94. https://www.guvenliweb.org.tr/dosya/laSbf.pdf
  27. Karadoğan, U. C. (2019). “Çocuk ve Çocukluk” Kavramının Tarihsel Süreçte Değerlendirilmesi. Çocuk Ve Medeniyet, 4(7), 195-226.
  28. Karakoç, E., & Ünlü, T. T. (2021). Oyun mu İş mi? Youtube Kidfluencerları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. TRT Akademi, 6(12), 468-493. https://doi.org/10.37679/trta.923833
  29. Karaman, H. & Ayhan, H. (2021). Çocuğa Yönelik Teknolojik İhmal Ve İstismar . Online Journal of Technology Addiction and Cyberbullying , 8 (1) , 43-59 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/ojtac/issue/63473/942837
  30. Karip, E. (2017). Eğitim Bilimine Giriş. Ankara: Pegem Akademi.
  31. Kuru, E. (2022). Yeni Sömürü Pratiklerinden Dijital Çocuk Emeği: Ebeveyn Algısı. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  32. Meyerding, S. G., & Marpert, J. D. (2023). Modern pied pipers: Child social media influencers and junk food on YouTube–A study from Germany. Appetite, 181, 106382. https://doi.org/10.1016/j.appet.2022.106382
  33. Okumuş, V. ve Parlar, H., (2018). “Çocukların Sosyal Medya Kullanım Amaçları ve Ebeveyn Tutumları”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(33), 358-367. https://www.researchgate.net/publication/325194853
  34. Özek, E. (2024). Sosyal Medyada Benliğin Sunumu ve Mahremiyet Tartışmaları Bağlamında Çocuk Youtuberlar Üzerine Bir Analiz. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  35. Pedagoji Derneği (2015). Çocuk ve Ekran. https://seksenorenortaokulu.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/63/12/755211/dosyalar/2020_02/13001221_Cocuk-ve-Ekran.pdf
  36. Sekmen, M. (2019). Çocuk Youtuber’larda Sorunlu Bir Alan: Tüketim ile Mahremiyetin Yitimi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(4), 3566-3584. https://doi.org/10.33206/mjss.509628
  37. Sığırcı, M. (2023). YouTube: Kim, Ne Zaman İcat Etti?. Erişim Tarihi: 16 Ocak 2024. https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/youtube-kim-ne-zaman-icat-etti#:~:text=YouTube'un%20%C4%B0cad%C4%B1,ve%20Jawed%20Karim%20taraf%C4%B1ndan%20kuruldu.
  38. Social Blade (2024). Top 500 YouTube Creators in Turkey sorted by Social Blade Rank Erişim Tarihi: 07 Kasım 2024. https://socialblade.com/youtube/lists/top/500/sb/all/TR
  39. Taner Y ve Gökler B. (2004). Çocuk İstismarı ve İhmali: Psikiyatrik Yönleri. Hacettepe Tıp Dergisi. 35, 82-6, https://actamedica.org/index.php/actamedica/article/view/188/166
  40. Tompson, T. N., Benz, J. K., & Agiesta, J. (2013). The digital abuse study: Experiences of teens and young adults. Associated Press-NORC Center for Public Affairs Research. https://apnorc.org/wp-content/uploads/2020/02/AP-NORC-Center-and-MTV_Digital-Abuse-Study_FINAL.pdf
  41. Tosun, E. (2024). Çocuklara Yönelik YouTube Videolarının Çocuğun cinsel İstismarı Açısından Değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(2), 733-763. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1406181
  42. Tuncer, A. S., Özata, F. Z. Akar, E., ve Öztürk , M. C. (2013). Sosyal Medya. Özata, F. Z. (ed.) Anadolu Üniversitesi Yayınları. Erişim adresi: http://www.e-tahtam.com/~turgaybilgin/2017-2018-guz/SosyalMedya/sosmed.pdf
  43. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Hanehalkı Bilişim Teknolojileri (BT) Kullanım Araştırması 2024. Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2024-53492
  44. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistikleri 2023. Erişim Tarihi: 07 Kasım 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya-Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2023-53674
  45. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2024. Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Cocuklarda-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2024-53638
  46. Ulusoy, A. ve Bostancı, M. (2014). Çocuklarda Sosyal Medya Kullanımı ve Ebeveyn Rolü. International Journal of Social Science, 28, 559-572. DOI : 10.9761/JASSS2233
  47. Ünlükaya, A., Savaş, S., & Sucu, İ. (2021). YouTube Çocuk Kanallarında Bulunan Video İçeriklerindeki Temaların Ortaya Koyulmasına Yönelik Bir Çalışma. Journal of Business in The Digital Age, 4(1), 33-49. https://doi.org/10.46238/jobda.962705
  48. We Are Social (2024). Erişim Tarihi: 5 Kasım 2024. https://wearesocial.com/uk/blog/2024/01/digital-2024-5-billion-social-media-users/
  49. Wikipedi (2024). En Çok Abonesi Olan Türk YouTube Kanalları Listesi. Erişim Tarihi: 07 Kasım 2024. https://tr.wikipedia.org/wiki/En_%C3%A7ok_abonesi_olan_T%C3%BCrk_YouTube_kanallar%C4%B1_listesi
  50. World Health Organization (1999). Report of the Consultation on Child Abuse Prevention. https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/65900/WHO_HSC_?sequence=1
  51. Yaman, Ş. (2023). Yotuber Çocuk Hesaplarının Çocuk Hakları Bağlamında Analiz Edilmesi ve Söz Sahiplikleri. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Giresun. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  52. Yalçın, F.G. (2019). Erişim Tarihi: 06 Kasım 2024. https://digitalage.com.tr/kidfluencer-dunyasina-hos-geldiniz/
  53. Yıldırım Şen, İ, E. (2021). Dijital Okuryazarlık ve Sosyal Medya. Şahin, Y. L. (ed.). Anadolu Üniversitesi Yayınları. Erişim adresi: https://www.anadolu.edu.tr/uploads/anadolu/ckfinder/web/files/dijital-okuryazarlik-ve-sosyal-medya.pdf