KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Mukaddime / 2026 / Cilt: 17 Sayı: 1

Kürtçe İki Çocuk Kitabının Ekoeleştiri Kuramı ve Çevre Eğitimi Açısından İncelenmesi

An Eco-Critical Analysis of Two Children's Books in Kurdish from the Perspective of Environmental Education

Ferhat Çiftçi

Sayfa
247–266
Yayın Tarihi
2026-05-22
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Çocuk edebiyatı kapsamında bazı kitaplar doğa ve çevre sevgisi, bilinci ve bunları korumayı konu edinir. Bu kitaplar, okuyucularına doğa ve çevrenin içinde olduğu halleri ve bu yönde bazı tehlikeleri yansıtan bir role sahiptir. Doğa ve çevre bilinci de çocuk edebiyatında önemli bir tema olarak dikkat çeker. Edebi kuramlardan Ekoeleştiri ve eğitim alanında çevre eğitimi bu yönde bazı özelliklere sahiptir. Bu çalışma, Kürtçe iki çocuk kitabını ekoeleştiri kuramı ve çevre eğitimi açısından incelemektedir. Örnek kitaplar Berfin Ayşe Öğüt’e ait Dara Pîroz (Kutlu Ağaç) ve Îsmaîl Dîndar’a ait Warê Leglegan’dır (Leyleklerin Yurdu). Birincisi çocuklar için resimli öykü, diğeri ise roman olarak kaleme alınmıştır. Çalışmanın amacı, ilgili kitapların ekoeleştiri kuramı ve çevre eğitimi açısından hangi karşılıklara sahip olduğunun incelenmesidir. Bu çalışmada doküman analizi ve bulgulara erişmek için içerik analizi yöntemlerine başvurulmuştur. Çalışmanın sonucunda bu kitapların temaları ve içeriklerinin doğa sevgisi, bilinci ve onu koruma üzerine olduğu; bu çerçevede bazı özellikler taşıdıklarına ulaşılmıştır. Ekoelşetiri kuramı ve çevre eğitimiyle örnek kitapların içerik ve özelliklerinin denkleştiği görülmüştür. Buna göre örnek kitaplar “doğa ve çevre ile bir ve birlikte olma; onları tanıma, keşfetme ve fark etme; sevme; bilincine varma; fayda ve zorlukları; ona yönelik tehlikeler; koruma, bunun için harekete geçme ve girişimcilik gösterme vb. unsurlara göre incelenmiş ve yorumlanmıştır. Dolayısıyla bu çalışmanın çocuk edebiyatı alanında doğa ve çevre sevgisi, bilinci ve bunları korumaya yönelik ailelere, eğitim çalışanlarına ve uzmanlara rehberlik edebileceği beklenmektedir.

Abstract

Within children's literature, some books address themes related to the love of nature, environmental awareness, and the protection of the natural world. These books play a role in reflecting the state of nature and the environment, as well as the dangers and threats they face, to readers. Nature and environmental awareness are therefore significant themes in children’s literature. In this regard, ecocriticism within literary theory and environmental education within the field of education offer important conceptual frameworks. This study examines two Kurdish children’s books through the lenses of ecocriticism and environmental education. The sample texts are Dara Pîroz (The Blessed Tree) by Berfin Ayşe Öğüt and Warê Leglegan (The Land of Storks) by Îsmaîl Dîndar. The former is an illustrated storybook for children, while the latter is a novel. The aim of the study is to explore how these books correspond to the principles of ecocriticism and environmental education. Document analysis and content analysis methods were used to obtain the findings. The results revealed that the themes and content of the books center on love for nature, environmental awareness, and environmental protection; within this framework, the books exhibit specific characteristics. It was observed that the content and features of the sample books align with ecocriticism and environmental education. Accordingly, the books were examined and interpreted based on elements such as “being one with nature and the environment; recognizing, discovering, and noticing them; loving and appreciating them; understanding their benefits, harms, and dangers; protecting them; taking action; and demonstrating initiative.” Therefore, this study is expected to guide families, educators, and experts in children’s literature in fostering love for nature, environmental awareness, and environmental protection.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çiftçi, F. (2026). Kürtçe İki Çocuk Kitabının Ekoeleştiri Kuramı ve Çevre Eğitimi Açısından İncelenmesi. Mukaddime, Cilt: 17 Sayı: 1, 247–266. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1837078

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (24)

  1. Akçay, İ. (2006). Farklı Ülkelerde Okul Öncesi Öğrencilerine Yönelik Çevre Eğitimi. Lîsansa Bilin a Neçapbûyî. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  2. Arıkan, A. (2011). Edebî Metin Çözümlemesi ve Ekoeleştiri. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 1(1), 43-51.
  3. Bahar, M. & Kiras, B. (2017). Türkiye’de Yayımlanan Çevre Eğitimi Konulu Makale ve Tezlerin Genel Analizi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (4), 1702-1720.
  4. Bulut, F. (2020). Ekoeleştiri Kuramı Işığında Ayla Kutlu’nun “Huvava: İlk Çevre Koruyucu” Adlı Eserine Bakış. Turkish Studies-Language, 15(2), 625-638. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.41650
  5. Bulut Sarıkaya, D. (2005). Çevre ve Edebiyat: Yeni Bir Yazın Kuramı Olarak Ekoeleştiri. Littera, 17, 79–86.
  6. Dîndar, İ. (2020). Warê Leglegan. Amed: Weşanxaneya Morî.
  7. Erten, S. (2004), Çevre Eğitimi ve Çevre Bilinci Nedir, Çevre Eğitimi Nasıl Olmalıdır?, Çevre ve İnsan Dergisi (Çevre ve Orman Bakanlığı Yayın Organı). 65/66, 1-13.
  8. Gaard, G. (2008). Toward an Ecopedagogy of Children’s Environmental Literature, Green Theory & Praxis: The Journal of Ecopedagogy, 4 (2), 11-23.
  9. Gülersoy, A. E., Dülger, İ., Dursun, E., Ay, D. & Duyal, D. (2020). Nasıl Bir Çevre Eğitimi? Çağdaş Yaklaşımlar Çerçevesinde Bazı Öneriler. Turkish Studies, 15(5), 2357-2398. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44074
  10. Ismail, H. M. (2024). Ecocriticism and Children's Literature: Dr. Seuss's The Lorax as an Example, World Journal of English Language, 14(3), 139-139.
  11. Kiziroğlu, İ (2023) Çevre Eğitimi ve Çevre Bilinci. Tabiat ve İnsan, 2(193), 5-17.
  12. Mamur, N. (2017). Ekolojik Sanat: Çevre Eğitimi ile Sanatın Kesişme Noktası. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1000-1016. https://doi.org/10.17860/mersinefd.316297
  13. Massey G. & Bradford, C. (2011). Children As Ecocitizens: Ecocriticism and Environmental Texts. Kerry Mallan and Clare Bradford (Ed.), Contemporary Children’s Literature and Film Engaging with Theory (r. 109-126) dnd. London: Palgrave Macmillan.
  14. Mishra S. K. (2016). Ecocriticism in Children’s Literature: An Analysis of Amit Garg’s Two Tales, Galaxy: An International Multidisciplinary Research Journal, 5(5), 91-96.
  15. Oppermann, S. (1999). Ecocriticism: Natural World in the Literary Viewfinder. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 16(2), 29-46.
  16. Öğüt, B. A. (2020). Dara Pîroz (Wênesaz: Bilal Karagöz). Amed: Weşanxaneya Morî.
  17. Özdemir, O. (2007). Yeni Bir Çevre Eğitimi Perspektifi: Sürdürülebilir Gelişme Amaçlı Eğitim. Eğitim ve Bilim, 32(145), 23-39.
  18. Özdemir, M., & Gökçe, N. (2019). 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabının Çevre Eğitimi Açısından İncelenmesi. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 61-75.
  19. Topal, G. (2025). Greg Garrard’ın Ekoeleştiri Teorisi Çerçevesinde Pom Poko Filmi Üzerine Bir Okuma. Communicata (30), 32-44. https://doi.org/10.32952/communicata.1706424
  20. Şimşekli, Y. (2004). Çevre Bilincinin Geliştirilmesine Yönelik Çevre Eğitimi Etkinliklerine İlköğretim Okullarının Duyarlılığı. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 83-92.
  21. Teke, N. & Baş, T. (2021). Çevre ve Çocuk Edebiyatı. Fatma Alisinanoğlu (Ed.), Çocuk ve Çevre (r. 135-158.) dnd. Enqere: Weşanxaneya İzge. Tošić, J. (2006). Ecocriticism-Interdisciplinary Study of Literature and Environment, Facta Universitatis- Series: Working and Living Environmental Protection, 3(1). 43-50.
  22. Yavuz, Y. (2019). Edebiyat ve Ekoeleştiri: Latife Tekin’in Manves City ve Sürüklenme Adlı Romanları. Edebî Eleştiri Dergisi (Eleştiri Kuramları Özel Sayısı), 3/3, 245-259. Doi: 10.31465/eeder.567368
  23. Yazgünoğlu, K. C. (2024). Ekoeleştiri Nedir? Ekolojinin Aynasından Edebiyat Eleştirisine Bakmak. Söylem Filoloji Dergisi (Edebiyat Kuramları ve Eleştiri Özel Sayısı). 334-355. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1558360
  24. Yücel, A. S. & Morgil, F. İ. (1999). Çevre Eğitiminin Geliştirilmesi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(1), 76-89.