Dergiler / Mukaddime / 2026 / Cilt: 17 Sayı: Ölüm Mefhumu Özel Sayı
Varlığın Eşiğinde Ölüm: Ruh–Beden Gerilimi Üzerine Felsefî Bir Soruşturma
- Dergi
- Mukaddime
- Sayfa
- 119–135
- Yayın Tarihi
- 2026-07-31
Özet
Bu makale, ölüm olgusunu insan varoluşunun ontolojik yapısı bağlamında, ruh-beden ilişkisi ekseninde ele alarak ölümün felsefî yorumunu soruşturmaktadır. Soruşturma, ölümün yalnızca biyolojik ve fiziksel bir son mu yoksa varlığın anlamını açığa çıkaran ontolojik bir eşik mi olduğu sorusu etrafında şekillenmektedir. Bu doğrultuda makalenin ilk kısmında, insanın ne olduğu sorusu, ruh ile beden arasındaki ilişkinin mahiyeti üzerinden değerlendirilmekte; ölümün anlamının da bu ilişkinin nasıl kavrandığına bağlı olarak farklılaştığı ileri sürülmektedir. Araştırma, ruh-beden ilişkisinin ölüm tasavvurunu nasıl belirlediği meselesine odaklanırken Yunan felsefesi ile İslam düşüncesinin konuya ilişkin temel yaklaşımlarını esas almaktadır. Bu çerçevede insanın ölümlülüğü, onun varlık yapısının kurucu bir unsuru olarak değerlendirilmektedir. Çünkü ölüm, insanı insan yapan özsel yapının çözülmesiyle ortaya çıkan bir hadisedir. Böylece makalenin ikinci kısmında da ölümün yalnızca fiziksel bir çözülüş olmadığı; ruh-beden ilişkisi bağlamında ontolojik, eskatolojik ve varoluşsal boyutlar taşıyan çok katmanlı bir gerçeklik olduğu tartışılmaktadır. Bu bağlamda çalışma, ruhun bedenden ayrılmasıyla birlikte ölümün yeni bir varlık imkânına kapı araladığı fikrini öne çıkarmaktadır. Buna göre hem ölüm hem de ölüm sonrası hayata ilişkin tasavvurlar, insanın dünyadaki eylemlerine anlam kazandıran temel bir anlam çerçevesi sunmaktadır. Bu çerçevede çalışmanın amacı; ölümün anlamını, insanın varlık yapısı ve dünya görüşüyle irtibatlandırarak ölümün bu âlemden başka bir varlık düzlemine geçişi ifade eden ontolojik bir eşik olduğunu tarihsel ve felsefî bir perspektif içerisinde ortaya koymaktır.
Abstract
This article investigates the philosophical interpretation of death within the context of the ontological structure of human existence, focusing on the relationship between soul and body. The inquiry is shaped around the question of whether death is merely a biological and physical end or an ontological threshold that reveals the meaning of being. Accordingly, the first part of the article examines the question of what a human being is through the nature of the relationship between soul and body, arguing that the meaning attributed to death varies according to how this relationship is understood. While focusing on the role of the soul–body relationship in shaping conceptions of death, the study draws primarily upon the fundamental approaches developed in Greek philosophy and Islamic thought. Within this framework, human mortality is considered a constitutive element of the human mode of being. Death is understood as an event that emerges through the dissolution of the essential structure that makes a human being what it is. The second part of the article argues that death is not merely a physical disintegration but a multilayered reality encompassing ontological, eschatological, and existential dimensions within the context of the soul–body relationship. In this regard, the study highlights the idea that death, through the separation of the soul from the body, opens the possibility of a new mode of existence. Accordingly, conceptions of both death and the afterlife provide a fundamental framework of meaning that gives significance to human actions in the world. The aim of this study is to examine the meaning of death in relation to the structure of human existence and worldview, and to demonstrate, from a historical and philosophical perspective, that death constitutes an ontological threshold signifying a transition from this realm of existence to another plane of being.
Bu Makaleye Atıf Yap
Kaynakça (34)
- Akşit, M. (2018). İbn Sina İle Soren Kierkegaard’ın Ölüm Anlayışının Karşılaştırılması. Gece Akademi.
- Al-Attas, S. M. N. (1995). Prolegomena to the Metaphysics of Islam: An Exposition of the Fundamental Elements of the Worldview of Islam. ISTAC.
- Aristoteles. (1996). Metafizik (A. Arslan, Çev.). Sosyal Yayınları.
- Aristoteles. (2011). Ruh Üzerine (Z. Özcan, Çev.). Birleşik Yayınevi.
- Aristoteles. (2015). Metafizik (Y. G. Sev, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
- Aslan, S. (2025). Aristoteles’te Fizik, Sınır ve Sebeplilik: Bilimler Tasnifi Bağlamında Bir İnceleme. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları, (52), 13-33.
- Aydoğdu, H. (2016). Kierkegaard ve Heidegger’de Ölümün Eksistensiyal-Ontolojik Çözümlemesi. Kaygı, (27), 127-150.
- Camus, A. (2010). Sisifos Söyleni (T. Yücel, Çev.). Can Yayınları.
- Çüçen, A. (2003). Heidegger’de Varlık ve Zaman. Asa Yayınları.
- Dövenci, S. B. (1999). Ölümlerden Ölüm Beğen. Düşünen Siyaset Dergisi, (4).
- Durusoy, A. (1999). İbn Sina. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- el-Eş’arî, E.-H. (2005). Makâlâtü’l-İslaâmiyyîn ve İhtilafu’l-Musallîn (M. Dalkılıç & Ö. Aydın, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
- Haklı, Ş. (2002). Müteahhirîn Döneminde Felsefe- Kelâm İlişkisi: Fahreddîn er-Râzî Örneği. Marmara Üniversitesi.
- Haklı, Ş. (2019). Eş’arî ve Cüveynî’nin İnsan Anlayışı. İçinde Ö. Türker & İ. H. Üçer (Ed.), İnsan Nedir? İslam Düşüncesinde İnsan Tasavvurları (ss. 87-102). İlem Yayınları.
- Hentsch, T. (2010). Hakikat ya da Ölüm (B. Baş, Çev.). İz Yayınları.
- İbn Sînâ. (1959). Ölüm Korkusundan Kurtuluş (M. H. Tura, Çev.).
- İbn Sînâ. (2003). Ruh Kasîdesi (M. Kaya, Çev.). İçinde İslâm Filozoflarından Felsefe Metinleri (ss. 325-334). Klasik Yayınları.
- İbn Sînâ. (2005). İşaretler ve Tembihler (A. Durusoy, M. Macit, & E. Demirli, Çev.). Litera Yayıncılık.
- İbn Sînâ. (2013). Metafizik I-II (E. Demirli & Ö. Türker, Çev.). Litera Yayıncılık.
- Kîndî. (2006). Felsefî Risâleler (M. Kaya, Çev.). Klasik Yayınları.
- Mansel, A. M. (1995). Ege ve Yunan Tarihi. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
- Mevlana. (1991a). Mesnevî: II (V. İzbudak, Çev.). MEB.
- Mevlana. (1991b). Mesnevî: IV (V. İzbudak, Çev.). MEB.
- Philippe, A. (1991). Batılının Ölüm Karşısında Tavırları (M. A. Kılıçbay, Çev.). Gece Yayınları.
- Platon. (2007a). Toplu Diyaloglar-I (H. R. Atademir & S. K. Yetkin, Çev.). İçinde Phadion (ss. 67-146). Eos Yayınevi.
- Platon. (2007b). Toplu Diyaloglar-I (Y. B. Çamurdan, Çev.). İçinde Soktrates’in Savunması (ss. 19-43). Eos Yayınevi.
- Saruhan, M. S. (2006). İslam Filozof ve Düşünürlerinde Ölüm Korkusu ve Tedavisi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(47), 87-105.
- Saruhan, M. S. (2017). İslam Meşşai Felsefesinde Filozof. Divan Kitap.
- Şeriati, A. (2005). İnsanın Dört Zindanı (H. Hatemi, Çev.). İşaret Yayınları.
- Türk Dil Kurumu. (2005). Türkçe Sözlük. İçinde Ölüm. Türk Dil Kurumu Yayınları. https://sozluk.gov.tr/
- Türker, Ö., & Üçer, İ. H. (2019). İslam Düşüncesinde İnsan Tasavvurları: Genel Bir Giriş. İçinde Ö. Türker & İ. H. Üçer (Ed.), İnsan Nedir? İslam Düşüncesinde İnsan Tasavvurları (ss. 1-16). İlem Yayınları.
- Unamuno, M. D. (2008). Günlükler (A. B. Zeybek, Çev.). Sel Yayıncılık.
- Wittgenstein, L. (2002). Tractatus Logico-Philosophicus (O. Aruoba, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
- Zeller, E. (2001). Grek Felsefesi Tarihi (A. Aydoğan, Çev.). İz Yayınları.