KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2

Türkiye Ekonomisinde GSYH, Enflasyon, Dış Ticaret Açığı, Portföy Yatırımları İlişkisi

The Relatıonshıp Between GDP, Inflatıon, Foreıgn Trade Defıcıt and Portfolıo Investments in Türkiye

Atilla Aydın

Sayfa
329–356
Yayın Tarihi
2026-08-07
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Türkiye ekonomisi, 1980 yılından itibaren küreselleşme ve liberalleşme sürecine girmiştir. Öncelikle uluslararası mal hareketleri serbestleştirilmiş, 1989 yılından itibaren ise sermaye hareketleri serbest hale getirilmiştir. Bu çerçevede Türkiye ekonomisinin finansal kırılganlığı artmış ve finansal krizlere açık bir yapı ortaya çıkmıştır. Büyüme modeli olarak da ihracata dayalı büyüme modeli benimsenmiştir. Bu çalışmada Türkiye’de kişi başına GSYH, enflasyon oranı, dış ticaret açığı ve portföy yatırımları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Çalışmanın veri aralığı 1991-2022 olarak belirlenmiştir. Çalışmada Hatemi-J eşbütünleşme testi ve FMOLS yöntemleri uygulanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre kişi başına GSYH üzerinde enflasyon negatif, dış ticaret açığı pozitif etkiye sahiptir. Enflasyon oranı üzerinde kişi başına GSYH negatif, dış ticaret açığı ve porföy yatırımları pozitif etkiye sahiptir. Kişi başına GSYH ve enflasyonun dış ticaret açığı üzerindeki etkisi pozitiftir. Enflasyonun portföy yatırımları üzerindeki etkisi ise pozitif bulunmuştur

Abstract

The Turkish economy has entered a process of globalization and liberalization since 1980. Firstly, international goods movements were liberalized and capital movements were liberalized as of 1989. In this framework, the financial fragility of the Turkish economy increased and a structure open to financial crises emerged. Export-led growth model was adopted as the growth model. This study analyzes the relationship between GDP per capita, inflation rate, foreign trade deficit and portfolio investments in Turkey. The data range of the study is 1991-2022. Hatemi-J cointegration test and FMOLS methods were applied in the study. According to the results obtained from the study, inflation has a negative effect on GDP per capita and foreign trade deficit has a positive effect. GDP per capita has a negative effect on inflation rate, while foreign trade deficit and portfolio investments have a positive effect. The effect of GDP per capita and inflation on foreign trade deficit is positive. The effect of inflation on portfolio investments is found to be positive.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aydın, A. (2026). Türkiye Ekonomisinde GSYH, Enflasyon, Dış Ticaret Açığı, Portföy Yatırımları İlişkisi. Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 2, 329–356. https://doi.org/10.31679/adamakademi.1482572

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (75)

  1. Acet, H., Erdoğan, S. & Köksal, M. (2016). İthalat, ihracat ve büyüme arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye uygulaması. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16(31), 145-161.
  2. Aghion, P. & Howitt, P. (1998). Endogenous growth theory, Second Printing,, Cambridge, London, England, MIT Press.
  3. Aktop, V. S. (2024). Genç İstihdamı, Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme: Todo-Yamamoto Nedensellik Analizi. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (18), 78-93.
  4. Alancıoğlu, E. & Bayraktutan, Y. (2023). Dış ticaret iktisadi büyüme etkileşimine ilişkin hipotezlerin geçerliliği: Türkiye örneği. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 15(29), 401-410.
  5. Alavinasab, S.M. (2013). Foreign Trade and Economic Growth in Iran: An Empirical Study. International Journal of Acedemic Research in Business and Social Sciences, Vol 3, No 11, ss.508-519.
  6. Alper, F. Ö. & Kök, M. (2023). Türkiye’de Enflasyon-İşsizlik-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Ekonometrik Bir Analiz. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 130-141.
  7. Andres, J. & Hernando, I. (1997). Does Inflation Harm Economic Growth? Evidence for the OECD. NBER Working Paper No: 6062.
  8. Ayyıldız, F. V. & Üzümcü, A. (2022). Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları İktisadi Büyüme İlişkisi: G-7 Ülkeleri Üzerine Bir Analiz (2000-2020). Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 463-474.
  9. Balassa B. (1978). Exports and Economic Growth: Further Evidence. Journal of Development Economics, 5, 181-189.
  10. Ball, L.(2006). Has Globalizationc Changed Inflation?. N o 12687, NBER Working Papers ,National Burea of Economic Research , Inc.
  11. Barro, R. J. (1995). Inflation and Economic Growth. Bank of England Quarterly Bulletin, 35(2), 407-443.
  12. Barro, R.J. & Sala-I Martin, (1995). Economic growth, U.S.A., McGraw-Hill, Inc.
  13. Batiz, R.L. & Romer, P. (1991). Economic Integration and Endogenous Growth. Quarterly Journal of Economics, 106(2), 531 – 556.
  14. Berber, M. & Artan, S. (2004). Enflasyon ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği. Discussion Paper, (21), 1-14. Bhagwati, J. (1978). Anatomy and consequences of exchange control regimes, Liberalization Attempts and Consequences. Ballinger, Cambridge, MA.
  15. Black D. C., Dowd, M. R. & Keith, K. (2001). The Inflation/Growth Relationship: Evidence from State Panel Data. Applied Economics Letters, Vol:8, No:2, 771-774.
  16. Boratav, K. (2015). Türkiye iktisat tarihi, Ankara, İmge Kitabevi.
  17. Bölükbaş, M. (2019). Türkiye'de Ekonomik Büyümenin Enflasyon ve İşsizlik İle İlişkisi: Bölgeler Düzeyinde Bir Araştırma. TESAM Akademi Dergisi, (Özel Sayı), 185-211.
  18. Carrion-i-Silvestre, J. L., Kim, D. & Perron, P. (2009). GLS-Based Unit Root Tests with Multiple Structural Breaks Under Both the Null and the Alternative Hypothesis. Econometric Theory, 25(6), 1754-1792.
  19. Chowdhury, A. (2002). Does Inflation Affect Economic Growth? The Relevance of the Debate for Indonesia. Journal of Asia Pacific Economy, 7(1), 20-34.
  20. Çavdar, T. (2004). Türkiye’nin demokrasi tarihi (1950’den günümüze), Ankara, İmge Kitabevi.
  21. Dickey, D. A. & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431.
  22. Dickey D.A. & Fuller W.A.(1981). Likelihood Ratio Statistics for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Econometrica, 49(4), ss.1057 1072.
  23. Domar, E. D. (1947). Expansion and Employment. American Economic Review, 31(1), s.34–55.
  24. Dritsakis, N. & Stamatiou, P. (2016). The Effects of Unemployment on Economic Growth in Greece. An ARDL Bound Test Approach. The Romanian Economic Journal, XIX(62), 53-71.
  25. Durham, J.B. (2004). Absorptive Capacity and the Effects of Foreign Direct Investment and Equity Foreign Portfolio Investment on Economic Growth. Europen Economic Review. Volume.48, Issue.2, 285-306.
  26. Engle, R.F. & Granger, C.W.J. (1987). Cointegration and Error Correction: Representation, Estimation and Testing. Econometrica, 55/2, 251-276.
  27. Erdoğan, S. (2006). Türkiye'nin İhracat Yapısındaki Değişme ve Büyüme İlişkisi: Koentegrasyon ve Nedensellik Testi Uygulaması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (1), 30-39, Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/kmusekad/issue/10227/125766
  28. Evans, R. W. (2007). Is Openness Inflationary? Imperfect Competition and Monetary Market Power. Federal Reserve Bank of Dallas Globalization and Monetary Policy Institute, Working Paper No. 1, 1-42.
  29. Feder, G. (1982). On Export and Economic Growth. Journal of Development Economics, 12(1-2), 59 - 73.
  30. Fischer, S. (1993). The Role Of Macroeconomic Factors in Growth. Journal of Monetary Economics, 32(3), 485-511.
  31. Gill, I. S. & Kharas, H. (2007). An East Asian renaissance: Ideas for economic growth, Washington, DC. World Bank.
  32. Gregory, A.W. & Hansen, B.E. (1996). Residual-Based Tests For Cointegration in Models with Regime Shifts. Journal of Econometrics, 70/1, 99-126.
  33. Guntukula, R. (2018). Exports, Import and Economic Growth in India: Evidence from Cointegration and Causality Analysis. Theoretical and Applied Economics, Volume XXV, No. 2(615), Summer, 221-230.
  34. Hatemi-J., A. (2008). Tests for Cointegration with Two Unknown Regime Shifts with an Application to Financial Market İntegration. Empirical Economics, 35/3, 497-505.
  35. Harrod, R. F. (1939). An Essay in Dynamic Theory. Economic Journal, 49(193), s.14–33.
  36. Hudea, C., Simonai, O. & Stancu, S. (2011). Foreign Direct Investments, Technology Transfer and Economic Growth: A Panel Approach. Romanian Journal of Economic Forecasting, 15(2), 85-102.
  37. İşcan, İ.H. & Demirel, T. (2020). The relationship of economic growth, export and ımport in Turkey: A co-ıntegration analysis, Eskisehir International Conference on Economics (September 10-12, 2020) Sempozyumunda Sunulan Bildiri, Eskisehir Osmangazi University, Eskisehir.
  38. Jaradat, M. A. (2013). Impact of Inflation and Unemployment on Jordanian GDP. Interdisciplinary Journal Of Contemporary Research in Business, 4(10), 317-334.
  39. Johansen, S. (1988). Statistical Analysis of Cointegrating Vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12, 231-254.
  40. Karabulut, Ş. (2019). Türkiye’de Ekonomik Büyüme Ve Enflasyon İlişkisi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 6(2), 171-184.
  41. Kardaşlar, A. (2022). Türkiye’de İhracata Dayalı Büyüme Hipotezi Geçerliliğinin Yeniden İncelenmesi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 29(3), 443-461, DOI: 10.18657/yonveek.1061941
  42. Kormendi, R.C. & Meguire, P.G. (1985). Macroeconomic Determinants of Growth: Cross-Country Evidence. Journal of Monetary Economics, 16(2) September, 141-163.
  43. Kotil, H. & Konur, F. (2010). The Relationship Between Growth and Foreign Trade in Turkey: A Granger Causality Approach (1989-2007). Middle Eastern Finance And Economics, 1(6), 32-40.
  44. Krueger, A.O. (1978). Foreign trade regimes and economic develeopment, Liberalization Attempts and Consequences, New York, National Bureau of Economic Research,
  45. Krugman, P.R. (1984). Import protection as export promotion. In H. Kierzkowski (ed.), Monopolistic Competition in International Trade, pp. 180 – 93, Oxford, Oxford University Press.
  46. Lee, J. & Strazicich, M.C. (2003). Minimum Lagrange Multiplier Unit Root Test with Two Structural Breaks. The Review of Economics and Statistics 85(4), 1082-1089.
  47. Lotfalipour, M. R., Montazeri, S. & Sedighi, S. (2013). Trade Openness and Inflation. Evidence from MENA Region Countries. Petroleum-Gas University of Ploiesti Bulletin, Technical Series, 65(2).
  48. Lumsdaıne, R.L. & Papell, D.H. (1997). Multiple Trend Breaks and the Unit Root Hypothesis. Review of Economics and Statistics, 79/2, 212-218.
  49. Mallik, G. & Chowdhury, A. (2001). Inflation and Economic Growth: Evidence from Four South Asian Countries. Asia-Pacific Development Journal, 8(1) June, 123-135.
  50. McLean, B. & Sona S. (2002). International Financial Liberalisation and Economic Growth. Economic Research Department Reserve Bank of Australia, Research Discussion Paper, 2002-03. 1-24.
  51. Moosa, I.A. (1999). Is the Export-Led Growth Hypothesis Valid for Australia?. Applied Economics, 31(7), 903-906.
  52. Motley, B. (1998). Growth And Inflation: A Cross-Country Study. Federal Reserve Bank of San Francisco Economic Review, No:1, 15-28.
  53. Narayan, P.K. & Popp, S. (2010). A New Unit Root Test with Two Structural Breaks in Level and Slope at Unknown Time. Journal of Applied Statistics, 37, 1425-1438.
  54. Perron, P. (1989). The Great Crash, the Oil Price Shock, and the Unit Root Hypothesis. Econometrica 57:1361-1401.
  55. Phillips, P.C. & Perron, P. (1988). Testing for a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), ss.335 346.
  56. Reisen, H. & Marcelo, S. (2001). Which Types of Capital Inflows Foster Developing- Coutry Growth? International Finance. Volume.4, Issue.1, 1-14.
  57. Rogoff, K. (2003). Globalization and Global Disinflation. Economic Review - Federal Reserve Bank of Kansas City, 88(4) , 45-80.
  58. Romer, D. (1993). Openness and Inflation: Theory and Evidence. The Quarterly Journal Of Economics, 108(4), 869-903.
  59. Sachs, J. & Warner, A.M. (1995). Economic Convergence and Economic Policies. NBER Working Paper, No: 5039.
  60. Salimifar, M., Razmi, M. J. & Taghizadegan, Z. (2015). A Survey of the Effect of Trade Openness Size on Inflation Rate İn Iran Using ARDL. Theoretical & Applied Economics, 22(3).
  61. Schmidt, P. & Phillips, P. C. (1992). LM Tests for a Unit Root in the Presence of Deterministic Trends. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 54(3), 257-287.
  62. Solow, R. M. (1956). A Contribution to the Theory of Economic Growth. Quarterly Journal of Economics, 70; s. 65-94.
  63. Sugözü, İ. H. & Yaşar, S. (2020). Portföy Yatırımları ile Ekonomik Büyüme İlişkisi: 23 OECD Ülkesi için Panel Veri Analizi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23(1), 198-207.
  64. Tuncer, İ. (2002). Türkiye’de İhracat, İthalat ve Büyüme: Toda-Yamamoto Yöntemiyle Granger Nedensellik Analizleri (1980-2000). Çukurova Üniversitesi SBE Dergisi, 9(9): 89-107.
  65. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (2013). Ekonomik Rapor 2013. https://www.tobb.org.tr/Documents/yayinlar/ekono%20rapor_2.pdf
  66. Uğur, B. & Çelik, O. (2023). Portföy ve Doğrudan Yabancı Yatırım Girişlerinin Ekonomik Büyüme Üzerindeki Karşılaştırmalı Etkisi: E-7 Ülkeleri Örneği. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 137-148.
  67. WB (2024). Exports of goods and services. Erişim Tarihi: 10 Nisan 2024. https://data.worldbank.org/indicator/NE.EXP.GNFS.CD
  68. WB (2024). GDP per capita, Erişim Tarihi: 10 Nisan 2024. https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD
  69. WB (2024). Inflation, consumer prices. Erişim Tarihi: 10 Nisan 2024. https://data.worldbank.org/indicator/FP.CPI.TOTL.ZG
  70. WB (2024). Portfolio investment, net. Erişim Tarihi: 10 Nisan 2024. https://data.worldbank.org/indicator/BN.KLT.PTXL.CD
  71. Westerlund, J. & Edgerton, D. L. (2007). New Improved Tests for Cointegration with Structural Breaks. Journal of time series Analysis, 28(2), 188-224.
  72. Yalçınkaya, Ö. & Aydın, İ. H. (2017). Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkileri: Seçili Yükselen Piyasalar Ekonomileri Örneği. (1992-2015). Ağrı Çeçen Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 39-64.
  73. Yılancı, V. & Öztürk, Z. (2010). Türkiye ile En Büyük Beş Ticaret Ortağının Hisse Senedi Piyasaları Arasındaki Entegrasyon İlişkisinin Analizi: Yapısal Kırılmalı Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 36, 261-279.
  74. Zakaria, M. (2010). Openness and Inflation: Evidence from Time Series Data.. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 11(2), 313-322.
  75. Zivot, E. & Andrews, K. (1992), Further Evidence on the Great Crash, The Oil Price Shock and the Unit Root Hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics, 10, 251-270.