KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sosyal Güvence / 2026 / Sayı: 29

Avrupa Birliği Ülkelerinde Davranışsal Risk Faktörleri Bağlamında Sağlık Sistemi Etkinliği

Health System Efficiency In European Union Countries In The Context Of Behavioral Risk Factors

Ferda Işıkçelik

Sayfa
2088–2118
Yayın Tarihi
2026-01-09
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Araştırmanın amacı, Avrupa Birliği’ne üye ve aday ülkelerde sağlık sistemlerinin etkinliğini, bireylerin sağlık davranışları göstergeleri kapsamında değerlendirmek ve davranışsal risk faktörlerinin sağlık çıktıları üzerindeki etkilerini incelemektir. Ülkelerin etkinliği Veri Zarflama Analizi ile ölçülmüş; etkinlik skorları ikinci aşamada Tobit regresyon modeli kullanılarak analiz edilmiş ve davranışsal belirleyicilerin teknik etkinlik üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Araştırmanın evrenini Avrupa Birliği’ne üye veya aday olan 28 ülke oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılan girdi değişkenleri, davranışsal risk faktörlerinden fiziksel hareketsizlik, şekerli içecek tüketim sıklığı, tütün kullanım oranı, alkol tüketimi ve aşırı kilolu bireylerin oranıdır. Çıktı değişkenleri ise sağlıklı yaşam beklentisi ve algılanan sağlık statüsü (iyi veya çok iyi) göstergeleridir. Araştırma dönemi, en güncel istatistiklere ulaşılabilen 2023 yılı olarak belirlenmiştir. Analiz sonuçları, Avusturya, Belçika, Kıbrıs, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, Yunanistan, İrlanda, İtalya, Malta, Romanya, Slovakya, İsveç ve Türkiye’nin etkin; Bulgaristan, Hırvatistan, Çekya, Almanya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Polonya, Portekiz, Sırbistan, Slovenya ve İspanya’nın ise etkin olmadığını göstermektedir. Etkin olmayan ülkelerin teknik etkinliğe ulaşabilmeleri için özellikle tütün kullanımı, şekerli içecek tüketimi ve alkol tüketimi başta olmak üzere davranışsal risk faktörlerinde iyileştirme yapmaları gerektiği tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, etkinlik skorları ile tüm davranışsal risk faktörleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ve olumsuz yönde ilişkiler saptanmıştır. Ülkelerin sağlık sistemi etkinliklerini artırabilmeleri için ulusal düzeyde davranışsal risk faktörlerini azaltmaya yönelik bütüncül halk sağlığı müdahaleleri geliştirmeleri önerilmektedir. Sağlıklı yaşamı teşvik eden toplum temelli programların yaygınlaştırılması, sağlık çıktılarının iyileşmesine ve teknik etkinliğin artmasına katkı sağlayacaktır.

Abstract

The aim of the study is to evaluate the efficiency of health systems in European Union member and candidate countries in terms of individual health behaviour indicators and to examine the effects of behavioural risk factors on health outcomes. The efficiency of countries' health systems was measured using Data Envelopment Analysis; the resulting effectiveness scores were analysed in the second stage using a Tobit regression model to evaluate the effects of behavioural determinants on technical effectiveness. The study population consists of 28 countries that are members or candidates for the European Union. The input variables used in the study are behavioural risk factors, including physical inactivity, frequency of sugary drink consumption, tobacco use rate, alcohol consumption, and the proportion of overweight individuals. The output variables are indicators of healthy life expectancy and perceived health status (good or very good). The research period has been set as 2023, when the most recent statistics are available. The analysis results indicate that Austria, Belgium, Cyprus, Denmark, Estonia, Finland, France, Greece, Ireland, Italy, Malta, Romania, Slovakia, Sweden and Turkey are efficient, while Bulgaria, Croatia, the Czech Republic, Germany, Hungary, Latvia, Lithuania, Luxembourg, Poland, Portugal, Serbia, Slovenia and Spain are inefficient. It has been determined that inefficient countries must improve behavioural risk factors, particularly tobacco use, sugary drink consumption, and alcohol consumption, to achieve technical effectiveness. Furthermore, statistically significant and negative correlations have been identified between effectiveness scores and all behavioural risk factors. It is recommended that countries develop comprehensive national public health interventions to reduce behavioural risk factors and improve the efficiency of their health systems. The widespread implementation of community-based programmes promoting healthy living will improve health outcomes and increase technical efficiency.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Işıkçelik, F. (2026). Avrupa Birliği Ülkelerinde Davranışsal Risk Faktörleri Bağlamında Sağlık Sistemi Etkinliği. Sosyal Güvence, Sayı: 29, 2088–2118. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1841449

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (82)

  1. Adil, R., Abbas, M., & Yaseen, A. (2016). Determinants of Efficiency in Health Sector: DEA Approach and second Stage Analysis. Journal of Accounting and Finance in Emerging Economies, 2(2), 83–92.
  2. Ahmed, S., Hasan, M. Z., MacLennan, M., Dorin, F., Ahmed, M. W., Hasan, M. M., Hasan, S. M., Islam, M. T., & Khan, J. A. M. (2019). Measuring the Efficiency of Health Systems in Asia: A Data Envelopment Analysis. BMJ Open, 9(3), e022155. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-022155
  3. Akbulut, F. (2023). Avrupa Birliği’ne Üye Ülkelerin ve Türkiye’nin Harcama Göstergelerinin Etkinliğinin Malmquist İndex ve VZA Yöntemiyle İncelenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(3), 3491-3509. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1215033
  4. Akça, T., Yiğit, P., & Özçelik, M. (2023). OECD Ülkelerinin Sağlık Sistemi Verimliliğinin İncelenmesi. İstanbul Esenyurt Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 3(2), 1-23. https://doi.org/10.61349/iesbad.1293232
  5. Arsu, T., Çatal, B., & Altınok, M. (2025). İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) Düzey 1’e göre Sağlık Hizmetleri Etkinliğinin Çift Amaçlı Çok Kriterli Veri Zarflama Analizi (ÇA-ÇKVZA) ile Ölçülmesi. Verimlilik Dergisi, 59(2), 453-466.
  6. Asandului, L., Roman, M., & Fatulescu, P. (2014). The Efficiency of Healthcare Systems in Europe: A Data Envelopment Analysis Approach. Procedia Economics and Finance, 10, 261-268. https://doi.org.10.1016/S2212-5671(14)00301-3
  7. Ayrancı, E., & Eke, E. U. (2024). AB Üye Ülkeleri ile Türkiye’deki Sağlık Sisteminin Etkinlik Analizi. Social Sciences Studies Journal, 4(22), 4199-4207.
  8. Bailey, J., Clinton‐McHarg, T., Wye, P., Wiggers, J., Bartlem, K., & Bowman, J. (2020). Preventive Care for Physical Activity and Fruit and Vegetable Consumption: A Survey of Family Carer Expectations of Health Service Delivery for People with a Mental Health Condition. BMC Health Services Research, 20(1). https://doi.org/10.1186/s12913-020-5059-0
  9. Banker, R. D., Charnes, A., & Cooper, W. W. (1984). Some Models for Estimating Technical and Scale Inefficiencies in Data Envelopment Analysis. Manage Science, 30, 1078-92.
  10. Beylik, U. M., Kayral, İ. H., & Naldöken, Ü. (2015). Sağlık Hizmet Etkinliği Açısından Kamu Hastane Birlikleri Performans Analizi. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 39(2), 203-224.
  11. Boz, C., & Önder, E. (2017). OECD Ülkelerinin Sağlık Sistemi Performanslarının Değerlendirilmesi. Sosyal Güvence Dergisi, 6(11), 24-61. https://doi.org/10.21441/sguz.2017.54
  12. Can Sağlam, Y. (2023). Veri Zarflama Analizi ile Türk Sağlık Sektörünün Bölgesel Temelde Etkinliğinin Ölçümü. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 18(72), 475-494. https://doi.org/10.19168/jyasar.1230394
  13. Cansever, İ. H., & Şenol, O. (2022). Gelişmiş Ülkelerin Sağlık Sistemleri Verimlilikleri ile COVID-19 Performansları İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 611-628.
  14. Centers for Disease Control and Prevention (2024). Social Determinants of Health. https://www.cdc.gov/health-disparities-hiv-std-tb-hepatitis/about/social-determinants-of-health.html adresinden ulaşılmıştır.
  15. Cetin, V. R., & Bahce, S. (2016). Measuring the Efficiency of Health Systems of OECD Countries by Data Envelopment Analysis. Applied Economics, 48(37), 3497-3507. https://doi.org/10.1080/00036846.2016.1139682
  16. Connolly, S., & Kassim, H. (2016). 'Supranationalism' in Question: Beliefs, Values, and the Socializing Power of the European Commission Revisited. Public Administration, 94(3), 717-737. https://doi.org/10.1111/padm.12250
  17. Çalışkan, H. (2020). Kamu Hastane Birliklerinin Verimlilik Düzeylerinin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi. Verimlilik Dergisi, (2), 157-178.
  18. Çarıkçı, O., & Akbulut, F. (2019). Kıyaslama (Benchmarking) Yöntemi Olarak Veri Zarflama Analizi (VZA) ile İllerin Sağlık Performansının Ölçülmesi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(2), 1-8.
  19. Çeçen, Z., & Akbulut, F. (2023). Düşük Gelir Grubunda Yer Alan Ülkelerin Sağlık Göstergelerinin VZA Yöntemiyle İncelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 241-254. https://doi.org/10.36362/gumus.1160202
  20. Çınaroğlu, S. (2023). Fuzzy Efficiency Estimates of the Turkish Health System: A Comparison of Interval, Bias-Corrected, and Fuzzy Data Envelopment Analysis. International Journal of Fuzzy Systems, 25, 2356–2379. https://doi.org/10.1007/s40815-023-01519-9
  21. Çilhoroz, Y. (2021). İstatistiki Bölge Birimlerinin Sağlık Hizmetleri Etkinliğinin Ölçülmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 24(3), 589-602. https://orcid.org/0000-0002-5171-7779
  22. Değirmenci, N. (2021). Evaluatıon of Health Effıcıency of OECD Countries with Data Envelopment and Inverse Data Envelopment Analyses. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (30), 171-182. https://doi.org/10.18092/ulikidince.786089
  23. Delice, E., Karadayı, M. A., & Tozan, H. (2022). Sağlık Hizmetlerinde Performans Değerlendirmede Kullanılan Araç ve Yöntemler. Düzce University Journal of Science and Technology, 10(3), 1543-1566.
  24. Demirci, Ş., Konca, M., & İlgün, G. (2020). Sağlık Finansmanının Sağlık Sistemleri Performansına Etkisi: Avrupa Birliği Üyesi ve Adayı Ülkeler Üzerinden Bir Değerlendirme. Sosyoekonomi, 28(43), 229-242. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2020.01.13
  25. Dhaoui, I. (2019). Healthcare System Efficiency and its Determinants: A Two-Stage Data Envelopment Analysis from MENA Countries. International Journal of Health Planning and Management, 34(1), e657–e673. https://doi.org/10.1002/hpm.2662
  26. Dlouhý, M., & Havlík, P. (2024). Efficiency Evaluation of 28 Health Systems by MCDA and DEA. Health Economics Review, 14, 59. https://doi.org/10.1186/s13561-024-00538-y
  27. Durur, F., Günaltay, M. M., & Işıkçelik, F. (2022). Sağlık Hizmet Bölgelerinin Performansının Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi. Verimlilik Dergisi, (2), 165-182. https://doi.org/10.51551/verimlilik.900142
  28. Eaton, T., Danesh, V., Jones, A., Kimpel, C., Sevin, C., Su, H., Toth, K. M., Valley, T. S., Iwashyna, T. J., Boehm, L. M., & McPeake, J. (2025). Clinician and Patient Responses to US Health Insurers' Policies: A Qualitative Study of Higher Risk Patients. Health Services Research, 60(3). https://doi.org/10.1111/1475-6773.14615
  29. Ekinci, G., & Danayiyen, A. (2023). Hastalık Yükleri Kapsamında Sağlık Sistem Dayanıklılığının Sağlık İşgücü Açısından Değerlendirilmesi. Verimlilik Dergisi, 57(4), 641-656. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1330900
  30. Ekinci, G., & Yılmaztürk, M. H. (2025). Türkiye’de Sağlık Hizmetlerine Erişimin Teknik Etkinlik Değerlendirmesi. ESTUDAM Public Health Journal, 10(1), 17-31. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1523287
  31. Ergülen, A., Ünal, Z., & Harmankaya, İ. (2020). Türkiye’deki Sağlık Kuruluşlarının İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflamasına Göre Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi. European Journal of Managerial Research, 4(6), 1-10.
  32. European Union (2025). EU countries. https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries_en adresinden ulaşılmıştır.
  33. Eurostat (2025). Database. https://ec.europa.eu/eurostat/data/database
  34. Giamboni, L., & Canzonieri, G. (2024). Efficiency of Public Expenditure in Education and Health. https://economy-finance.ec.europa.eu/publications/efficiency-public-expenditure-education-and-health_en adresinden ulaşılmıştır.
  35. Güzel, İ., & Gider, Ö. (2023). Sağlık alanında Veri Zarflama Analizi ve Malmquist Toplam Faktör Verimlilik İndeksi ile Etkinlik Ölçümü: Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’nde Bir Uygulama. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(1), 219-236.
  36. Kim, J., Ko, Y., Rhee, C., Park, B., Kim, D., Bae, J., Shin, M. H., Lee, M. S., Li, Z. M., & Ahn, Y. (2013). Cardiovascular Health Metrics and All-Cause and Cardiovascular Disease Mortality among Middle-Aged Men in Korea: the Seoul Male Cohort Study. Journal of Preventive Medicine and Public Health, 46(6), 319-328. https://doi.org/10.3961/jpmph.2013.46.6.319
  37. Kocaman, A. M., Mutlu, M. E., Bayraktar, D., & Araz, Ö. M. (2012). OECD Ülkelerinin Sağlık Sistemlerinin Etkinlik Analizi. Endüstri Mühendisliği Dergisi, 23(4), 14-31.
  38. Koçak, E. (2020). Sağlık Hizmeti Kaynaklarının Kullanımında Teknik Etkinliğin OECD Ülkeleri Arası Karşılaştırmaları. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(3), 490-502.
  39. Konca, M. (2024). Stokastik Sınır Analizi ile Gelişmekte Olan Ülkelerin Sağlık Sistemlerinde Teknik Etkinlik Ölçümü. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 113-129. https://doi.org/10.33399/biibfad.1455670
  40. Konca, M., & Top, M. (2021). Ekonomik Faktörler ve Ulusal Sağlık Sistemlerinde Teknik Etkinlik: Panel Veriye Dayalı Bir Uygulama. Verimlilik Dergisi, (3), 21-33. https://doi.org/10.51551/verimlilik.760156
  41. Konca, M., & Top, M. (2023). What Predicts the technical Efficiency in Healthcare Systems of OECD Countries? A two-stage DEA Approach. International Journal of Healthcare Management, 16(1), 104-119. https://doi.org/10.1080/20479700.2022.2077510
  42. Konca, M., Gözlü, M., & Çakmak, C. (2019). G-20 Ülkelerinin Sağlık Harcamaları Yönünden Etkinliğinin Değerlendirilmesi. Verimlilik Dergisi, (2), 119-141.
  43. Kovancı, M., Yol, Ş., Karaca, M. M., & Şimşir, İ. (2025). Veri Zarflama Analizi ile OECD Ülkelerinin Sağlık Sistemleri Performanslarının Karşılaştırılması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50), 675-702. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1542113
  44. Köse, A. (2024a). Avrupa Birliği ile Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü Üyesi Ülkelerdeki Sağlık Sistemi Performansının Değerlendirilmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(4), 1002-1035. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1439674
  45. Köse, A. (2024b). Hastane Yatak Kullanım Etkinliğinin Değerlendirilmesi: Avrupa Birliği Ülkeleri Örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (80), 31-48. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1388556
  46. Lee, D., Nam, J., Kwon, S., Keum, N., Lee, J., Shin, M., & Oh, H. (2020). Lifestyle Risk Score and Mortality in Korean Adults: A Population-Based Cohort Study. Scientific Reports, 10(1). https://doi.org/10.1038/s41598-020-66742-y
  47. Lee, I., Kim, S., & Kang, H. (2019). Lifestyle Risk Factors and All-Cause and Cardiovascular Disease Mortality: Data from the Korean Longitudinal Study of Aging. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(17), 3040. https://doi.org/10.3390/ijerph16173040
  48. Mbau, R., Musiega, A., Nyawira, L., Tsofa, B., Mulwa, A., Molyneux, S., Maina, I., Jemutai, J., Normand, C., Hanson, K., & Barasa, E. (2023). Analysing the Efficiency of Health Systems: A Systematic Review of the Literature. Applied Health Economics and Health Policy, 21, 205–224. https://doi.org/10.1007/s40258-022-00785-2
  49. Mıynat Taşdemir, B., & Dilber, İ. (2023). Finansman Modellerine Göre Sağlık Sistemlerinin Karşılaştırmalı Analizi. Turkuaz Uluslararası Sosyo-Ekonomik Stratejik Araştırmalar Dergisi, 5(2), 125-149.
  50. Moreno‐Enguix, M. R., Gómez‐Gallego, J. C., & Gómez Gallego, M. (2018). Analysis and Determination the Efficiency of the European Health Systems. The International Journal of Health Planning and Management, 33(1), 136-154. https://doi.org/10.1002/hpm.2412
  51. OECD. (2025). Data Explorer. https://data-explorer.oecd.org/ adresinden ulaşılmıştır.
  52. OECD. (2023). Health at a Glance 2023: OECD Indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/7a7afb35-en
  53. Özdemir, A. (2020). Türkiye’deki İBBS-1 Bölgelerinin Sağlık Hizmeti Sunum Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi Kullanılarak Ölçülmesi. Adıyaman Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2), 231-242. https://doi.org.10.30569/adiyamansaglik.708826
  54. Sağlık Bakanlığı (2025). Sağlık İstatistik Yıllığı 2023. https://www.saglik.gov.tr/TR-107086/saglik-istatistikleri-yilligi-2023.html adresinden ulaşılmıştır.
  55. Sánchez‐Romero, L. M., Canto‐Osorio, F., González-Morales, R., Colchero, M. A., Ng, S., Ramírez‐Palacios, P., Salmoren, J., & Barrientos‐Gutiérrez, T. (2020). Association Between Tax on Sugar Sweetened Beverages and Soft Drink Consumption in Adults in Mexico: Open Cohort Longitudinal Analysis of Health Workers Cohort Study. BMJ, m1311. https://doi.org/10.1136/bmj.m1311
  56. Saunders, J., & Hobbs, M. (2018). Behaviour Change. Perspectives in Public Health, 138(6), 290-290. https://doi.org/10.1177/1757913918801665
  57. Savage, C., Aboul‐Enein, B., & Bernstein, J. (2015). Perspectives of Health Promotion and Primary Prevention of Cardiovascular Disease: Revisiting the Social-Ecological Model. Evidence-Based Medicine & Public Health, https://doi.org/10.14800/emph.911
  58. Seddighi, H., Nosrati Nejad, F., & Basakha, M. (2020). Health Systems Efficiency in Eastern Mediterranean Region: A Data Envelopment Analysis. Cost Effectiveness and Resource Allocation, 18(1), 22. https://doi.org/10.1186/s12962-020-00217-9
  59. Selamzade, F., & Yeşilyurt, Ö. (2023). Afrika Ülkeleri Sağlık Sistemlerinin Etkinlik Durumlarının Veri Zarflama ve Tobit Analizleriyle Değerlendirilmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 204-224. https://dx.doi.org/10.18506/anemon.1290327
  60. Sonğur C., Kar, A., Teleş, M., & Turaç, A. S. (2017). OECD Üye Ülkelerinin Sağlık Göstergeleri Açısından Etkinliklerinin Değerlendirilmesi ve Çoklu Uyum Analizi. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(3), 1-12. https://doi.org/10.25272/j.2147-7035.2017.5.3.04
  61. Stefanoski, S., & Stefanoska, T. (2022). Managing Quality in Health Care: Process of Accreditation in Healthcare Institutions in Republic of North Macedonia. International Journal of Medical Sciences and Research, 1(4), 45-49. https://doi.org/10.35120/medisij010445
  62. Şahinbaş, F., Konca, M., & Yetim, B. (2019). OECD Ülkelerinde Sağlık Hizmetleri Etkinliğinin Değerlendirilmesi (Sözlü Bildiri) 3. Uluslararası 13. Ulusal Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi, Sakarya.
  63. Şahman, O., & Gün, İ. (2024), Sağlığın Sosyal Belirleyicilerinin MOORA Yöntemi ile Analizi: OECD Ülkeleri Örneği. Sosyal Güvence Dergisi, 26, 1376-1399. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1507454
  64. Şener, M., & Yiğit, V. (2017). Sağlık Sistemlerinin Teknik Verimliliği: OECD Ülkeleri Üzerinde Bir Araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 266-290.
  65. Şengün, İ., & Yiğit, V. (2021). Asya Ülkeleri Sağlık Sistemi Verimliliğinin Parametrik Olmayan Yöntemler ile Analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(29), 299-316. https://doi.org/10.21076/vizyoner.665758
  66. Şenol, O., & Gençtürk, M. (2017). Veri Zarflama Analiziyle Kamu Hastaneleri Birliklerinde Verimlilik Analizi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 265-286.
  67. Şenol, O., Kişi, M., & Eroymak, S. (2019). OECD Ülkelerinin Sağlık Göstergelerini Veri Zarflama Analiz Yöntemiyle Karşılaştırılması, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(35), 277-293.
  68. Şimşek, Y., Kumru, S., & Çıraklı, Ü. (2025). Türkiye Sağlık Hizmetleri Etkinliğinin Değerlendirilmesi: İBBS-1 Düzeyinde Veri Zarflama Analizi. Sosyal Güvence, (28), 1841-1869. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1539526
  69. Teleş, M., Cakmak, C., & Konca, M. (2018). Avrupa Birliği Döngüsündeki Ülkelerin Sağlık Sistemleri Performanslarının Karşılaştırılması. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 25(3), 811-835. https://doi.org/10.18657/yonveek.381561
  70. Telli, R., & Serin, Z. V. (2022). Gelişmekte Olan Ülkelerde Sağlık Harcamaları Etkinliğinin Malmquıst İndeksi ile Belirlenmesi. Verimlilik Dergisi, (4), 723-740. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1056742
  71. Tokatlıoğlu, Y., & Ertong, C. B. (2020). OECD Ülkelerinin Sağlık Sektörlerinin Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi. TESAM Akademi Dergisi, 7(1), 251-276. https://doi.org/10.30626/tesamakademi.696248
  72. Top, M., Konca, M., & Sapaz, B. (2020). Technical Efficiency of Healthcare Systems in African Countries: An Application Based on Data Envelopment Analysis. Health Policy and Technology, 9(1), 62-68. https://doi.org/10.1016/j.hlpt.2019.11.010
  73. Türkoğlu, M. C., & Abiş, T. (2024). Sağlık Göstergelerinin Teknik Etkinlik Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi: Seçilmiş G-20 Ülkeleri Örneği. Akademik Hassasiyetler, 11(25), 190-211. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1424420
  74. Uçakkuş, P., & Şeremet, G. G. (2021). Sağlık ve Hastalık. İçinde S. Uyar & R. Kıraç (Ed.), Davranışsal Boyutları ile Sağlık, Nobel Akademik Yayıncılık.
  75. World Bank (2025). Databank. https://databank.worldbank.org/ adresinden ulaşılmıştır.
  76. WHO (2023). Commercial Determinants of Health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/commercial-determinants-of-health adresinden ulaşılmıştır.
  77. WHO (2024). Determinants of Health. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/determinants-of-health adresinden ulaşılmıştır.
  78. WHO (2025). Promoting Health in All Policies and intersectoral action capacities. https://www.who.int/activities/promoting-health-in-all-policies-and-intersectoral-action-capacities adresinden ulaşılmıştır.
  79. Yetim B., İlgün G., & Konca M., (2022). Measuring the Level of the Technical Efficiency of the World Bank Member Countries’ Health System: An Application on Data Envelopment Analysis. Hacettepe Journal of Health Administration, 25(3), 549-564
  80. Yıldırım, H. H. (2005). Avrupa Birliği’ne Üye ve Aday Ülke Sağlık Sistemlerinin Karşılaştırmalı Performans Analizi: Veri Zarflama Analizine Dayalı Bir Uygulama. Verimlilik Dergisi, (4).
  81. Yılmaz, F., & Şenel, İ. H. (2019). OECD Ülkelerinin Sağlık Sistemi Etkinliklerinin Değerlendirilmesi, 3. Uluslararası 13. Ulusal Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi, 10-13 Ekim 2019, Sakarya.
  82. Yoong, S., Hall, A., Stacey, F., Grady, A., Sutherland, R., Wyse, R., Anderson, A., Nathan, N., & Wolfenden, L. (2020). Nudge Strategies to Improve Healthcare Providers’ İmplementation of Evidence-Based Guidelines, Policies and Practices: A Systematic Review of Trials İncluded within Cochrane Systematic Reviews. Implementation Science, 15(1). https://doi.org/10.1186/s13012-020-01011-0