KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sosyal Güvence / 2026 / Sayı: 29

Türkiye’de Sosyal Harcamaların Tarihsel Gelişimi Ve Karşılaştırmalı Verimlilik Analizi

Historical Development of Social Expenditures in Türkiye And Comparative Efficiency Analysis

Ali Birvural

Sayfa
2063–2087
Yayın Tarihi
2026-01-09
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗

Özet

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye ile seçilmiş dünya ülkeleri (Almanya, Fransa, İngiltere ve ABD) arasındaki sosyal harcama düzeylerini ve bileşenlerini karşılaştırmalı olarak incelemek, bu ülkelerdeki sosyal harcama yapılarının sürdürülebilirlik açısından güçlü ve zayıf yönlerini değerlendirmek ve Türkiye’nin sosyal harcama politikalarının uzun vadeli mali sürdürülebilirlik, kapsayıcılık ve etkinlik çerçevesinde nasıl geliştirilebileceğine yönelik somut politika önerileri sunmaktır. Sürdürülebilir Sosyal Harcamaların örneklem dünya ülkeleri ile analizini yaparak litaratür taraması ile desteklemektir. Ülke karşılaştırmaları ve bütçe rakamlarında verimlilik analizi tablolaştırılarak somut rakamlar sunulmuştur. Seçili ülkelerle karşılaştırıldığında, Türkiye’de sosyal harcamaların sürdürülebilirliği yalnızca mevcut harcama düzeyinin artırılmasıyla değil, aynı zamanda yapısal reformlarla da doğrudan ilişkilidir. Bu bağlamda, kayıt dışı ekonomiyle etkin bir şekilde mücadele edilmesi, sosyal yardımların daha hedefli ve ihtiyaç temelli hale getirilmesi, sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengeler gözetilerek yeniden yapılandırılması ve özellikle eğitim ile sağlık gibi üretken sosyal harcama alanlarına öncelik verilmesi büyük önem taşımaktadır. Tüm bu süreçler, yalnızca mali disiplinin korunmasını değil, aynı zamanda toplumsal adaletin sağlanmasını, sosyal kapsayıcılığın artırılmasını ve uzun vadede refah devletinin kurumsallaşmasını hedeflemelidir. Sürdürülebilir sosyal harcamaların ve GSYİH arasındaki ilişkinin incelendiği çalışmalar genellikle nicel ve ülkelerarası karşılaştırmadan uzaktır. Bu çalışma, sürdürülebilir sosyal harcamalar ve ekonomik büyümenin gelişmiş ülkelerle Türkiye arasındaki karşılaştırmasını incelemektedir.

Abstract

The primary aim of this study is to comparatively analyze the levels and components of social expenditures between Türkiye and selected developed countries (Germany, France, the United Kingdom, and the United States), to evaluate the strengths and weaknesses of these social spending structures in terms of sustainability, and to propose concrete policy recommendations for enhancing Türkiye’s social expenditure policies within the framework of long-term fiscal sustainability, inclusiveness, and efficiency. The research adopts both quantitative and cross-country comparative approaches to investigate the relationship between sustainable social expenditures and GDP. Drawing on OECD, IMF, and World Bank datasets, the study employs Data Envelopment Analysis (DEA) and Stochastic Frontier Analysis (SFA) to assess the efficiency of social expenditures using variables such as public and private social spending rates, life expectancy, infant mortality, and income inequality (Gini coefficient). Findings reveal that Türkiye’s social spending level remains significantly below that of developed countries and that existing expenditures demonstrate limited efficiency in translating financial inputs into social welfare outcomes. The study concludes that the sustainability of social expenditures in Türkiye depends not merely on increasing spending levels but on implementing structural reforms such as combating the informal economy, targeting social assistance programs more effectively, maintaining actuarial balance in the social security system, and prioritizing productive social sectors such as education and healthcare. Ultimately, the study emphasizes that achieving sustainable social spending requires balancing fiscal discipline with social justice, enhancing inclusiveness, and institutionalizing the welfare state in Türkiye.

Anahtar kelimeler
🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Birvural, A. (2026). Türkiye’de Sosyal Harcamaların Tarihsel Gelişimi Ve Karşılaştırmalı Verimlilik Analizi. Sosyal Güvence, Sayı: 29, 2063–2087. https://doi.org/10.21441/sosyalguvence.1779428

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

Kaynakça (58)

  1. Adak, S. (2014). Halk evleri ve sosyal yardımlar. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 10(19), 44–59.
  2. Afonso, A., & Aubyn, M. (2011). Non-parametric approaches to public spending efficiency in OECD countries. Journal of Public Economics, 95(9–10), 1055–1069.
  3. Afonso, A., Schuknecht, L., & Tanzi, V. (2018). Public sector efficiency: Evidence for new EU member states and emerging markets. Applied Economics, 50(11), 1236–1254.
  4. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2004). SYDGM kuruluş ve görev raporu.
  5. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023). Türkiye aile destek programı bilgilendirme.
  6. Akyüz, Y. (2006). Türk eğitim tarihi. Pegem Yayıncılık.
  7. Atkinson, A. B. (2015). Inequality: What can be done? Harvard University Press.
  8. Ay, A., & Akan, Y. (2012). Tarihsel süreçte sosyal yardımların gelişimi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Dergisi.
  9. Buğra, A. (2008). Sosyal politika yazıları. İletişim Yayınları.
  10. Buğra, A., & Adar, S. (2008). Social policy and labor market reforms in Turkey: A post-2001 analysis. New Perspectives on Turkey, 38, 109–134.
  11. Buğra, A., & Candaş, A. (2020). Türkiye’de sosyal yardım rejimleri. New Perspectives on Turkey, 62, 55–77.
  12. Buğra, A., & Keyder, Ç. (2003). New poverty and the changing welfare regime in Turkey. United Nations Research Institute for Social Development (UNRISD).
  13. Coelli, T. J., Rao, D. S. P., O'Donnell, C. J., & Battese, G. E. (2005). An introduction to efficiency and productivity analysis. Springer Science & Business Media.
  14. Çelik, A. (2020). Sosyal güvenliğin temel ilkeleri ve Türkiye’de uygulama. Çalışma ve Toplum Dergisi, 4(67), 1543–1562.
  15. Devlet Planlama Teşkilatı. (1963). Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963–1967). https://www.sbb.gov.tr
  16. Demirsoy, N. (2011). Cumhuriyet döneminde Türkiye’de sağlık politikaları. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 14(1), 1–18.
  17. Dünya Bankası. (2022). Turkey economic monitor – Promoting inclusive growth.
  18. Dünya Bankası World Development Indicators, 2022 (Life expectancy at birth, Infant mortality rate, Gini index). https://data.worldbank.org
  19. Emekli Sandığı. (1945). Kuruluş kanunu ve uygulama raporu.
  20. Eurostat. (2023). Government expenditure on social protection. https://ec.europa.eu/eurostat
  21. European Commission. (2022). Emergency social safety net (ESSN) factsheet. https://civil-protection-humanitarian-aid.ec.europa.eu
  22. Etici, H. (2012). Sosyal yardımların politik nitelik kazanması [Yüksek lisans tezi, Cumhuriyet Üniversitesi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  23. Farrell, M. J. (1957). The measurement of productive efficiency. Journal of the Royal Statistical Society: Series A (General), 120(3), 253–290. doi:10.2307/2343100
  24. Ginsburg, P. B. (2008). High and rising health care costs: Demystifying U.S. health care spending. Robert Wood Johnson Foundation.
  25. Gökçe, M. (2018). Sosyal yardım sistemlerinin etkililiği: Türkiye’de bir uygulama. Sosyal Politikalar Dergisi, 10(1), 34–49.
  26. Gülmez, M. (2008). Uluslararası sosyal politika (2. baskı). Hatiboğlu Yayınevi.
  27. Güngör, H., & Sarıca, S. (2018). Sosyal yardımların bölgesel etkileri: Türkiye illeri üzerine bir DEA uygulaması. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 55(635).
  28. Hacker, J. S. (2002). The divided welfare state: The battle over public and private social benefits in the United States. Cambridge University Press.
  29. Hinrichs, K. (2000). A social insurance state withers away? Welfare state retrenchment in Germany. German Politics.
  30. International Labour Organization. (2023). History of the ILO. https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/history/lang--en/index.htm
  31. International Monetary Fund. (2001). Letter of intent: Turkey structural adjustment program.
  32. International Monetary Fund. (2020). World economic outlook reports.
  33. International Monetary Fund. (2022). World economic outlook reports.
  34. İlkkaracan, İ. (2016). Sosyal politika. İmge Kitabevi.
  35. Kaya, N. (2012). Yerel yönetimlerde sosyal bütçe: Erzurum Büyükşehir Belediyesi sosyal bütçesinin değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26, 157.
  36. Keyder, Ç. (1987). State and class in Turkey: A study in capitalist development. Verso.
  37. Leisering, L. (2009). Social policy and social security in France. European Journal of Social Security.
  38. OECD. (2000). Social expenditure database: Turkey. https://www.oecd.org/social/expenditure.htm
  39. OECD. (2020). Social spending makes up 20% of OECD GDP.
  40. OECD. (2021). Social expenditure database: Private social expenditure. https://www.oecd.org/social/expenditure.htm
  41. OECD. (2023). Society at a glance.
  42. OECD. (2024). Society at a glance.
  43. Öğüt, H., & Taşçı, H. (2012). Sağlık ve eğitim harcamalarının verimlilik analizi: Türkiye örneği. Maliye Dergisi.
  44. Öniş, Z., & Rubin, B. (2003). The Turkish economy in crisis. Routledge.
  45. Özdemir, A. (2020). Sosyal konut politikaları ve Türkiye örneği. Şehircilik Dergisi, 45(2), 55–70.
  46. Pamuk, Ş. (2014). Türkiye'nin 200 yıllık iktisadi tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  47. Sağlam, M. (2010). Köy Enstitüleri ve Türkiye’de eğitimin dönüşümü. Eğitim ve Bilim, 35(158), 78–91.
  48. Sağlık Bakanlığı. (1999). Yeşil kart uygulaması değerlendirme raporu.
  49. Sağlık Bakanlığı. (2022). Şehir hastaneleri finansman ve performans raporu.
  50. Schneider, F., Buehn, A., & Montenegro, C. E. (2010). Shadow economies all over the world: New estimates for 162 countries from 1999 to 2007. World Bank Policy Research Working Paper No. 5356. https://doi.org/10.1596/1813-9450-5356
  51. Taylor-Gooby, P. (2012). Root and branch restructuring to achieve major cuts: The social policy programme of the 2010 UK coalition government. Social Policy & Administration, 46(3), 244–261.
  52. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2021). COVID-19 sosyal koruma kalkanı raporu.
  53. T.C. Devlet Planlama Teşkilatı. (1963). Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963–1967). https://www.sbb.gov.tr
  54. Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2023). 2023 yılı kamu harcamaları izleme raporu.
  55. Türkiye İstatistik Kurumu. (2011). Sosyal koruma istatistikleri raporu.
  56. Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). Sosyal koruma istatistikleri. https://www.tuik.gov.tr
  57. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Sosyal koruma istatistikleri 2023. https://data.tuik.gov.tr
  58. Türkiye Üçüncü Sektör Vakfı. (2002). Sosyal yardımlar ve sivil toplum kuruluşları raporu.