İş Değerlemesinden Performans Değerlemesine Geçiş

Özet

lemek gerekmektedir. Bu şekilde iş değerlemesinden performans değerlemesine geçiş süreci temel kavramlar doğrultusunda daha kolay irdelenebilmektedir. İş değerlemesi çalışmaları belirli düzen içinde yapılmalıdır. İşletmede yürütülen her türlü faaliyette olduğu gibi bu çalışmalarında belirli bir düzen içinde sürdürülmesi, çalışmalardan beklenen yararı en üst düzeye çıkartırken, çalışmaların olumsuz yanlarını minimize etmeyi sağlamaktadır. Bu amaçla iş değerlemesi çalışma sürecini şu şekilde sırlamak mümkündür: (9) - Bilgilendirme İşlemi - Güvence Verilmesi - Değerleme Komitesi - Değerleme Kapsamı - Yöntem Seçme - Değerleme Faktörlerinin Seçimi - Geribildirim ve Revizyon Çalışmaları Sürecin ilk adımı olan bilgilendirme işleminde, iş değerlemesi konusunda iş görene tam bilgi sağlanması üzerinde durulmaktadır. Yapılan her türlü ön çalışma ve iş değerlemesi çalışmaları hakkında iş görenin tam olarak aydınlatılması, iş görenin bu çalışmalara etkin katılımını sağlarken herhangi bir motivasyon kaybının önüne geçilmiş olunacaktır. Sürecin ikinci adımını ise güvence verme oluşturmaktadır. Bu da iş görenin iş değerleme çalışmalarından endişe duyması ve ücret sistemine olumsuz etki yaratması korkusu taşımasından kaynaklanan sorunların önüne geçmek için yapılacak çalışmaları kapsamaktadır. İş değerlemesinde gözönüne alınan temel ilkeler şunlardır: (10) - Eşit işe eşit ücret verilmelidir. - Kişileri değil işleri değerlemek gereklidir. Eğer bu ilkeler ile ilgili olarak işgörene sürecin ilk adımında yeterli ölçüde bilgi verilirse ve çalışmaların başladığı tarihteki ücretlerinden herhangi bir kesinti yapılmayacağına dair güvence verilirse, işgörenler arasındaki tedirginlik yok edilebilir. İş değerleme komitesi, iş değerlemesini yapacak olan kişilerin belirlenmesi sürecidir. Bu komitede, uzman kişiler, işgören temsilcileri, sendika temsilcileri gibi konuyla ilgili tüm kesimlerin katıldığı bir çalışma grubu oluşturulmaktadır. Önemli olan değerleme çalışmalarında, çalışma şartlarını ve koşullarını iyi bilen uzman kişiler tarafından sistem omurgasının kurulması ve ilgili kişilerce bu sistemin eksik yanlarının giderilmesidir. Bu çalışmaların neticesinde ücret sisteminin ortaya konması konu üzerine daha önemle yaklaşılmasını gerektirmektedir. İş değerleme sürecinin diğer bir adımı da, iş değerlemesinin yapılacağı işlerin belirlenmesidir. Bu çerçevede işler sınıflanarak hangi sınıflar dahilinde iş değerlemesi yapılacağı tespit edilir. Yöntem seçme aşamasında, iş değerlemesinin hangi yöntemle yapılacağı belirlenir. Bir işletmede tüm işlerin izafi güçlük derecelerinin belirlenmesi amacını taşıyan iş değerlemesi başıca dört değişik yöntemle yapılmaktadır. Bu dört yöntem özellikleri bakımından iki grupta toplanır: (11) - Kantitatif (Sayısal) Olmayan Yöntemler - Sıralama (Ranking) - Sınıflandırma (Classification) - Kantitatif (Sayısal) Yöntemler - Faktör Kıyaslama (Factor Comparison) - Puan Yöntemi İş değerleme sürecindeki bir sonraki adımı değerleme faktörlerinin seçimi oluşturmaktadır. Buradaki amaç işletmedeki işlerin bazı faktörler açısından incelenerek en basitinden en zora doğru sıraya konmasıdır. İş değerlemesinde dört temel faktör grubu vardır. Bunlar önem sırasına göre şu şekilde sıralanabilir: (12) - Beceri - Gayret - Sorumluluk - İş koşulları Bu faktörlerin ağırlıkları aynı olmadığı gibi her işe göre de belirli değişiklikler göstermektedir. Temel de amaç ücretlerin belirlenmesi olduğundan işçinin yaşam düzeyini geliştirmek, işletmenin ödeme gücünü hesaba katmak, işgücü arzı ve paranın satın alma gücü gibi hususlarda gözönüne alınarak işlerden en zor ve en az zorları tespit edilmeye çalışılmaktadır. Bu işlerden birinin tespit edilmesi, iş değerlemesi çalışmalarının başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Çünkü yapılan bu tespitin ardından diğer işleri sıralamak daha kolay olacaktır. (13) İş değerleme sürecindeki en son adımı ise geribildirim ve revizyon çalışmaları oluşturmaktadır. Geri bildirim ve revizyon çalışmalarında, iş değerleme sürecinin genelinde ortaya çıkabilecek muhtemel problemler gözden geçirilir ve uygulama aşamasındaki aksaklıklar giderilmeye çalışılır. 2.1.İş Değerleme Yöntemleri Daha önce de belirtildiği üzere temel olarak sayısal ve sayısal olmayan yöntemler dahilinde dört farklı yöntem iş değerlemesinde uygulanmaktadır. Bu yöntemler aşağıda belirtildiği şekilde uygulanmaktadır. 2.1.1. Sıralama Yöntemi En basit iş değerlemesi yöntemidir. İşletmedeki tüm işleri güçlük derecelerine göre sıralanmasından ibaret bu yöntem daha çok küçük işletmelerde uygulanmaktadır. Her iş diğerleri ile kıyaslanırken bir bütün olarak gözönüne alınır, işin güçlük faktörleri ayrı ayrı hesaba katılmaz. Sıralama genellikle işleri iyi tanıyan kişilerden oluşturulan bir komite tarafından yapılmaktadır. Bu yöntemin uygulandığı işletmelerde farklı iş unvanı sayısının 25-30 kadar olması gerekmektedir. Büyük işletmelerde veya çok sayıda işin bulunduğu işletmelerde yöntem hatalı sonuçlara neden olabilmektedir. Sıralama yöntemi ile iş değerlemesi faaliyetleri dört aşamada gruplanabilir: (14) 1. Aşama : Önce sıralaması yapılacak işlerle ilgili bilgiler toplanır ve düzenlenir. Bunun için bütün işlerin unvanı tespit edilir. Her iş unvanı için o işin gerektirdiği görev ve yetkilerin kısa ve açık ifadeler ile yazılması sonunda iş tanımları ortaya çıkar. Ayrıca bir işi yapacak olan kişinin sahip olması gereken nitelikleri belirten iş spesifikasyonları yazılır. Böylece sadece işin tanımlanması değil ayrıca sıralamayı yapacak kimselere kararlarında daha isabetli olabilmeleri için temel oluşturulur. 2. Aşama : Bu aşamada sıralama yapılacak işler ve sıralama yapacak kişiler seçilir. İş sayısı fazla ise bütün işleri yeteri derecede bilen kişiler bulmak zordur. Diğer taraftan farklı gruplardaki işleri (atölye ve büro işleri gibi) bir arada değerlendirmek zordur. Bu nedenle işletme departmanlarının her birindeki işler ayrı kişiler tarafından sıralanır ve bu sıralamalar kombine edilirler. Sıralama yapacak kimselerin, söz konusu departman