Hayat Bilgisi Ders Kitaplarında Sosyoekonomik Eşitsizliklerin Temsili

Özet

Gelir, servet, meslek, cinsiyet, eğitim, yaş, ırk, milliyet, güç, statü ve benzeri farklılıklar, insanlar arasında sosyoekonomik eşitsizliklere neden olur. Doğuştan gelen ya da sonradan ortaya çıkan bu tür farklılaşmalar ve eşitsizlikler farklı görev, sorumluluk ve ayrıcalıkları beraberinde getirir. Toplumsal norm ve değerlerle birlikte sınıfsal ve hiyerarşik toplumsal tabakalara dönüşebilir. Bu ise temelde toplumların sahip olduğu üretim, tüketim ve paylaşım ilişkilerinden kaynaklanan yapısal bir sorundur. Bu nedenle sosyal devlet anlayışının egemen olduğu çağcıl demokratik toplumlar, yasal ve toplumsal düzenlemelerle, eşitlikçi sosyal politikalarla eşitsizlikleri gidermeye çalışır. Bu alanlardan biri de eğitimdir. Modern toplumlarda eğitim, farklı bireyleri bir araya getirerek, eğitim yoluyla güçlenmelerini hedefler ve ayrımcılıklara karşı farkındalık yaratarak ayrımcılıklarla mücadele etmenin yollarını öğretir. Çocuklara ayrımcılıkla mücadele eğitimi verilen araçlardan biri de okullarda okutulan ders kitaplarıdır. Bu çalışmada, Türkiye’de 2017-2018 Eğitim-Öğretim yılında ilköğretim 1., 2. ve 3. sınıflarda okutulan toplam yedi Hayat Bilgisi kitabında yer alan, fotoğraflar, çizimler, konular ve örnekler, günlük yaşam pratikleri, sorunlar, cinsiyet rolleri, aile ilişkileri çerçevesinde, sosyoekonomik farklılıkların görünürlüğü açısından analiz edilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığınca öğrencilere sağlanan Hayat Bilgisi ders kitaplarında yer alan yazılarda, örneklerde, görsellerde vb. yapısal eşitsizliklerin normal/olağan gösterildiği, sınıfsal belirleyicilerin olduğu ve sosyal refah devleti olanaklarının sınırlılığı temelinde çocuklara öğretildiğini göstermektedir.