Erken Dönem Eş‘arî Düşünce Sisteminde Allah Tasavvuru

Özet

İslam Düşünce Tarihinde her ne kadar İslam dairesi içinde mütalaa edilen mezheplerin birbirine benzer Allah tasavvurları var ise de izahta ve detaylarda bazen ana hatlarda belirgin bazen de detayda açık bir şekilde birbirlerinden farklı ve kendine özgü anlayışları mevcuttur. Şüphesiz Eş‘arîlğin de kendine has bir Allah tasavvuru vardır. Doğduğu günden beri İslam dünyasında yükselişini sürdüren ve neredeyse Ehl-i Sünnet kelamı yahut inancı denildiğinde ilk akla gelen mezhep Eş‘arîliktir. Kendisini Ehli Sünnet’in temsilcisi gören muhatapları tarafından önemsenen ve Müslüman toplumun kahir ekseriyetinin benimsediği, Malikilik ve Şafiilik gibi iki fıkhi mezhep ve birçok tarikatın itikatta kendisine intisap ettiği bir mezhep olan Eş‘arîliğin İslam inancının en temel ve ilk esası olan tevhide bakışı önem arz etmektedir. Tevhidin özü şüphesiz ki Allah tasavvuru oluşturur. Bu Makalede Eş‘arîlğin kurucusu olarak kabul edilen İmam Eş‘arî başta olmak üzere erken dönem Eş‘arîlik olarak nitelenebilen ilk dönem veya klasik dönemin ilk üç-dört nesil Eş‘arîlerin Allah tasavvuru incelenmiştir. Bu çalışma konuyu anlamayı ve objektif olarak ortaya koymayı gaye edinmektedir. Bu gayeye matuf olarak çalışmada tasviri/betimleyici metodun kullanılması ve “neyse o” olarak incelenmesi esas alınmıştır. Bu nedenle herhangi bir tenkide eleştiriye yahut dini açıdan doğrulama ve yanlışlamaya gidilmemiştir.