Hanefîlerde Istıslah ve Makâsıdla İlişkisi

Özet

Hanefî Mezhebi’nde ıstıslah ve ıstıslahın makâsıd ile ilişkisini ortaya koymaya amaçlayan bu makalede, Hanefî âlimleri ıstıslah ve makâsıd ilişkisini özel bir mesele olarak ele almamış olsalar bile mezhebe dair eserlerde bu ilişkinin varlığını hatta Hanefî ulemasının usûllerinin bir parçası olduğunu gösteren deliller mevcuttur. Hanefî Mezhebine mensup âlimlerin ıstıslah delilini kullanırken aynı zamanda makâsıda da riayet ettiği anlaşılmaktadır. Bu çalışmada öncelikle maslahat ve makâsıd terimlerinin anlamları ve birbiriyle olan ilişkilerinden ve Hanefî Mezhebi’nde ıstıslahın asıl olarak kullanılmasından bahsedilerek, bu alanda bazı usûl alimlerinin görüşleri dile getirilmiştir. Mezhebin kitaplarında bahsi geçen, tamamı ıstıslahla ilgili ve ıstıslaha dair araştırmalardan oluşan altı madden (Mülâimu’l-mürsel, istihsan, örf veya âdet, sedd-i zerâʿi, nassın maslahat ile tahsisi ve kavâidi’l-fıkhiyye.) yola çıkılarak Hanefî Mezhebi’ne göre ıstıslahın tecellileri üzerinde durulmuştur. Ayrıca bu altı madde Hanefî ıstıslah teorisinin ve Mâliki teorisi ile olan benzerliğinin kurulduğu merkezdir. Son olarak, Hanefî furu fıkhından ıstıslahın ve makâsıdü’ş-şerîʿanın birbiri ile uygunluğunun gösterildiği örnekler zikredilerek araştırma tamamlanmıştır.