Kanaryalar ve Son Dönem Osmanlı Kültür Hayatındaki Yerleri

Özet

Bu çalışmada kanaryanın insanlık tarihindeki yeriyle son dönem Osmanlı kültüünde ve gündelik hayatında edindiği konum değerlendirilmiştir. İnsanın toplayıcı-avcı toplumlardan itibaren doğayla kurduğu bağ uygarlık tarihinin gelişimiyle bütünleşerek bugüne ulaşmıştır. Bu bağın özgün örneklerinden olan kanaryaların dahil oldukları serinus cinsi, erken tarihlerden itibaren insani ilişki ve iletişimlerin çekim alanına girmiştir. Ancak XV. ve XVI. yüzyıllarda coğrafi keşiflerin getirdiği yeni olanaklar Kanarya Adası’ndaki özgün serinusu kapitalist bir tüketim aracına dönüştürmüştür. Kanarya merakı ve ticareti Osmanlı toplumunda da ilgiyle karşılanmıştır. Göçebe Türklerin hayvanlarla, kuşlarla kurdukları bağlar Selçuklu ve Osmanlı kültürel öğelerini etkileyerek kanaryayı Osmanlı gündelik hayatının parçalarından birisi haline getirmiştir. Özellikle Osmanlı Devleti’nin son yıllarında edebi metinlere, folklorik öğelere, kitaplara ve arşiv belgelerine bu canlının çeşitli anlatımlarla yansıtıldığı görülmektedir. Kanaryaların geçmişini ve Osmanlı kültürel hayatına yansımalarını açığa çıkartmayı amaçlayan bu çalışma nitel bir araştırmadır. Araştırmanın verileri günümüz literatürü ile XIX. yüzyılın sonlarıyla XX. yüzyılın başlarında yoğunlaşan belgelerden, kitaplardan, makalelerden elde edilmiştir. Bu çalışma kanaryaların insanlık tarihinin yanı başında, kültürel, ekonomik ve estetik tanımlamalara maruz kaldıklarını açığa çıkartmıştır.

Abstract

This study evaluates the historical significance of canaries in human history as well as their position in late Ottoman culture and daily life. The relationship, that people have developed with nature since hunter-gatherer societies, has evolved to its present state by becoming integrated with the advancement of civilization. The genus Serinus, to which the canaries belong, and which is one of the original examples of this bond, has been in the field of interest of human relations and communications since early times. However, the original Serinus genre of the Canary Islands, was transformed into a capitalist consumption commodity as a result of new geographic discoveries in the XV and XVI centuries. Curiosity regarding canaries and their trade was met with interest in the Ottoman society too. The bonds that the nomadic Turks formed with animals and birds influenced Seljuk and Ottoman cultural elements, making the canary a part of Ottoman daily life. It is noteworthy that this creature was reflected in literary texts, folkloric elements, books, and archive documents with various narratives, particularly in the last years of the Ottoman Empire. This study is a qualitative inquiry into the history of the Canaries and how they influenced Ottoman cultural life. The data of the study were obtained from documents, books, and articles from the late XIX and early XX centuries, including today’s literature. This study reveals that throughout the course of human history, canaries have been subjected to cultural, economic, and aesthetic definitions and perceptions.