Dergiler / Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi / 2023 / Cilt: 6 Sayı: 1
OLGA LEBEDEVA’NIN ÇEVİRİLERİNDE DİNÎ MOTİFLERİN YERLİLEŞTİRİLMESİ (M. YU. LERMONTOV’UN İBLİS ESERİNİN TÜRKÇEYE ÇEVİRİSİ ÖRNEĞİNDE)
- Sayfa
- 94–109
- DOI
- —
Özet
Bu makalede, Rus kadın oryantalistlerin öncüsü sayılan Olga Sergeyevna Lebedeva’nın uyguladığı çeviri stratejileri, kültürlerarası iletişimin bir yolu olarak yerlileştirme metodu bağlamında incelenmektedir. Makalenin amacı kültürel değerlerin, sembollerin ve normların yerlileştirme sürecindeki yerini ve rolünü analiz etmektir. Bu amaçla makalede, öncelikle Amerikalı çevirmen, teorisyen ve çeviri tarihçisi Lawrence Venuti’nin yerlileştirme yönteminin eksikliklerine dair hipotezleri tartışılmaktadır. Makalede, M. Yu. Lermontov’un İblis [Demon] adlı manzumesinin çevirisi incelenmekte ve dinî motiflerin hedef dile çevirilerinin ayrıntılı bir analizine yer verilmekte; kaynak ve hedef metinlerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi yoluyla Lebedeva’nın çeviri anlayışının temel nitelikleri vurgulanmaktadır. Ortaya konulan özellikler, çevirmenin erek metnin -Venuti’nin terminolojisiyle- “saydamlığında” oynadığı rolün fark edilmesini mümkün kılmaktadır. Elde edilen verilerden hareketle makalenin sonuç bölümünde, dönemin siyasi, sosyal ve dinî koşullarının çeviri kararlarının alınmasında oynadığı role ilişkin görüşlere yer verilmektedir. Sonuçlar, ilk kadın şarkiyatçılardan Lebedeva’nın, Osmanlı-Türk toplumunun dinamiklerini başarıyla gözlemlediğini ve yerlileştirme stratejisini bilinçli bir şekilde kullanarak hedef kültürün yaşam tarzı ve geleneklerine dair derinlikli bilgisini okuyucuya sunduğunu ortaya koymaktadır.
Abstract
This study focuses on the translation strategies applied by Olga Sergeevna Lebedeva, the first female Russian orientalist, in the context of domestication. The objective of the study is to analyze the importance and role of cultural values, symbols, and norms in the process of domestication. In order to serve this objective the study examines American translator, theorist, and translation historian Lawrence Venuti’s current theories concerning the drawbacks of the domestication method. An analysis of the poem Demon by M. Y. Lermontov, which first appeared in Ottoman Turkish in 1891 and an in-depth review of the translations of religious motifs into the target language are presented in the research. The comparison of the original and translated texts highlights the main features of Lebedeva’s translation. The identified characteristics make it possible to recognize the significant role of the translator, according to Venuti’s terminology, in the “transparency” of the target text. Based on the data obtained, in the final part of the study, a number of assumptions are made about the possible role of political, social, and religious conditions of the era in making translation decisions. The conclusions illustrate that Lebedeva as an orientalist successfully observed the dynamics of the Ottoman Turkish society and, therefore, consciously used domestication to present the reader with her extensive knowledge of the lifestyle and conventions of the target culture.