İSLAM GELENEĞİNDE ÜMERÂ HUZURUNDAKİ BİLİMSEL TOPLANTILARIN OSMANLICASI: HUZUR DERSLERİ

Özet

Huzur dersleri, h. 1136 yılında Sadrazam Damad İbrahim Paşa ile sadâret makamının uhdesinde başlayan ve h. 1172 Ramazan’ından itibaren Sultan III. Mustafa’nın fermanıyla saltanat makamıyla resmîleşen, biniş merasimi sonrası Osmanlı padişahının hazır bulunmasıyla, şeyhülislam tarafından seçilen ve padişah tarafından onaylanan yetkin ulemâdan müteşekkil bir heyet tarafından her yıl Ramazan’ın belirli günlerinde padişahça tayin edilen mekânlarda gerçekleştirilen ilmî mecliste Kadı Beyzâvî tefsirinin münazaralı tarzda tedrisi yapılan ve 1341 yılında hilafetin kaldırılmasıyla sona eren yaklaşık 200 yıllık bir ders geleneğidir. Padişahın katılımı mecburidir. Biniş merasimi sonrası yapılırdı. Dersi, mukarrir anlatır; muhataplar sorularıyla ve tartışmalarıyla katkı yapardı. Mukarrir ve muhataplar, belli prensipler dâhilinde seçilirdi. Toplantıya katılan dinleyiciler de padişahın seçimiyle iştirak ederlerdi. Müzakereler, tamamen fikir hürriyeti içerisinde yapılırdı. Toplantı mekanı, her ders için padişah tarafından seçilirdi. Tefsir olarak Kadı Beyzâvî tefsiri asıldı. Bu toplantı, Osmanlı’daki Divan-ı Hümayun kadar resmî ve önemlidir.