Dergiler / BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2023 / Cilt: 10 Sayı: 1
Kınalızâde Ali Çelebi’nin Fıkıh Eserlerinin Tespiti
- Sayfa
- 23–51
- DOI
- —
Özet
Kınalızâde Ali Çelebi (ö. 979/1572), birçok medresede müderrislik yapmış, dönemin farklı yönetim merkezlerinde kadılık görevlerini icra etmiş Osmanlı Devleti’nin seçkin ilim adamlarından biridir. Kendisi tefsir, kelam, tasavvuf, ahlak, tarih, dil ve edebiyat alanlarında eserler miras bırakmış ve ilme katkı sağlamış çok yönlü bir âlimdir. Görüldüğü kadarıyla Kınalızâde’nin yayımlanmış olan meşhur eseri Ahlâk-ı Alâî bağlamında önemli çalışmalar yapılarak ahlakla ilgili görüşleri ortaya konulmuşken, diğer eser verdiği alanların çoğunda kaleme almış olduğu eserler ve görüşleri kısmen incelendiğinden yeteri kadar gündeme getirilmemiştir. Bu bağlamda Kınalızâde’nin araştırılması gereken yönlerinden birisi de fakîhliği ve yazdığı fıkıh eserlerinin tespitidir. Kınalızâde’nin fıkıh eserleri incelendiğinde tabakât, mesâil (ıstılâhât-ı mütedâvile) ve fürû fıkıh konularında eserler kaleme aldığı görülmektedir. Onun tabakât eseri, Hanefî fakihlerin ictihad-taklit dereceleri ve teliflerini değerlendirdiği risâleleri incelenerek yayımlanmıştır. Kendisinin Risâle fi’l-gasb adlı küçük hacimli eseri ve vakfın “istibdâl ve isti’câr” konularını ele aldığı risâlesinin “istibdâl” kısmı da tahkik edilerek neşredilmiştir. Ancak günümüze ulaşmış olan diğer fıkıh çalışmaları ise yazma halinde olup, henüz bir ilmi çalışmaya konu olmamıştır. Yayımlanmamış fıkhî eserleri özelinde belirtmek gerekirse kaynaklarda ve kütüphane kayıtlarında birkaç eserinin birden fazla isimle adlandırılmaları veya bazısının yanlış adlandırılması söz konusudur. Bu çalışmada bir yandan Kınalızâde’nin fıkıh eserleri ve kendisine aidiyeti tespit edilmeye çalışılırken, diğer yandan da eserlerin içerikleri hakkında genel mahiyetli bilgiler sunulmaya çalışılacaktır. Bu ise ileride Kınalızâde’nin yazma halinde olan eserlerinin tahlil edilerek tahkikli neşrinin hazırlanmasına ve böylece metin olarak fıkıh müellefatı arasında yer almasına, ayrıca kendisinin fıkhî vasfının ve konumunun gün yüzüne çıkmasına vesile olması bakımından önemlidir.
Abstract
Kinalizadah Ali Chelebi (d. 979/1572) is one of the important scientists and statesmen of the Ottoman Empire, who worked as a mudarris in many madrasahs and served as a judge in different administrative centers of that period. He is a versatile scholar who has written books in the fields of tafsir, Islamic theology, tasawwuf (mysticism), ethics, history, language and literature and has contributed to science. As can be seen, although important studies have been carried out about the famous work of Kinalizadah, which was published, Ahlak Alai, and his views on morality have been revealed, the works he wrote in most of the areas in which he wrote and his views were not brought to the fore because they have been partially studied. In this context, one of the aspects of Kınalızadah that needs to be investigated is that he is a fiqh scholar and the determination of the fiqh works he wrote in this field. In this direction, when Kınalızadah's fiqh works are studied, it is seen that he wrote works on the subjects of tabakat and furu fiqh. All of his tabakat works have been studied and published, - with the exception of one treatise on waqf, which has been partially studied - almost all of his other writings that have survived, are in manuscript form and are registered in libraries. However, if his works on fiqh are to be cited, it is possible that some of his works have been called by more than one name, or some of them have been misnamed in sources and library records. In this study, the fiqh works of Kinalizadah will be tried to be determined, on the other hand introductory information about the contents of his works will be presented. As a result it is important to make a later edition critique of the manuscripts based on the works that will be brought to the agenda in this study, it will be conducive that the editorial publication of those in writing will be made in the future. Thus works will be studying instrumental in understanding Kinalizadah's position in the science of fiqh.