8/14. YÜZYILDA ŞAM-MISIR BÖLGESİ FAKİHLERİ ARASINDA BİR TARTIŞMA: REFU’L-YEDEYN MESELESİ

A DISCUSSION AMONG THE ISLAMIC JURISTS OF DAMASCUS AND EGYPTIAN IN THE 8/14. CENTURY: THE PROBLEM OF RAISING HANDS

Özet

Hanefî fakih Emir Kâtib el-Etkânî’nin 747/1346 yılında Dımaşk’ta canlandırdığı rükû esnasında elleri kaldırmanın namazı bozacağı tartışması dört Sünni mezhebin uzun yıllardır beraber uygulandığı Şam bölgesinde önemli derecede rahatsızlıklara sebep olmuştur. Etkânî’nin iddiasına en başta karşı çıkanlar yüzyıllardan beri birbirinin arkasında namaz kılan bölgenin yerli Hanefîleri ile Şâfiîler olmuştur. Uzun süren bu tartışmayı dönemin Emiri Seyfeddin Yelboğa’nın koordine etmesi ve Şâfiî-Hanefî birçok fakihin buna dahil olması, konunun Dımaşk’ı aşarak Mısır’da da tartışılmasına yol açmıştır. Bu dönemde birçok fakih risâleler kaleme alarak bu konudaki görüşlerini beyan etmişlerdir. Sonraki süreçte de uzun yıllar bu tartışma devam etmiştir. Etkânî ile karşıt görüşteki fakihler arasındaki tartışma görünüşte belli bazı fıkhi meseleler üzerinden yürütülmüştür. Oysa bu ve benzeri bazı tartışmaların arka planında fakihlerin birbiriyle olan çekişmeleri ve siyasi bazı mülahazalar yatabilmektedir. Bu çalışmada taraflar arasındaki tartışmanın detayı, tarafların iddiaları, birbirlerine karşı ileri sürmüş oldukları gerekçeler ele alınmış, sonrasında tartışmanın asıl nedeni irdelenmeye çalışılmıştır.

Abstract

The discussion about whether raising of the hands during the bowing cancels the pray, which was raised by Hanafi jurist Amir Khatib al-Atkani in the Damascus region where four Sunni madhabs were practiced for many years, played an important role for this discussion. Those who oppose the claim of Atkani have been the local Hanafiis and Shafi'is of that region who have been praying behind each other for centuries. The coordination of the long term debate ruled by Amir of the time, Sayfaddin Yalboga, and the involving of many Shafii-Hanafi scholars have led this debate to convey in from Damascus to Egypt. During this period, many faqih/jurists penned a lot of works to declare their views about the problem. In the next period, the discussion has continued. The debate between Atkani and those who opposes this idea apparently has been carried out over some jurisprudential issues. However, in the background of this and similar debates, the conflicts between the faqihs may cause some political consideration. In this study, the details of the discussion between these groups, the arguments and the counter arguments of the groups were discussed, and then the main reason for the discussion was examined

Anahtar kelimeler: İslam Hukuku, Mısır-Şam Hanefi tarihi, Etkânî, Konevî, Refu’l-yedeyn meselesi