İnfeksiyöz Hastalıkların Yayılması ve Kontrolünde Matematiksel Modeller ve Sürü Bağışıklama

Mathematical Models and Herd Immunization for Spreading and Controlling of Infectious Diseases

Özet

Hayvan hastalıklarını kontrol altına almak için kullanılan matematiksel modeller, epidemik kontrol stratejilerini optimize etmek için hastalıklar ile mücadelede giderek önemli bir rol oynamaktadır. Matematiksel modellerin kullanılması ile birlikte hastalıkların epidemiyolojisi çok daha iyi anlaşılmakta ve mücadelede izlenecek stratejiler daha net ortaya konulabilmektedir. Matematiksel modeller arasında bulunan SIR model tiplemesi hastalıkların epidemiyolojisi, yapılan aşılamaların etkinliği, bir salgının çıkıp çıkmayacağı ya da endemik bazı hastalıkların tamamen kontrol altına alınması için neler yapılması gerektiği konusunda değerli bilgiler vermektedir. Aşılamanın bireysel ve sürü düzeyindeki yararının bu epidemiyolojik ölçütler kullanılarak belirlenmesi ve yorumlanması hayvan sağlığı politikalarının belirlenmesinde de çok önemli bir yer tutmaktadır. Bu derlemede SIR modelin açıklaması ile birlikte bir sürü ya da bölgede görülen salgınların önlenmesinde, hedeflenen sürü bağışıklık eşiğinin belirlenebilmesi için temel çoğalma sayısı, aşı kapsayıcılığı ve aşı etkililiğinin hedeflerinden bahsedilmiştir. Aşılama için gerekli sayı, aşı programlarını değerlendirme ve sürü sağlığı eylemlerini planlamada gereken ölçütler kısaca açıklanacaktır.

Abstract

Mathematical models used for controlling animal diseases play a gradually important role to combat diseases for optimizing epidemic control strategies. Using mathematical models lead to both a better understanding of the epidemiology of diseases and exhibit more clear struggle strategies. SIR modeling provides valuable information regarding the epidemiology of diseases, the effectiveness of vaccinations, and requirements for completely controlling certain endemic diseases and outbreaks. Determining and interpreting the benefit of vaccination on both individual animals and the herds have an important place in planning animal health policies. In this review, the objectives of the basic reproduction number, vaccine coverage and effectiveness will be discussed for determining the targeted herd immunity to prevent outbreaks in several regions or regions with the description of the SIR model. The number needed for vaccination and criteria for assessing vaccination programs and planning herd health actions will be briefly explained.