Sözün Yorumlanmasında Geniş Anlamlılığın Retorik Yönü

Özet

Bu makale tarih boyunca yapılan çalışmalarda gereken ehemmiyeti görmemiş, yalnızca onu ittisâ’ olarak adlandıran bazı bedî’ bilginlerinin eserlerinde zikredilen dilsel bir olgu üzerinedir. İttisâ’ yoruma açık ve kendisinde bulunan manaların herhangi birine işaret eden bir karine bulunmaksızın, içeriği cümle içerisindeki kullanımına göre şekillenen, birden fazla anlam taşıyan sözdür. Söz sahibi çoğunlukla sözünü bilerek bu şekilde aktarır. Bunun söz dizimi yahut kelime yapısına, söyleyenin ses tonuna ya da yazım şekline bağlı olması gibi çeşitli sebepleri olabilir. Bu olgu geniş çaplı bir çalışmayı hak etmektedir. Bu çalışma ise ittisâ’ olgusunu iki açıdan ele almaktadır. İlk olarak konuşmasında bu sanattan faydalanan kişinin bunu yaparken kullandığı yöntemler açısından; ikinci olarak da bu sözün alıcısının (okuyan, dinleyen…) sözden çıkardığı anlamlar açısından incelemektedir. Bu çalışma bu belâgat sanatının güzelliğini de ayrıca ortaya koyacaktır. Makalede Kur’ân-ı Kerîm’den, hadis-i şeriflerden, sahâbe sözlerinden, Arap şairlerden ve Arap atasözleri ve deyimlerinden iktibaslar yapılarak çözümlemeleri yapılmıştır.

Abstract

This study deals with a linguistic phenomenon that has not been fully researched. This phenomenon was mentioned in some of the works of the bedî scholars who called it ittisâ (statements that can be interpreted in more than one meaning – provided that the vocabularies can express these interpretations – without any presence of any presumption in favour of any meaning, often out of the intention of the speaker.Multiples interpretations used for many reasons, may be grammatical, word’s structure, phonetic or written, this linguistic phenomenon deserves in-depth survey.This research examines the phenomenon of ittisâ on two sides:1- The techniques used by the speaker to produce statements with multiple meanings2- How the recipient interpret these statements. This research will be a guide showing us the rhetorical art in ittisâ. it will introduce examples of the ittisâ science from the Holly Quraan, the prophet’s Hadith, the words of the companions, and the poems of the Arabs and their proverbs.