Burhân-ı Temânuun Kesinliği Problemi

Özet

Kelamcılar Allah’tan başka ilah olmadığını kanıtlamak için çeşitli deliller ortaya koymuşlardır. Bunların içinde Burhân-ı Temânuun ayrı bir önemi vardır. Aslı el-Enbiya Sûresi 22. âyette yer alan bu delil kâinatta birden çok ilah olması durumunda bu ilahların arasında çıkacak çatışmadan dolayı âlemdeki düzenin bozulmasının kaçınılmaz olduğunu ifade eder. Buna göre kâinatta birden çok ilah olması halinde çıkması muhtemel bu çatışma gerçekleştiğinde ve ilahlardan her biri aynı konudaki iki zıt seçenekten birini istediğinde ya iki ilahın da istediği yerine gelecektir ki bu iki zıttın birden olmasını gerektirdiği için imkansızdır. Ya ikisinin istediği birden olmayacaktır ki bu da mahallin ayrı kalamayacağı iki zıttan aynı anda mahrum kalması anlamına geldiği için aynı şekilde imkansızdır. Yahut da birinin istediği olacak diğerinin olmayacaktır. Bu ise istediği olmayan için âcizliktir ve âciz olan ilah olamaz. Bu durumda âlemdeki düzen ortadan kalkacak ve fesad kaçınılmaz olacaktır. Âlemdeki düzen bozulmadan sürdüğüne göre birbiriyle çatışan iki ilah yoktur. Bu da kâinatta iki ilah olmadığının kanıtıdır. Bu delil asırlarca tevhidin en kesin ispatı olarak kabul edilmiştir.

Abstract

Al-Mutakallimun mentioned various proofs in order to prove the oneness of Allah. The most important of this proofs is the Burhan al-Tamanu. This proof refutes the claim that there is more than one god. When we assume that there are gods more than one in the universe, discussions and conflicts must occure between two unlimited wishes.In the end of conflict, for instance when one god wanted something to happen and the other wanted it not to happen, one of the three possibilities would happen. Both of the gods’ wishes would take place. Neither of the gods’ wishes would take place or one of the gods’ wish would take place and the other’s wish would not. All of those possibilities are invalid and impossible. Thus, all of the possibilities turned out to be invalid; and the thesis that there are two or more gods is proved to be invalid spontaneously.