Kalkaşendî'ye Göre Memlüklüler Dönemi (1250-1517) Hâriciler ve Mezhep Siyaseti

According to al‐Kalkasendî Mamluk Period (1250‐1517) Kharidütes and Sect Politics

Özet

Hâriciler İslam düşünce tarihinde derin izler bırakmış bir mezheptir. Harici isyanlar ilk dönem siyasi otoriteler açısından ciddi problem oluşturmuştur. Onlar mezheplerin itikadi ve siyasi tasavvurlarının şekillenmesinde tesirleri olmuştur. Mezhepler tarihi kaynaklarından görüşleri ortaya konan Hâriciler’in, İslam devletlerinin diplomatik ve bürokratik yazışma kurallarının yazıldığı eserlerde nasıl ele alındığı üzerinde çalışılmamış konulardan biri olarak dikkat çekmektedir. Bu çalışma, Divânü’l-İnşâ’da çalışan kâtiplerin yazacakları ferman, emirnâme ve vesikalara dair bilgi veren eserlerin en önemlilerinden kabul edilen Kalkaşendî’ye ait Ṣubḥu’l-aʿşâ’ adlı eserde, Hâriciler’e dair verilen bilgilerin hangi kaynaklardan elde edildiğini ortaya koymak suretiyle Hâriciler’in nasıl değerlendirildiğini tespit etmeyi ve böylece Memlük devletinin resmî din siyasetinin kodlarını ortaya koymayı hedeflemektedir.

Abstract

Ḵh̲ārid̲j̲ites is a sect which has left deep traces in the history of Islamic thought. TheḴh̲ārid̲j̲ites, who had occupied the agenda of Muslim societies and politics, had an impact on theformation of the Islamic and political imaginations of other sects. It is noteworthy that the Ḵh̲ārid̲j̲ites,whose opinions are presented from the historical sources of the sects, have not been studied on thetopics of the diplomatic and bureaucratic correspondence rules of the Islamic states. In this study, theṢubḥu’l‐aʿşâ’ belonged to the most important works of the works, which provide information aboutthe edicts, decrees and saints that will be written by the clerks working in the Divanü'l‐İnşâ, whichreveal the sources from which the information given to the Kharians are obtained. The aim of thecourse is to determine how the Ḵh̲ārid̲j̲ites are evaluated and thus to reveal the codes of officialreligion politics of the Mamluk state.