Dergiler / Rize İlahiyat Dergisi / 2020 / Sayı: 17
Hanefî Usul Düşüncesinde Fâsid İstidlâl Çeşitlerinden Mefhûm-i Muhâlefet
- Sayı
- 2020 · Sayı: 17
- Sayfa
- 13–51
- DOI
- —
Özet
Hanefî usulünde mefhûm-i muhâlefet, fâsid bir istidlâl yöntemi olarak değerlendirilir. Hanefî usulcülere göre mefhûm-i muhâlefet, Şâri‘in sözlerinde geçerli bir istidlâl yöntemi değildir. Zira Şâri‘in sözünde zikredilen sıfat, şart, sayı vb. kayıtların, bu kayıtların olmadığı yerde hükmün de olmadığını gösterme dışında başka bir amacının olmadığı iddia edilemez. Şâri‘in sözünde zikredilen kaydın birçok amacı olabilir. Buna karşılık Hanefiler mefhûm-i muhâlefeti insanların sözlerinde geçerli bir istidlâl yöntemi olarak kabul ederler. Zira insanların sözlerinde zikredilen kaydın, bu kaydın olmadığı yerde hükmün de olmadığını gösterme amacı yoksa bu kaydın zikredilmesinin bir faydası olmaz. Şafiî usulcülere göre ise mefhûm-i muhâlefet hem Şâri‘in sözlerinde hem de insanların sözlerinde delildir. Bu husus mefhûm-i muhâlefetin delâleti hususunda Hanefîlerle Şafiî usulcüler arasındaki temel farkı yansıtır. Bu makalede mefhûm-i muhâlefeti kabul edenler, reddedenler, mefhûm-i muhâlefeti kabul edenlerin ve reddedenlerin delilleri, mefhûm-i muhâlefetin çeşitleri ve Hanefîlerin mefhûm-i muhâlefet ile amel ettikleri yönündeki iddialar ile bu iddialara verilen cevaplar ele alınacaktır.
Abstract
The concept of mafḥūm-u mukhalafa has been acknowledged as one of the fāsid istidlāl (peccable deduction) methodologies. In the thoughts of Ḥanafī uṣūlī scholars, the concept of mafḥūm-u mukhalafa is not a valid deductive methodology in the word of the Lawgiver and the Prophet (ṢAAS). Likewise, it cannot be claimed that the given concept in the word of the Lawgiver is only used for an aim that if this concept is not available, there is not any ḥukm (ruling). Rather, the concept of mafḥūm-u mukhalafa is a valid deductive methodology in people’s words, contracts and ‘urf (custom). Hence, there is not any benefit to mention of this concept if there is no aim to evidence the absence of ḥukm inasmuch as this concept does not exist. In the views of Shafi’ī uṣulī scholars, the concept of mafḥūm-u mukhalafa has been embraced to be an evidence (dalīl) in people’s words, contracts and ‘urf as it has been accepted to be a dalīl in the word of the Lawgiver and the Prophet (ṢAAS). The study aims to explain the concept of mafḥūm-u mukhalafa as a legal principle (or evidence) with its types. The views of both scholars who accept this concept as a legal principle and who rejects this concept as a legal principle are also presented to provide a clear understanding related to this concept by referring to both parties’ dalīls.