Dergiler / Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) / 2022 / Sayı: 37
SAFEVÎLERDE TOPÇU SINIFI VE TOPUN SAFEVÎ HARP SANATINDAKİ YERİ
- Sayı
- 2022 · Sayı: 37
- Sayfa
- 49–75
- DOI
- —
Özet
Safevîler, topçuluk alanında başlarda Akkoyunluların birikiminden yararlanmışlardır. Osmanlılarla yaptıkları savaşlar ise Safevî topçuluğunun gelişiminde hızlandırıcı bir etki oluşturmuştur. Safevîler, Çaldıran yenilgisinden sonra topçu sınıfının kurulmasına karar vermişler; zaman içerisinde topçuların savaşlarda karşılaştıkları problemlere çözüm yolları bularak toplardan daha fazla yararlanmayı amaçlamışlardır. Safevîler, topçuluk alanında Osmanlılardan oldukça fazla etkilenmişlerdir ve Osmanlı topçusunun savaşlardaki ateş gücünü dengelemek, Safevî topçuluğunun gelişiminde her zaman ana motivasyon kaynağı olmuştur. Topçulukta Osmanlıların etkisini gösteren en somut örneklerden biri, Safevîlerin topçulukla ilgili terimlerinin neredeyse tamamına yakınının Osmanlılardan geçmiş olmasıdır. Safevîler, farklı türlerde toplar kullanmışlar ve ihtiyaç duydukları topları kendileri üretmeye çaba sarf etmişlerdir. Ancak hammadde sıkıntısı bunda büyük bir engel teşkil etmiştir. Buna bir çözüm olarak diplomasiyi kullanmışlar ve Osmanlılarla rakip olan Avrupalı devletlerle stratejik ortaklık ve askerî iş birliği tesis ederek bu devletlerden top ve topçu ustaları almaya çalışmışlardır. Savaşlardan elde edilen ganimetler de top ihtiyacının giderilmesinde önemli bir kaynak işlevi görmüştür. Safevîlerde topçu sınıfı, Şah Tahmasb döneminden Şah II. Abbas dönemine kadar olumlu yönde bir gelişim seyri izlemiş fakat devletin son dönemlerindeki uzun barış dönemi ile ekonomik kriz, topçu sınıfının atalet dönemine girmesine sebep olmuştur. Safevîler’in topçu sınıfını yeniden ihya etmek adına attıkları reform adımları da başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
Abstract
The Safavids benefiting from Akkoyunlu development of artillery, advanced it due to their conflicts with the Ottomans. The Safavids made the decision to establish an artillery class following their victory in Chaldiran. They sought solutions to issues artillery exhibited during conflicts in an effort to increase the cannons’ utility over time. In the area of artillery, the Safavids were heavily inspired by the Ottomans. The primary driving force has always been to balance the Ottoman artillery's firepower during battle. One of the clearest indications of the Ottomans’ influence on Safavid artillery is the fact that nearly all of the Safavid related words were adopted from the Ottomans. The Safavids made an effort to build the guns they need while using a variety of cannon types. However, a significant barrier to further development was the scarcity of raw materials. They bought guns and hired artillery masters from European nations that were Ottoman rivals using diplomacy as a solution. In order to meet their need for cannons, a significant resource was provided by the war booty. From the time of Shah Tahmasb until the time of Shah II. Abbas, the Safavid artillery class followed a path of development, but the prolonged period of peace and the economic crises during the last years of the state forced the class to enter a condition of immobility. The Safavids' reform initiatives to resuscitate the artillery class were therefore ineffective.