Dergiler / Osmanlı Bilimi Araştırmaları / 2020 / Cilt: 21 - Sayı: 1
Les versions turque et arabe du manuel d’utilisation de l’arithmomètre de Thomas
- Sayfa
- 193–200
- DOI
- —
Özet
Thomas aritmometresi, 1851’den itibaren dünya piyasasındaki ilk ticari hesap makinesi olmuş ve bu unvanını uzun süre korumuştur. Aritmometre, Fransızca bir kullanım kılavuzuyla birlikte satılmaktaydı. Yakın zamanda, Feza Günergun bu kılavuzun Osmanlı Türkçesine yapılan serbest çevirisini bulmuş ve incelemişti. Birkaç sene önce, bu makalenin yazarı da aynı kılavuzun Arapça versiyonunu Fas’ta bulmuştu. Bu araştırma notunun amacı, bu iki çeviriyi karşılaştırmaktır. Temel fark, karekök alma işleminde görülmektedir. Bu işlem için Fransızca kılavuzda iki yöntem sunulmuştur: Klasik yöntem ve Toepler-Reuleaux yöntemi. Faslı çevirmenin klasik metodu benimserken, Türk çevirmen ikinci yöntemi yani Töpler-Reuleaux’nun yeni algoritmasını tercih etmiştir. Dikkat çekici ortak nokta ise, her iki çevirmenin de ondalık kesirlerle yapılan işlemleri görmezlikten gelmeleridir.
Abstract
Thomas’ arithmometer was, from 1851 onwards, the first mechanical calculator in the world to be marketed, and it remained the only one for a long time. It was sold with a brief user’s manual in French. Feza Günergun recently discovered and studied a free translation of this manual into Ottoman Turkish. A few years earlier, I had discovered in Morocco an Arabic version of the same manual. The purpose of this note is to compare these two translations. The main difference lies in the treatment of the square root. One striking common point is that the two translators have left off the decimal fractions.