Ötekileştirmenin Öteki Yüzü: Yeteneğin Cinsiyete Karşı Yenilgisi

Özet

Ötekileştirme, kabul edilmiş normlardan saptığı algısına dayalı olarak bir bireyin veya topluluğun başka bir kişi, grup veya toplum tarafından dışlanması durumudur. Bu sürecin sonunda birey; kültür, ekonomi, hukuk, politika, eğitim ve sağlıkla ilgili olmak üzere toplumsal sistemlerin bir kısmının veya tamamının dışında kalmasına neden olabilmektedir. Günlük yaşamda; cücelik, cimrilik veya aneroksiya gibi yetersizliğin ön planda olduğu gruplar, bir insanda bulunması gereken özelliklerin eksikliğine referans verilerek ötekileştirilmektedir. Bir diğer yandan, bir nedeni “üst düzey yetenek”, ikinci nedeni “kız çocuğu olmak” olan bireyler dışlanma halini nasıl yaşamaktadır? Bu durum karşısında hangi stratejileri izlemektedirler? Ve bu stratejiler, çevrenin algısını ve tutumunu değiştirmede başarılı sayılabilir mi? Bu üç soru, eldeki çalışmanın temel problemlerini oluşturmaktadır. Problemlerin cevapları, özel yetenekli kız çocuğunu ana karakter olarak işleyen iki roman üzerinden açıklanmaya çalışılmıştır. Bu romanlar Harper Lee’nin “Bülbülü Öldürmek” ve Muriel Barbery’nin “Kirpinin Zarafeti” eserleridir. Anlatı modeline bağlı olarak gerçekleştirilen içerik analizi sonuçlarına göre, karakterlerin yaşadıkları ötekileştirme özel gereksinimli diğer çocukların yaşayabileceği ötekileştirme türleri ile benzerlik göstermesine rağmen; ötekileştirme nedenleri ve içerikleri bakımından bazı farklılıkları barındırmaktadır. Ötekileştirme karşısında karakterlerin verdiği tepkiler, (a) anlık ve (b) uzun vadeli olmak üzere iki başlıkta incelenmiştir. Tepkilerinin çevrenin kendilerine karşı tutum ve algılarını değiştirmede yeterli olduğu sonucuna varılamamıştır, ancak karakterlerin elde ettiği deneyimlerin kendilerinde bir değişim yarattığı ifade edilmiştir.